 
|
رتبه نخست در كشورهاي اسلامي
نگاهي به جايگاه ايران در فناوري هاي نوين
نويسنده: سيدايمان ضيابري
به نظر مي رسد در دو يا سه سال اخير، توجه نهادهاي علمي و فناوري، متخصصان، دانشمندان، استادان دانشگاه و مجلات علمي كشورمان به عبارت «ISI» بسيار بالارفته و از همين رو، اين نام را به طور مرتب در اخبار علمي و بر زبان دانشگاهيان، پژوهشگران و روزنامه نگاران حوزه فناوري مي شنويم.
برخي تصور مي كنند ISI نام يك مجله فناوري است و برخي ديگر هم اين گمان را دارند كه ISI نام يك فهرست از مجلاتي است كه با موضوع علم و فناوري منتشر مي شود. البته اين گونه نيست و ISI، كوتاه شده عبارتInstitute for Scientific Information است و «انستيتوي اطلاعات علمي» را معرفي مي كند كه توسط يك دانشمند امريكايي به نام «ايوژن گارفيلد» در سال 1960 راه اندازي شد و شركت «علوم و بهداشت تامسون» در سال 1992 آن را خريد. شركت «علوم و بهداشت تامسون»، بخشي از شركت چندمليتي تامسون است كه خبرگزاري رويترز را نيز در اختيار دارد و يكي از بزرگ ترين غول هاي چندمليتي فناوري اطلاعات محسوب مي شود.
ISI از آن بابت شهرت جهاني يافت كه يك پايگاه اطلاعاتي كتابخانه يي وسيع در اختيار دارد و بيش از 14 هزار مجله علمي از سراسر دنيا در آن فهرست شده است. اين فهرست به فراخور انتشار هر شماره جديد از مجلات علمي، روزآمد مي شود و در نتيجه فهرست مقالات و نام نويسندگان، مبتكران و پژوهشگران آن اثر علمي را ثبت مي كند. اين موسسه همچنين مجله سالانه JCR را منتشر مي كند كه impact factor يا درجه بندي اهميت علمي همه مجلات فهرست شده را ارائه مي دهد.
به عنوان نمونه در حال حاضر مجله Annual Review of Immunology با IF معادل 53، معتبرترين مجله علمي دنيا محسوب مي شود و مجله يي همانند Nature با IF معادل 30، در رتبه ششم قرار دارد.
به رغم اختلاف نظرهايي كه در مورد مقياس ها و ميزان هاي موجود براي اندازه گيري و شناسايي رشد و شكوفايي علمي در يك جامعه وجود دارد، بنا به نظر مشترك بسياري از موسسات علمي و پژوهشي در سراسر جهان، يكي از شاخص هاي شناسايي توسعه يافتگي علوم در كشورها، به ويژه علوم پايه و فني و مهندسي، تعداد مقالاتي است كه استادان دانشگاه و پژوهشگران آن در مجلات علمي بين المللي فهرست شده در نمايه ISI چاپ مي كنند.
مجلات نمايه شده توسط اين موسسه كه در فيلادلفياي امريكا قرار دارد، به 31 زبان منتشر مي شود و همگي آنها از اصول و قواعدي مشترك در انتشار، آيين نگارش، اصول مقاله نويسي آكادميك و ويراستاري پيروي مي كنند.
موسسه ISI براي در اختيار گذاشتن يك شاخصه قابل اعتماد، علمي و دقيق از رشد و پيشرفت علمي در سراسر دنيا، رتبه بندي هايي ارائه مي كند كه در آن كشورها و دانشگاه ها به ترتيب تعداد مقالات منتشر شده، تعداد اختراعات و patentهاي به ثبت رسيده، فهرست شده است.
براساس رده بندي ژانويه 2009 كه توسط ISI Web of Knowledge ارائه شد، ايران به عنوان صاحب پرسرعت ترين جهش علمي در چهار رشته بيولوژي، بيوشيمي، پزشكي باليني و ميكروبيولوژي در ميان كشورهاي «در حال توسعه علمي»، رتبه نخست جهان را به خود اختصاص داد و بالاتر از كشورهايي همچون اكوادور، صربستان، بلغارستان، مالزي، لوكزامبورگ، پرو و مراكش قرار گرفت.
براي اينكه يك ديدگاه روشن از ميزان جهش انتشار مقالات علمي دانشمندان و استادان ايراني در مقايسه با دهه هاي گذشته به دست بياوريم، بد نيست بدانيم متوسط تعداد مقالات چاپ شده ايران در مجلات بين المللي ISI تا سال 1980 ميلادي، بين 150 تا 200 مقاله در سال بود، اما اين متوسط در اواسط سال 2008 ميلادي به 9 هزار مقاله رسيد و پيش بيني مي شود در سال 2009 نيز به 13 هزار مقاله ارتقا پيدا كند.
در رتبه بندي كلي كشورها كه براساس فراواني تجمعي مقالات چاپ شده آنها در مجلات آكادميك و در 22 رشته علمي ارائه شده است، ايران رتبه 37 دنيا را در اختيار دارد. اين در حالي است كه جايگاه كشورمان در برخي از رشته ها، بسيار قابل توجه تر است. براي مثال ايران در چاپ مقالات نانوتكنولوژي، رتبه 25 جهان و رتبه نخست كشورهاي اسلامي را دارد و بالاتر از كشورهايي همانند تركيه، مصر، پاكستان و مالزي قرار گرفته است. همچنين رتبه جهاني ما در رشته هاي ديگري مانند مكانيك 13، پليمر 15، شيمي 16، مهندسي شيمي 22 و فيزيك 32 است. و البته جالب است كه بدانيم ايران در حال حاضر، 26 مجله ثبت شده در نمايه مجلات ISI دارد و مهم ترين رقيب منطقه يي يعني تركيه، از اين ديدگاه، با داشتن 24 مجله، در رتبه دوم خاورميانه نسبت به كشورمان قرار گرفته است.
با تمام اين اوصاف، بالارفتن آمار چاپ مقالات علمي بدون در نظر گرفتن كاربرد فناوري، صنعتي و توليدي آنها، به جز در علوم نظري و انساني، نبايد ما را فريب دهد و از تلاش هاي بيشتر براي عملي كردن دستاورد اين مقالات بازدارد. مقالات علمي زماني ارزشمند و نمايانگر توسعه ما خواهند بود كه بتوانيم آنها را عملياتي كنيم و در توليد فناوري هاي نوين به كار ببريم.
رتبه نخست در كشورهاي اسلامي / نگاهي به جايگاه ايران در فناوري هاي نوين سيدايمان ضيابري
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 63 بار
|
فهرست نشريات
