 
|
سومين عامل مرگ و مير انسان ها
به مناسبت روز جهاني بيماري هاي مزمن انسداد ريوي
نويسنده: فرانك فراهاني جم
COPD يا بيماري هاي مزمن انسداد ريوي از بيماري هاي سيستم تنفسي هستند كه در سال هاي اخير با افزايش آمار مبتلايان اين بيماري ها، به تهديد جديدي عليه سلامت عمومي جوامع انساني مبدل شده اند. اگرچه تاكنون بررسي اين بيماري كمتر مورد توجه بوده، اما براساس تحقيقات جديدي كه در اين زمينه انجام شده، پيش بيني مي شود تا سال 2030 ميلادي بيماري هاي مزمن انسداد ريوي پس از بيماري هاي قلبي ناشي از كاهش خونريزي به عضله قلب و سكته مغزي، سومين عامل اصلي مرگ و مير انسان ها در سراسر جهان باشد كه به نظر مي رسد علت اصلي آن، افزايش مصرف دخانيات باشد.
با توجه به اهميت اين موضوع به منظور افزايش آگاهي عمومي نسبت به اين بيماري و همچنين چگونگي جلوگيري از شيوع اين بيماري در جوامع انساني همه ساله در روز 19 نوامبر مصادف با 29 آبان ماه ــ كه روز جهاني بيماري هاي مزمن انسداد ريوي نامگذاري شده است ــ برنامه هايي در سراسر دنيا از سوي سازمان بهداشت جهاني برگزار مي شود كه نشان دهنده اهميت افزايش آگاهي نسبت به اين گروه از بيماري ها و به حداقل رساندن عوامل زمينه ساز شيوع آن و تاثير اين راهكارها در پيشگيري درمان بيماري است.
براساس گزارش جديد سازمان بهداشت جهاني كه در آن به آمار جهاني بهداشت در سال 2008 ميلادي اشاره شده است، پيش بيني مي شود با وجود كاهش مرگ و مير ناشي از سل، مالاريا و سوءتغذيه در كشورهاي در حال توسعه، در آينده اي نه چندان دور بيماري هاي غيرواگير مانند بيماري هاي قلبي و عروقي و سرطان و همچنين بيماري هاي ريوي و عفونت هاي مجاري تنفسي از عوامل اصلي مرگ و مير انسان ها در سطح اين كره خاكي باشند.
بيماري مزمن انسداد ريوي يكي از شايع ترين بيماري هاي مزمن در سطح جهان است كه 600 ميليون نفر از مردم دنيا به آن مبتلاهستند. اين بيماري با ايجاد محدوديت در عبور جريان هوا در سيستم تنفسي فرد بيمار سبب ملتهب شدن ريه ها مي شود. اگرچه استعمال دخانيات به عنوان عامل اصلي ابتلابه اين بيماري شناخته شده، اما بايد گفت آلودگي هوا و همچنين ذرات و آلاينده هاي سمي موجود در هواي اطراف ما مي توانند از عوامل ابتلابه اين بيماري باشند. بنابراين مي توان قرار گرفتن در معرض گرد و غبار شديد و همچنين تماس مستقيم با مواد شيميايي مختلف نظير محرك ها و گازهاي مختلف و آلودگي هوا در محيط هاي داخلي و خارجي را نيز از جمله عوامل خطرناكي بر شمرد كه نقش موثري در افزايش آمار مبتلايان اين بيماري داشته است.
اغلب موارد در افراد مبتلابه بيماري هاي مزمن انسداد ريوي، بيماري در مدت زمان كوتاهي پيشرفت كرده، منجر به ايجاد ناتواني در فرد بيمار شده و همچنين زندگي او را در معرض خطر نابودي و مرگ قرار مي دهد. تنگي نفس، سرفه، تحت فشار قرار گرفتن قفسه سينه و افزايش ترشح خلط در مجاري تنفسي از مهم ترين علائم اين بيماري هستند كه هنگام شب تشديد مي شود و مشكلاتي را براي فرد بيمار به وجود خواهد آورد. به همين علت ممكن است تشديد بيماري در فرد مبتلابا علائم ديگري نظير احساس خستگي، افسردگي و بي خوابي همراه باشد كه بروز چنين علائمي مي تواند احتمال بهبودي بيمار را به ميزان قابل توجهي تحت تاثير قرار دهد. اگرچه در مراحل اوليه ابتلابه بيماري عملكرد ريه طبيعي است، اما معمولافرد بيمار از سرفه مزمن رنج مي برد.
