|
عناصر زندگي ساز در خطر آلودگي انسان با طبيعت و سلامت خود چه مي كند
نويسنده: طاهره بختياري
براي دستيابي به آينده اي قرين سعادت، همه بايد تلاشي خستگي ناپذير و مستمر را براي حفظ زمين از نابودي بيشتر و ترميم خرابي هاي گذشته آغاز كنيم. اين تلاش وظيفه فرد فرد انسان هاي جهان و نيز وظيفه همه مردم در كشور عزيز ماست. متاسفانه ايران اگر چه سهمي يكسان با كشورهاي ديگر از توسعه نداشت اما در اين مسابقه جهاني براي نابودي محيط زيست خود، عقب نمانده و مشكلات عديده اي را در زمينه هاي مختلف توسعه پايدار، چون فقر و نابرابري مشكلات جمعيتي، بهداشتي، مشكلات زيست محيطي چون كاهش جنگل، بيابان زدايي، فرسايش خاك، آلودگي آب، انقراض تنوع زيستي، مشكلات مربوط به مواد زايد جامد و پساب ها و... براي خود به وجود آورده كه بايد با عزمي ملي براي جبران مافات بپاخيزد و با آگاهي و هوشياري كامل در رفع مشكلات بكوشد. محيط زيست به عنوان سرمايه عظيم حيات نيازمند حفاظت و مراقبت دايم همه ساكنان زميني است بنابراين بايد با استفاده صحيح از منابع طبيعي بهره وري را در محيط زيست گسترش دهيم.
افزايش جمعيت و منابع محدود
منابع طبيعي سياره ما، مانند آب، خاك، جنگل و مرتع كه منابع حياتي بوده و توليد محصولات غذايي به آنها بسته است، مقدار اين منابع در هر كشور نيز محدود است، اگر رشد جمعيت بدون توازن با اين منابع ادامه يابد، فشار وارد بر آنها روز به روز بيشتر شده و نهايتاً منجر به خالي شدن سفره هاي آب زيرزميني، فرسايش و شوري خاك، نابودي جنگل ها و مراتع، نابودي آبزيان و نهايتاً از بين رفتن منابع توليد غذا خواهد شد. بنابراين افزايش جمعيت ارتباط مستقيم با تخريب محيط زيست دارد.
اگر افزايش مصرف براساس الگويي نامعقول- مانند وضعيت بسياري از كشورهاي جهان- ادامه يابد، انهدام بيشتر منابع طبيعي و افزايش فقر و گرسنگي شدت مي گيرد. هر روز 240 هزار نفر به دنيا مي آيند. يعني هر روز 240 هزار دهان به غذا گشوده مي شود. افزايش جمعيت موجب افزايش مصرف و در نتيجه افزايش زباله مي شود.
براثر افزايش بي رويه جمعيت، همراه با عوامل ديگر مثل پديده مهاجرت روستاييان به شهرها در جستجوي درآمد و رفاه بيشتر، شهرها به سرعت توسعه يافته اند و زمين هاي كشاورزي به سكونت گاه و جاده و كارخانه تبديل شده اند. رشد شهرنشيني موجب افزايش سرعت و شدت آلودگي آب و هوا، افزايش ميزان زباله و فاضلاب شده است.
آب ها در خطر آلودگي
آب از منابع طبيعي تجديد شونده است. يعني به طور مداوم در طبيعت در حال توليد است. نزولات آسماني تامين كننده آب شيرين هستند. بخشي از آب باران در زمين نفوذ مي كند و سفره هاي آب زيرزميني را تشكيل مي دهد. بخشي بر روي زمين جاري مي شود و جويبارها و نهرها و رودخانه ها را مي سازد. آب بيشتر رودخانه ها نهايتاً به دريا مي ريزد.
ميزان آب توليدكننده در طبيعت ثابت است. اما جمعيت مصرف كننده آب روز به روز بيشتر مي شود. يكي از مشكلات انسان درآينده مشكل آب خواهد بود. همين حالاهم در كشورهاي كم آب، مثل كشورهاي خاورميانه يكي از علل جنگ و جدال دسترسي به آبها و رودخانه ها است.
