 
|
گمشده اي به نام داروهاي گياهي
با عباس حاجي آخوندي، مشاور وزير بهداشت در امورطب سنتي و گياهان دارويي
نويسنده: مستوره برادران نصيري
طب سنتي، داروهاي گياهي، طب مكمل و عطاري ها واژه هايي هستند كه سال هاست در نظام سلامت كشور ما حضور گنگ و نامشخصي دارند.
گروهي به اين مباحث اعتقاد دارند و عمل مي كنند. برخي ها هم نه توجهي به اين مباحث دارند و نه اعتقادي به كاربرد آنها. اما حقيقت اين نيست. شايد در كشور ما تعريف و جايگاهي براي اين مباحث به شكل شفاف وجود نداشته باشد، اما در دنيا اين طور نيست. شايد همين توجه جهاني به اين مباحث سبب شد در كشور ما نيز، رسما ستادي با عنوان ستاد كشوري گياهان دارويي و طب سنتي از سال گذشته آغاز به كار كند.
اتفاقا دبير اين ستاد نيز در همين زمينه دانش لازم را دارد. دكتر عباس حاجي آخوندي، داروساز و متخصص فارماكوگنوزي و استاد دانشگاه است. او مهم ترين اقدام اخير را تشكيل دانشكده طب سنتي و حمايت از ارتقاي علمي اين مباحث مي داند. مصاحبه ما با او به پرسش هاي اين حوزه در كشور ما برمي گردد.
سوال اول من با يك جمله تعارضي شروع مي شود. اگر خداي نكرده بيمار شديد، از داروي گياهي استفاده مي كنيد يا داروي شيميايي؟
واقعا برايم فرقي نمي كند كه از كداميك از اين نوع داروها استفاده كنم.
اتفاقا انتظار داشتم برايتان فرق كند!
من مي دانم كه بين اين دو نوع دارو، هيچ فرقي وجود ندارد. در دنيا اين دو نوع دارو به هم گره خورده است. بسياري از داروهاي مهم شيميايي منشا گياهي دارند. در واقع هيچ تعصبي در اين خصوص وجود ندارد.
اما از طرفي، هنوز هم جايگاه داروهاي گياهي يا طب سنتي در كشور ما مشخص نيست. بهتر است سوالم را جور ديگري بپرسم. جايگاه طب سنتي و گياهان دارويي در دنيا چگونه است؟
در خصوص جايگاه طب سنتي و گياهان دارويي 2 تعريف وجود دارد. تعريف اين جايگاه در دنيا و در كشور ما. در دنيا بر اساس تعاريف و استانداردهاي سازمان بهداشت جهاني در سال هاي 1996 و 2005 مبتني بر اين است كه طب سنتي و مكمل بايد مورد حمايت قرار گيرند تا اهداف عدالت در سلامت و پاسخگويي نظام سلامت تحقق يابد. علاوه بر اين، سازمان بهداشت جهاني برنامه هايي را در خصوص ترويج و فرهنگ سازي براي اين نوع از طب انجام مي دهد.
بحث طب سنتي و طب مكمل به لحاظي از بحث گياهان دارويي جداست. يعني گياهان دارويي در واقع بحث فراگيري است كه در تمام طب ها از آنها استفاده مي شود.
هر چند ميان گياهان دارويي و طب سنتي يك همراهي و ارتباط نزديك وجود دارد، اما مهم ترين مولكول هاي اكتيو در درمان بيماري هاي حاد و مزمن از گياهان است. گياهان دارويي علاوه بر اين كه حداقل منبع 25 درصد از داروهاي جديد هستند، الگوي داروسازي شيميايي هم هستند. از طرفي، گياهان دارويي در تمام صنايع حتي صنايع نظامي هم مورد استفاده قرار مي گيرد. برهمين اساس، كشور ما بايد نهايت استفاده را از اين نوع گياهان ببرد، چرا كه كاربرد اين گياهان فقط در طب نيست.
با اين تفاسير، استفاده از اين گياهان اجتناب ناپذير مي شود. بر اين اساس، آيا گياهان دارويي جايگاه واقعي خود را در كشور ما دارند؟
گياهان دارويي جايگاه اوليه دارند، اما جايگاه واقعي خود را پيدا نكردند. كشور ما با وجود 8000گياه تنها 220 داروي گياهي توليد مي كند، ضمن اين كه وضعيت گياهي ما به شكلي است كه مي توانيم بيشترين بهره را از اين گياهان ببريم.
