 
|
تغييرات كوچك و ويرانگري هاي بزرگ
اثر پروانه اي؛يك نظريه يا واقعيت
مترجم: ترجمه: سپيده مهدلو
اثر پروانه اي “ Butterfly effect ” واژه ايي است كه در تئوري بي نظمي استفاده مي شود تا توضيح دهد چگونه تغييرات كوچك مي توانند روي سيستمهاي بزرگ تاثير بگذارند و سيستم را دچار پيچيدگي كنند همانند الگوي آب و هوايي. واژه ي “ Butterfly effect “در تئوري بي نظمي ” ” ( chaos Theoryدرعلوم رياضي ، تئوري بي نظمي ، رفتار سيستمهاي ديناميكي معين را توضيح مي دهد- سيستمهايي كه تابع زمان هستند- نيرو هايي را نمايش دهدكه به شرايط اوليه بسيار حساسند. ) به كار برده شده تا به اين موضوع اشاره كند كه حركات بال پروانه ممكن است انعكاس قابل توجهي بر قدرت باد و گردش سرتاسري سيستم هوايي جهان داشته باشد و از لحاظ فرض علمي مي تواند سبب توفان نيمه كاره يي در جهان شود.
آنچه باعث مي شود فرضيه “ Butterfly effect “ اثبات شده به نظر برسد اين است كه پيش گويي وضعيت يك سيستم بزرگ واقعا” غير ممكن است مگر آنكه بتوان روي تمام فاكتور هاي كوچك حساب كردكه ممكن است تاثيري حتي جزئي روي سيستم بگذارند. البته پيشگويي سيستمهاي بزرگ همانند آب و هوا تقريبا” غير ممكن است چرا كه متغيير هاي ناشناخته ي بسياري را بايد به حساب آورد. اين تئوري در خصوص پديده هايي چون تغييرات آب و هوايي غيرمنتظره و حوادث و فرايندهايي كه نمي توانند با استفاده از برهانها و قوانين رياضي رايج، مثل تئوري احتمالات مدل سازي و پيش بيني شوند، بكار برده مي شود.
نظزيه اثر پروانه ايي به ادوارد نورتن لرنزEdward Norton Lorenz( ) رياضيدان و هواشناس انيستيتوي تكنولوژي ماساچوست منسوب است ، كه يكي از اولين استدلال كننده ها ي تئوري بي نظمي بوده است؛ ادوارد لرنز كه پدر علم جديد ناميده مي شود، براي اولين بار در سال 1963 مطرح كرد ودر سال 1979 در كنفرانس سالانه “انجمن آمريكايي پيشرفت علم” تئوري “اثر پروانه اي” butterfly effect( ) پرداخت و به اين ترتيب تئوري “بي نظمي” رسميت گرفت. لرنز در 16 آوريل 2008 در سن 90 سالگي در گذشت.
نظريه ي او اين بود” ضربه ي بالهاي پروانه در برزيل مي تواند توفاني را در تگزاس سبب شود”
اين تئوري توضيح مي دهد كه تداوم تغييرات بي نهايت كوچك كه در اثر بال زدن پروانه ايجاد مي شود نتايج ويرانگري را در بر خواهد داشت.
عملكرد تخيلي اثر پروانه ايي كه به عنوان سفر در زمان نشان داده مي شود بيشمار است. سايتهاي بسياري فيلمButterfly effect ” “توليد سال 2005 را بعنوان مثال خوبي براي اين تئوري آورده اند كه چگونه تغييرات كوچك قابل انجامي در گذشته مي توانست تاثير به سزايي روي موضوعي در آينده داشته باشد، البته اگر مي شد در زمان سفر كرد.
در رفتار انسان ها نيز ديده مي شود كه چطورحركت كوچكي يا تجربياتي كه در نا خودآگاه انسان وجود دارد مي تواند روي رفتار وي به طرز غير قابل پيش بيني تاثير بگذارد. وقتي نوجواني خودكشي مي كند درحاليكه از بيماري افسردگي رنج نمي برد بايد ديد كه در گذشته كدام موضوع ،هر چقدركوچك، باعث سر زدن اين رفتار از او شده است.
اگرچه در علوم طبيعي ، افسانه ها، يا علوم اجتماعي، “ Butterfly effect “در حد يك نظريه باقي مانده است . اما به نظر مي رسد كه توضيحات معقولي براي غير قابل پيش بيني بودن وقايع ارائه مي دهد. تا آنجا كه به رفتارهاي بشري مربوط مي شود حتي كوچكترين عملي مي تواند نتايج بزرگي روي مثبت بودن يا منفي بودن واقعه ايي در آينده داشته باشد.
پيش بيني آب و هوا موضوع بسيار پيچيده ايي است. هواشناسان مي توانند فقط براي مدت كوتاهي ، در حدود دو روز ، آن را پيش بيني كنند ،اما فراتر از اين چند روز پيش بيني صحيح ،بسيار ضعيف است. ادوارد لرنز با كمك كامپيوتر ، شانس تركيب رياضي و هواشناسي را بوجود آورد. او مدلي رياضي از آب و هواي جو زمين ساخت، معادله يي ديفرانسيلي كه تغييرات در دما ، فشار، سرعت باد و. . . را نشان مي داد. در پايان لرنز مدل خود را به مدل خام آن متشكل از 12 معادله ي ديفرانسيلي شكافت.
در يكي از روزهاي زمستاني سال 1961 ، لرنز خواست تا توالي داده ها را در مدل طراحي شده اش دوباره امتحان كند. بجاي آنكه دوباره شروع به اجراي تمام معادله كند، تصميم گرفت تا در وقت صرفه جويي كرده و حل معادله را از نيمه ي آن آغاز كند. از نسخه ي چاپي آن استفاده كرد او نتيجه آخرين خروجي يك روز را به عنوان شرايط اوليه روز بعد وارد مي كرد و محاسبه را آغاز كرد. اما مشاهده كرد كه نتايج مدلهاي مختلف با داده ها ي يكسان ، كاملا” متفاوت است؛ با وجود اينكه آنها در ابتدا منطبق بودند اما در پايان تغييرات چشمگيري نمايان شد. اجراي دوم، تمام شباهت خود را به مدلي كه مدتي قبل اجرا شده بود از دست داد.
تغييرات كوچك و ويرانگري هاي بزرگ / اثر پروانه اي؛يك نظريه يا واقعيت / مترجم: ترجمه: سپيده مهدلو
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 78 بار
|
فهرست نشريات