در مراحل بعدي بتدريج محدوديت ها و موانعي در مسير عبور جريان هوا ايجاد مي شود كه سبب اختلال در عملكرد ريه خواهد شد. به دليل ايجاد محدوديت در مسير جريان هوا در سيستم تنفسي، فرد با تنگي نفس مواجه مي شود و معمولادر اين مرحله به پزشك مراجعه مي كند. در صورتي كه التهاب ريه و سيستم تنفسي همچنان ادامه داشته باشد علائم بيماري نيز تشديد خواهد شد كه مي تواند تهديدي جدي عليه سلامت فرد باشد. متاسفانه با وجود تحقيقات بسيار زيادي كه در اين زمينه انجام شده، هيچ روش درماني موثري بر درمان قطعي اين بيماري خطرناك وجود ندارد و تنها با استفاده از راهكارهاي درماني موجود مي توان بيماري را تحت كنترل قرار داده و مانع از پيشرفت آن شد. اگرچه تجويز دارو مي تواند نقش بسيار مهمي در كنترل علائم بيماري داشته باشد، اما استفاده از روش هاي درماني مبتني بر طب توانبخشي، ورزش و بهبود كيفيت زندگي فرد مبتلابه بيماري مزمن انسداد ريوي از جمله مهم ترين اقداماتي هستند كهمي توانند نقش بسيار موثري در كنترل بيماري و به حداقل رساندن آمار مرگ و مير ناشي از ابتلابه اين بيماري داشته باشند.
سيگاري ها بيشتر مراقب باشند
تنگي نفس از مهم ترين علائم ابتلابه بيماري مزمن انسداد ريوي است. معمولااين گروه از بيماران نمي توانند براحتي تنفس كنند و از اين موضوع شكايت مي كنند. اگرچه در مراحل اوليه ابتلاي بيماري تنها در موقع انجام فعاليت هاي بدني شديد و نياز به اكسيژن بيشتر در ريه ها با اين مشكل مواجه مي شوند، اما پس از چند سال متوجه مي شوند كه حتي هنگام انجام فعاليت هاي بدني سبك تر نظير انجام كارهاي روزمره نيز با تنگي نفس مواجه هستند، اما با پيشروي بيماري فرد بيمار حتي هنگام استراحت نيز قادر نخواهد بود براحتي نفس بكشد. ايجاد اختلالات تنفسي سبب ايجاد سيانوز يا كبود شدن لب ها مي شود كه ناشي از كمبود اكسيژن در خون است.
با افزايش دي اكسيد كربن در خون، فرد بيمار دچار سردردهاي شديد شده و احساس خستگي مي كند. در چنين وضعيتي و فعاليت براي جبران نقص ايجاد شده در ريه و اكسيژن رساني به بخش هاي مختلف بدن افزايش خواهد يافت كه عوارض آن منجر به تورم قوزك پاها خواهد شد. هر چند ممكن است فردي به بيماري مزمن انسداد ريوي مبتلاباشد اما هيچ يك از اين علائم را نداشته باشد. از آنجا كه علائم اين بيماري مشابه بسياري از بيماري هاي ديگر است، در اغلب موارد تشخيص بيماري بسيار مشكل خواهد بود.
براي تشخيص اين بيماري از روش اسپيرومتري يا انجام آزمون سنجش تنفس استفاده مي شود. در اين آزمايش حجم فشار تنفسي در يك ثانيه ــ كه بيشترين حجم هواي خارج شده از ريه در نخستين ثانيه تنفس عميق توسط فرد است ــ اندازه گيري مي شود. در اين آزمايش علاوه بر اين، حجم كل هوا يا ظرفيت تنفسي فرد و يا به عبارت ديگر بيشترين حجم هواي خروجي از ريه در يك تنفس عميق اندازه گيري مي شود و بر اين اساس ابتلايا عدم ابتلابه اين بيماري و شدت آن تعيين خواهد شد. اگر چه با استفاده از روش هاي ديگر مانند عكسبرداري از ريه ها و بررسي ميزان تورم آنها و همچنين ترموگرافي (تصويربرداري مقطعي) و بررسي سطح اكسيژن و دي اكسيد كربن موجود در نمونه هاي خوني گرفته شده از سرخرگ ها و سياهرگ هاي بدن نيز مي توان به شواهدي مبني بر ابتلايا عدم ابتلابه اين بيماري دست يافت.