جالب است بدانيد بر اساس نتايج تحقيقي در يكي از دانشگاه هاي آلمان، مشخص شده است از سال 1991 تا سال 2003 ميلادي صادرات و واردات داروهاي گياهي در 110 كشور دنيا سالانه رقمي به ارزش2/1 هزار ميليارد دلار بوده است. در حالي كه سهم كشور ما از اين مبلغ فوق العاده ناچيز بوده است.
براساس اين بررسي، عمدتا 12 كشور در صادرات و واردات داروهاي گياهي موفق بوده اند و در اين ميان هم كشور چين اولين صادركننده بوده است. در واقع كشورهاي آلمان، آمريكا، چين و هنگ كنگ فعالان اصلي در زمينه گياهان دارويي هستند.
در حالي كه در كشور ما در سال 85، كل بازار دارويي كشور 5/1 ميليارد دلار بوده كه اين رقم در سال 86 به 9/1 ميليارد دلار رسيده است كه سهم گياهان دارويي كمتر از 200 ميليون دلار مي شود. در حالي كه صادرات چين در اين زمينه 10 برابر اين رقم هاست.
شما دقيقا به بحثي اشاره مي كنيد كه سوال اصلي ماست. چرا؟ چرا ايران از اين بازار با وجود همه پتانسيل هاي موجود فاصله دارد؟
خب اين ستاد يعني ستاد طب سنتي و گياهان دارويي هم به همين منظور تشكيل شده است.
از چه سالي؟
از سال 86.
تشكيل اين ستاد چگونه اتفاق افتاد؟
مجموعه اي از گزارش ها در اين خصوص به نهاد مقام معظم رهبري ارسال شد و براي اولين بار به طور رسمي ايشان طي دستوري از رئيس جمهور خواستند اهتمام بيشتري در اين زمينه انجام شود به اين ترتيب در هيات دولت اين دستور مكتوب به وزارت بهداشت ابلاغ مي شود. تدبير وزير بهداشت هم تشكيل اين ستاد و انتخاب مشاوري در اين زمينه بود.
تاكنون چه كارهايي در اين ستاد صورت گرفته است؟
حمايت از تشكيل دانشكده طب سنتي را داشتيم كه با استقبال دانشگاه هاي علوم پزشكي تهران، شاهد، ايران و شهيد بهشتي هم رو به رو شديم و به اين ترتيب هردانشگاه 6 دانشجو در مقطع بالاتر از دكتري يعني تخصص پذيرفتند و با حضور24 دانشجو در دانشگاه علوم پزشكي تهران با بهترين تجهيزات دانشكده طب سنتي شروع به كار كرد.
اين دانشكده در حال حاضر 3 رشته مصوب دارد كه اين رشته ها در 2 رشته امسال پذيرش دانشجو داشت. اين رشته ها شامل طب سنتي، داروسازي و اخلاق پزشكي است.
در مورد ضرورت اخلاق پزشكي هم توضيح دهيد.
ببينيد اين بحث در حال حاضر كمي مهجور است. پزشك بايد حكيم باشد، اما در حال حاضر اين طور نيست و در برخي موارد به بيماران توجه لازم نمي شود. در واقع پزشك با توجهي كه به بيمار مي كند و به اصطلاح دست ملاطفتي كه بر سر بيمار مي كشد در روند بهبود او تاثيرگذار است، بر همين اساس، اين رشته تاسيس شده است. همچنين ما قصد داريم تا سال 1390 تعداد اين رشته ها را به 8 رشته برسانيم و دانشكده طب سنتي را قوي تر، علمي تر و غني تر كنيم البته مطمئن باشيد كساني هستند كه با اين حركات و پيشرفت ها مخالفت مي كنند.
اين مخالفان دقيقا چه كساني هستند؟
ببينيد 2 گروه هستند كه با ما مخالفت مي كنند. يك عده كه از روي جهل مخالف پيشرفت در اين حوزه هستند و گروه دوم به خاطر سود و منفعت مالي و تجارت با اين مساله مخالفند و در واقع به خاطر انحصاراتي كه در حوزه درمان و دارو وجود دارد، در برخي مواقع نگاه تجارت گونه و منفعت طلبي در اين حوزه ديده مي شود.
يعني همان مافيايي كه در بخش دارو وجود دارد، درخصوص داروهاي گياهي هم چنين مافيايي حضور دارد؟
بله. در واقع مانع كار ما مي شوند. حتي هزينه مي كنند براي اين كه كارهاي ما درخصوص اصلاح نظام مصرف دارو و درمان، عدالت در سلامت و حق انتخاب براي مردم به ثمر ننشيند.