انسان از دو طريق باعث كاهش منابع آبي مي شود. يكي از طريق نابود كردن جنگل ها و پوشش گياهي زمين كه از ذخيره سازان آبهاي زيرزميني هستند، و ديگر از طريق برداشت بي اندازه آب همراه با آلوده كردن منابع آبي، افزايش جمعيت در هر دو مورد اثر تشديدكننده دارد.
آب هاي سطحي از طريق فعاليت هاي مختلف انسان به طور مستقيم و غيرمستقيم آلوده مي شود.
آلودگي مستقيم با وارد كردن فاضلاب هاي خانگي و صنعتي و پسابهاي كشاورزي و انواع زباله به آب رودخانه ها و درياها و آلودگي غيرمستقيم با فعاليت هاي صنعتي آلوده كننده هوا كه منجر به بارش باران هاي اسيدي مي شود، ايجاد مي گردد.
فاضلاب هاي صنعتي و كشاورزي و خانگي حاوي مواد خطرناكي هستند كه مي توانند زندگي انسان و ديگر جانوران را دچار مخاطره كنند.
ازت وفسفر موجود دركودهاي شيميايي، سرب موجود در بنزين، جيوه و ديگر عناصر شيميايي موجود در فاضلاب صنعتي و ميكروب ها و انگل هاي شيرابه زباله ها چنان چه وارد آب هاي مورد استفاده انسان شوند، منجر به بيماري هاي خطرناك و گاهي غيرقابل درمان مي شوند. انواع سرطان از جمله بيماري هايي هستند كه مواد شيميايي در ايجاد آنها دخالت دارند. بيماري هاي وبا، حصبه، اسهال خوني وبسياري بيماري هاي عفوني ديگر از طريق آب آلوده منتقل مي شوند.
هوا در اسارت آلاينده ها
بدون هوا هيچ موجودي قادر به زندگي نيست. انسان بدون آب و غذا چند روزي مي تواند زنده بماند. اما بدون هوا پيش از سه دقيقه قادر به زندگي نيست. تنها برخي ازباكتريهاي بي هوازي مي توانند دور از هوا به زندگي ادامه دهند. همين باكتري ها نيز از تخمير ساير مواد آلي و استفاده از اكسيژن آنها به حيات ادامه مي دهند.
هرگونه تغيير در ويژگي هاي فيزيكي و شيميايي عناصر تشكيل دهنده هوا موجب آلودگي آنان مي گردد. بسياري از كارهاي انسان به سبب وارد كردن مواد و تركيبات مختلف به هوا موجب آلودگي آن مي شود.
آلودگي هوا گاهي نيز ازمنابع طبيعي است، فعاليت آتشفشان ها، آتش سوزي خود به خود جنگل ها، تخمير مواد در طبيعت، گازهاي خارج شده از چشمه هاي معدني و گرده گياهان حساسيت زا نيز هوا را آلوده مي كنند. اما بيشتر آلودگي هوا در نتيجه فعاليت هاي انسان صورت مي گيرد.
صرفه جويي درمصرف انرژي به معناي زندگي در محيط هاي سرد وتاريك نيست.
اگر تغييرات كمي در مصرف انرژي سوختني به ويژه سوختهاي فسيلي به وجود آوريم، مي توانيم از شدت آلودگي محيط زيستمان بكاهيم.
خاك، عامل بيماري انسان؟!
خاك يكي از اجزاي مهم محيط زيست است، خاك، زيستگاه وپايگاه موجودات خشكي زي و جوامع انساني و همچنين مهمترين منبع تامين غذايي انسان و ديگر جانوران است.
تشكيل خاك طي مدت هاي طولاني (قرن ها) و در شرايط خاص و تحت تاثير عوامل ويژه اي انجام مي شود.