اگر چه در حال حاضر هيچ روش درمان قطعي براي اين بيماري يافت نشده است اما بايد خاطر نشان كرد كه بيماري هاي مزمن انسداد ريوي از جمله بيماري هايي هستند كه مي توان، با رعايت اصول بهداشتي مانند ترك استعمال دخانيات و به حداقل رساندن عوامل زمينه ساز ابتلابه بيماري و ارائه راهكارهاي مناسب براي كاهش آلودگي هوا در كشور هاي صنعتي و در حال توسعه، شمار مبتلايان به آن را به حداقل رساند و مانع پيشرفت بيماري در افراد مبتلاشد. به همين منظور سازمان جهاني مبارزه با Copd رهنمودهايي را براي مديريت اين بيماري در كشورهاي مختلف در اختيار سازمان هاي مسوول قرار داده است تا براساس آن تصميمات مناسبي را اتخاذ نمايند. اگرچه در بسياري از تحقيقات انجام شده استعمال دخانيات به عنوان عامل اصلي ابتلابه اين بيماري معرفي شده است، اما بسياري از صنايع مانند معادن ذغال سنگ آموزش كارگران، استفاده از سيستم هاي كنترل كننده ميزان آلاينده ها در محيط، انجام آزمايش هاي دوره اي به منظور تشخيص بيماران در مراحل اوليه ابتلابه بيماري و استفاده از سيستم هاي تنفسي مي تواند در كاهش شيوع بيماري در بين اين گروه از افرادموثر باشد.
انتخاب برنامه غذايي مناسب
جالب است بدانيد كمبود وزن يا اضافه وزن نيز مي تواند علائم ناشي از ابتلابه بيماري هاي مزمن انسداد ريوي يا ميزان ناتواني افراد بيمار و همچنين احتمال بهبود فرد بيمار را تحت تاثير خود قرار دهد. براساس تحقيقات، افراد مبتلابه copd ــ كه با مشكل كمبود وزن نيز مواجه هستند ــ مي توانند با افزايش مصرف كالري در برنامه غذايي روزانه خود، توانايي ماهيچه هاي تنفسي را افزايش دهند و تا حدودي بر ناتواني هاي جسماني ناشي از بيماري غلبه كنند. اين در حالي است كه انجام تمرينات منظم ورزشي يا برنامه هاي توانبخشي ريوي كه توسط پزشك معالج توصيه مي شود نيز مي تواند در بهبود علائم بيماري موثر باشد. بنابراين مي توان گفت كه رژيم غذايي افراد نيز در تشديد يا كاهش علائم ابتلابه بيماري نقش بسزايي خواهد داشت. تحقيقات جديد انجام شده توسط محققان آمريكايي نشان داده است كه مصرف گروهي از سبزيجات مانند كلم بروكلي از بروز بيماري هاي خطرناك ريوي جلوگيري خواهد كرد. در كلم بروكلي ماده اي وجود دارد كه شدت آسيب هاي وارد شده به ريه ها را كاهش داده و مانع از بروز بيماري هاي ريوي در افراد مي شود.
اين ماده كه سولفوراپان نام دارد سبب افزايش فعاليت نوعي عامل ژنتيكي در سلول هاي ريوي مي شود كه از سلول هاي ريه در برابر آسيب هاي ناشي از ورود مواد سمي و آلاينده ها به سيستم تنفسي محافظت مي كند. اين در حالي است كه كاهش فعاليت اين ژن در افراد سيگاري منجر به پيشرفت بيماري هاي مزمن انسداد ريوي در فرد مبتلابه اين بيماري خواهد شد. پيش از اين نيز تاثير مصرف كلم بروكلي در كاهش آسيب هاي وارد شده به رگ هاي خوني در افراد مبتلابه ديابت و همچنين نقش موثر اين سبزي خوراكي در تقويت سيستم ايمني بدن و كاهش احتمال ابتلابه سرطان هاي پوستي مورد تاييد دانشمندان و محققان قرار گرفته بود.