البته درخصوص گياهان دارويي، مساله ديگري هم وجود دارد. نحوه ارائه و فروش اين گونه محصولات در كشور ما بسيار ضعيف است، درصورتي كه مشابه هاي خارجي آن در بسته بندي هاي شكيل و زيبا عرضه مي شود.
بله، قبول دارم. ببينيد در دنيا صادرات هر تن از فرآورده هاي گياهان دارويي به طور ميانگين 2600دلار است. اين ميانگين براي هر تن، در فرانسه 5000 دلار است. در كشور كره 33 هزار و 250 دلار، در ژاپن 21 هزار دلار، اما در كشورهاي جهان سوم اين ميزان خيلي كمتر است. اين ميزان در مصر به رقم 1100 دلار مي رسد. متاسفانه در اين زمينه علي رغم اين كه مدل ها و الگوهاي خوبي وجود دارد، اما ضعيف عمل كرده ايم. مثلاگران ترين روييدني دنيا كه زعفران است، در ايران مي رويد و 95 درصد آن در كشور ما توليد مي شود.
اما بازار آن در دست كشور اسپانياست!
بله دقيقا. زعفران هاي ما به اسپانيا مي رود و در بسته بندي هاي خوب عرضه مي شود و بازار اين محصول در دست اسپانياست، در حالي كه اين فقط يك نمونه است و درخصوص شيرين بيان، هميشه بهار و ديگر گياهان دارويي هم همين مساله وجود دارد.
خب حالاچكار بايد كرد؟ ما هميشه با حسرت از اين منابع و فرصت هايي كه داريم حرف مي زنيم و در عمل اتفاق خاصي نمي افتد.
البته من باز هم تاكيد مي كنم كه با حمايت ستاد طب سنتي و گياهان دارويي، اخيرا كارهاي رضايت بخشي انجام داده ايم، در كنار تشكيل دانشكده طب سنتي و ارتقاي رشته هاي آن، 2شورا را هم فعال كرديم تا به توسعه مراكز پژوهشي كمك كنيم. در حال حاضر حدود 12مركز تحقيقات ويژه طب سنتي و گياهان دارويي در كشور داريم و مراكز رشد واحدهاي فناوري را هم فعال كرديم و تقريبا 70درصد دانشگاه هاي علوم پزشكي كشور با احداث اين مراكز، اعلام موافقت و همكاري كرده اند.
درخصوص پوشش بيمه اي داروهاي گياهي موجود هم اقدامي صورت گرفته است؟
در حال حاضر با توصيه ها و تلاش هاي انجام شده، 10 داروي گياهي بيمه هستند
10 دارو از 220 داروي گياهي؟ به نظر ناچيز مي رسد؟
بله، حق با شماست. ناچيز است، اما همين تعداد را هم بيمه ها نمي پذيرفتند. در طول 30 سال گذشته بيمه ها فقط يك پماد را بيمه كرده بودند و به نسبت 10 قلم كنوني كه تحت پوشش بيمه قرار گرفته اند، باز اميدوار كننده است.
درخصوص انواع طب سنتي موجود، كداميك از اين روش ها كه براي درمان مورد استفاده قرار مي گيرد، مورد تاييد وزارت بهداشت است؟
ابتدا اجازه بدهيد طب سنتي را تعريف كنم. طب سنتي در كشورهاي مختلف متفاوت است. در واقع طب سنتي طب متعلق به همان كشور است.
در كشور ما هم پزشكاني كه تخصص طب سنتي مي گيرند، مي توانند مطب تاسيس كنند و براي انجام كار و توليد و واردات فرآورده هايشان مشكلي ندارند.
حجامت جزو طب سنتي است؟
بله، حجامت جزئي از طب سنتي است.
خب وقتي درخصوص انجام حجامت يا بحث اهداي خون، اختلاف نظرها و توصيه هاي متفاوتي وجود دارد، تكليف مردم چيست؟
ببينيد علي رغم اين كه وزارت بهداشت بر اهداي خون به جاي حجامت تاكيد دارد، اما به مراكز معتبري براي انجام حجامت هم مجوز كار داده است.
خب من هم منظورم همين است، در واقع در اين مباحث تناقضاتي وجود دارد.
نه، تناقض نيست، اين دغدغه ما هم محسوب مي شود، در واقع تاكيد سازمان انتقال خون اين است كه به جاي دور ريختن خون از طريق حجامت، مردم به اهداي خون توجه كنند.