توليد محصولات بيشتر براي تامين غذاي جمعيت روز افزون جهان مواد غذايي خاك را به سرعت مصرف مي كند؛ انسان براي جبران اين مواد، ناچار به افزودن كود به زمين مي شود. كودها يا طبيعي هستند يا شيميايي كودهاي طبيعي (يا كودهاي آلي) از پوسيدن بقاياي گياهي و حيواني و يا فضولات دام هايي مثل گاو، گوسفند و اسب و فضولات پرندگان تهيه مي شود. اين كودها براي جبران مواد غذايي زمين بسيار مفيد هستند.
كودهاي شيميايي با استفاده از مواد شيميايي دركارخانه هاي سازنده توليد مي شوند.
اين كودها اگر در صورت نياز خاك و به طور صحيح مصرف شوند مفيد هستند. در غير اين صورت خاك ها و آب هاي زير زميني آلوده كردن و خطرهاي زيست محيطي فراواني ايجاد مي كنند.
باقي ماندن كودهاي شيميايي دراراضي كشاورزي با آب، آبياري شسته شده و وارد منابع آب مي شوند.
مصرف آب آلوده به كودها و سموم شيميايي يا حتي مصرف گياهان و محصولاتي كه مقدار زيادي سموم شيميايي جذب كرده اند، منجر به اختلالات و بيماري ها مي شود. از جمله اين بيماري ها مي توان به بيماري كليوي گوارشي و انواع سرطان اشاره كرد.
افزايش جمعيت همراه با بكارگيري روش هاي غلط بهره برداري از منابع طبيعي است و موجب تخريب خاك مي شود. قطع جنگل ها چراي بيش از حد دام در مراتع طبيعي و كندن بوته ها براي مصرف سوخت، باعث لخته شدن خاك مي شود. خاك بدون پوشش گياهي نمي تواند در مقابل آب و باد آسيب پذير است و نشر حاصلخيز آن توسط آب شسته شده و يا همراه با باد برده مي شود، اين پديده فرسايش خاك مي گويند.
فضولات صنايع فلزي، شيميايي، پتروشيمي و معادن به دليل وجود سرب، جيوه، نيكل وكبالت در آنها آلوده سازان محيط زيست خصوصاً خاك هستند. اين صنايع سالانه حدود 155 هزار تن مس، 121.5هزارتن روي، 89 هزار تن سرب، 12هزار تن نيكل، 765هزار تن كبالت و30.5 هزار تن جيوه وارد خاك مي شود
جيوه يكي از خطرناك ترين آلاينده هاي خاك است. اين عنصر از طريق لامپ هاي برق، حرارت سنج هاي دورانداخته شده، مواد محتوقه، پـساب كارخانه هاي رنگ سازي و الكتريكي، معادن، پالايشگاه و كارخانه هاي كاغذ سازي وارد خاك مي شود. جيوه براي انسان و آبزيان خطرناك است. انباشته شدن جيوه در بدن مشكل عصبي ايجاد كرده و نهايتا موجب مرگ مي شود.
جلوگيري از افزايش جمعيت مؤثرين كار براي حفظ خاك است. همه مردم بايد در برنامه هاي جلوگيري از افزايش جمعيت شركت كنند.
كارهايي كه براي حفاظت از خاك مي توان انجام داد عبارتند از:
تا جايي كه امكان دارد بايستي از كودهاي طبيعي (آلي) مثل كودهاي حيواني، كود سبز و كمپوست استفاده كنيم وكودهاي شيميايي - بخصوص كودهاي ازته و فسفات را كمتر و فقط با نظر كارشناسان كشاورزي مصرف مي كنيم.
سموم آفت كش خاك را آلوده مي كنند. بايد حتي الامكان از سموم شيميايي كمتر استفاده شده و بيشتر از روش هاي ديگر مبارزه با آفات، مثل مبارزه زراعي، مبارزه مكانيكي، مبارزه بيولوژيكي و مبارزه تلفيقي كمك گرفته شود.
ضمن اينكه با جلوگيري از ورود نفت، بنزين و روغن ماشين به خاك، مي توان به سلامت خاك كمك كرد.
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 728 بار
|
فهرست نشريات