آسم يا COPD؟
اگرچه ممكن است چنين به نظر برسد كه آسم وCOPD علائم يكساني را در فرد بيمار به وجود مي آورند، اما حقيقت اين است كه اين دو بيماري كاملامتفاوت بوده و به همين علت اغلب تشخيص آن در افراد مبتلابه سختي انجام مي گيرد. در بيماري هاي مزمن انسداد ريوي آسيب وارد شده به مسير جريان هوا در سيستم تنفسي هميشگي و دائمي بوده و قابل درمان نخواهد بود و از آنجا كه در نتيجه التهاب ريه ها مسير جريان هوا بشدت باريك شده و حجم هواي ورودي به ريه ها به ميزان قابل توجهي كاهش مي يابد، علائم ايجاد شده در فرد بيمار كه سبب ناتواني هاي تنفسي مي شود بسيار شديدتر خواهد بود. درنتيجه استفاده از روش هاي درماني متداول براي باز كردن مسير عبور جريان هوا اغلب با محدوديت ها و موانع بسيار زيادي مواجه خواهد بود. اين در حالي است كه در افراد مبتلابه آسم، التهاب مسير جريان هوا سبب منقبض شدن ماهيچه هاي مسير عبور جريان هوا به ريه ها مي شود كه به باريك شدن مسير عبور هوا منجر خواهد شد. اين علائم موقتي هستند و فرد بيمار فقط گاهي علائم ناشي از ابتلابه بيماري را با شدت بيشتري تجربه خواهد كرد و اغلب استفاده از روش هاي درماني براي باز كردن مسير عبور جريان هوا در سيستم تنفسي با نتايج رضايت بخشي همراه خواهد بود، اما حائز اهميت است كه اين دو بيماري از بيماري هاي شايع سيستم تنفسي هستند كه برخي از افراد به هر دوي آن مبتلاخواهند شد.
از آنجا كه افزايش آگاهي نسبت به ميزان شيوع اين بيماري ، نقش عوامل محيطي و شغلي درCOPD و همچنين آشنايي با روش هاي درماني موثر و آگاهي از برنامه هاي وزارت بهداشت براي كنترل بيماري هاي مزمن انسداد ريوي و تشخيص آن از ساير بيماري هاي تنفسي بسيار حائز اهميت است، پژوهشكده سل و بيماري هاي ريوي همزمان با روز جهانيCOPD همايش يكروزه اي را در تالار ابن سينا در دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي برگزار خواهد كرد كه مي تواند نقش مهمي در ارائه راهكارهاي مناسب براي كنترل اين بيماري در سطح كشور داشته باشد.
بيماريهاي ريوي از گذشته تا به امروز
گرچه اين بيماري از گذشته هاي دور در ميان انسان ها شيوع داشته، اما تاكنون كمتر مورد توجه بوده است و در طول تاريخ، نام هاي مختلفي به آن اختصاص يافته است. بيماري هاي مزمن انسداد ريوي براي نخستين بار در سال 1679 به عنوان عامل ملتهب كننده ريه ها شناسايي شد.
سال 1789 ريه فرد مبتلابه آمفيزم (اتساع و بزرگي ريه بر اثر عبور جريان هوا به سيستم تنفسي) مورد بررسي و مطالعه قرار گرفت و شواهدي مبني بر تاثير چنين وضعيتي در ايجاد اختلال در عملكرد تنفسي فرد ارائه شد. اين پژوهشگر براي نخستين بار متوجه شد كه ابتلابه برونشيت مزمن سبب ايجاد ناتواني و اختلالات تنفسي مي شود. رنه، پزشك مخترع گوشي هاي طبي در سال 1837 بيماري هاي تنفسي كه قفسه سينه فرد مبتلارا تحت فشار قرار مي دهند، آمفيزم نامگذاري كرد تا اين كه پس از اختراع دستگاه سنجش تنفس توسط جان هاتچينسون و انجام تحقيقاتي درباره تغييرات حجم ريه هنگام تنفس و همچنين تحقيقاتي كه به دست ديگر محققان درباره بيماري هاي ريوي انجام شد، سرانجام ويليام بريسكو در سال 1965 بيماري هاي مزمن انسداد ريوي را به اختصارCOPD نامگذاري كرد.
سومين عامل مرگ و مير انسان ها / به مناسبت روز جهاني بيماري هاي مزمن انسداد ريوي فرانك فراهاني جم
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 316 بار
|
فهرست نشريات