به ساير روش هاي طب سنتي در كشور اشاره مي كنيد؟
ببينيد، طب سنتي شامل طب يوناني هم مي شود.
يعني اين كه مزاج ها و عناصر اربعه و تعادل و عدم تعادل ميان آنها قابل تشخيص و كاربرد باشد.
در واقع اين مباحث جزو اولويت هاي طب سنتي در كشور ماست. البته علاوه بر طب سنتي، طب مكمل هم مورد توجه است و در دانشكده هم تدريس مي شود، اما اولويت با طب سنتي است. درخصوص طب مكمل هم بايد توضيح بدهم كه طب سوزني، طب هموپاتي، يوگا درماني و... نيز جزو طب هاي مكمل محسوب مي شوند. در واقع طب هايي كه از ساير كشورها وارد روش هاي درماني ما شده اند.
بحث آموزش طب هاي مكمل در كشور چگونه است؟ در واقع عملكرد پزشكاني كه با اين عنوان مشغول به كارند، مورد تاييد شما هستند؟
در حال حاضر مراكز آموزش طب هاي مكمل نظير هوميوپاتي يا طب سوزني در كشور كه البته زياد هم هستند، مورد تاييد ما نيستند، تنها پزشكاني را كه در خارج از كشور در مراكز معتبر در اين رشته ها مورد آموزش قرار گرفته اند را به رسميت مي شناسيم. البته درصدد ساماندهي آموزش طب مكمل در كشور هستيم. مثلادر خصوص هوميوپات ها هم چالشي كه داريم اين است كه آنها اجازه واردات، توليد و توزيع دارو را ندارند.
در خصوص انرژي درماني چطور؟
در برخي از كشورها جزو طب مكمل شناخته شده است، اما در نظام سلامت ما شناخته شده نيست.
اتفاقا انرژي درماني از آن روش هاي طب مكمل محسوب مي شود كه حرف و حديث زيادي دارد. براساس اعلام وزارت بهداشت مورد تاييد نيست، اما برخي افراد در اين زمينه مشغول به كار هستند و مخالفت با آنها هم ظاهرا به جايي نمي رسد؟
بله، در حال حاضر افرادي با اين عنوان مشغول به كار هستند، اما مورد تاييد وزارت بهداشت نيست.
نظر شخصي شما در خصوص انرژي درماني چيست؟
من مطالعه اي در اين خصوص نداشته ام. تخصص و مطالعات من بيشتر در خصوص گياهان دارويي بوده است.
با توجه به اين كه كشور ما در خصوص گياهان دارويي غني محسوب مي شود، اخبار غيررسمي از قاچاق اين گياهان به ساير كشورها و بهره برداري آنها در توليد داروهاي گياهي كمياب خبر مي دهد، شما اين موضوع را تاييد مي كنيد؟
ممكن است چنين موضوعي صحت داشته باشد، اما جواب اين سوال شما را نيروي انتظامي يا قوه قضاييه بايد بدهد كه كنترل مرزها و اجراي قانون را به عهده دارند. منتهي اين مساله صحت دارد كه كشور ما يكي از منابع وسيع نباتات چه از لحاظ كميت و چه از لحاظ كيفيت است و با ساماندهي اين منابع مي توانيم در دنيا حرفي داشته باشيم.
مجوز عطاري ها از سوي وزارت بازرگاني داده مي شود. جامعه عطاري ها دلسوز هستند و منطبق بر واقعيت هاي جامعه كار مي كنند كه بايد به آنها توجه شود. عطاري ها مي توانند منشا خدمات خوبي باشند. مي توانند به بهداشت خيلي بيشتر از آنچه در حال حاضر مورد توجه است، اهميت دهند. مي توانند خدمات خود را مبتني بر مطالعه و علم انجام دهند. اين صنف كاملاآمادگي دارد كه براساس مديريت صحيح و آموزه هاي علمي ارتقا پيدا كند. به هر حال بايد با در نظر گرفتن نكات مثبت عطاري ها، در تقويت عملكرد آنها بكوشيم چرا كه آنها هم بازار كار دارند و هم متولي بخشي از سلامت مردم هستند.
گمشده اي به نام داروهاي گياهي / با عباس حاجي آخوندي، مشاور وزير بهداشت در امورطب سنتي و گياهان دارويي مستوره برادران نصيري
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 436 بار
|
فهرست نشريات
