   
|
آب همتاي نفت
تلاش خاورميانه براي تامين آب آشاميدني سالم و بهداشتي
مترجم: عبدالله مصطفايي
به نظر مي رسد آب ماده يي بي نظير براي حيات در كره زمين است. قبلاً از نفت به عنوان «طلاي سياه» نام مي بردند، ولي اگر بخواهيم در مقايسه با نفت نامي براي آب بيابيم، شايد پيشنهاد «الماس زلال» يا تعابيري از اين قبيل خلاف واقع نباشد. تاكنون مطالب زيادي در مورد قدرت نفت در عرصه هاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي نوشته و گفته شده است، ولي بايد توجه داشت كه با تغيير شرايط، بازيگران جديدي وارد اين عرصه ها شده اند كه يكي از آنها «آب» است. آب ماده يي بي جايگزين است و اين در حالي است كه مثلاً براي نفت از جايگزين هايي مثل سوخت هاي زيستي و اتانول، ماسه هاي نفتي و ... صحبت به ميان مي آيد. ولي در مورد آب يك چنين جايگزين هايي وجود ندارد.
در آينده موضوع آب براي مناطقي از جهان مثل منطقه خاورميانه و آفريقا كه با كمبود منابع روبه رو هستند، به عنوان يك سلاح و شايد نوعي ابزار قدرت مطرح خواهد بود كه نيرويي بالاتر از نفت خواهد داشت. در تاييد اين موضوع مي توان به چانه زني هاي مصر با سودان و ديگر همسايگان در مورد سهم از آب رود نيل، يا درگيري هاي اردن، لبنان، سوريه و اسرائيل براي منابع موجود آب، يا بحث هاي عراق، سوريه و تركيه بر سر سهم آب از رودخانه هاي اين كشورها يا حتي گفت وگوهاي كشورمان با افغانستان در مورد سهم آب از هيرمند يا بحث هاي هند با همسايگان خود در مورد منابع آب اشاره داشت. نبايد از ياد برد كه طبق آمار، بيست كشور در منطقه خاورميانه با داشتن پنج درصد جمعيت جهان، تنها به يك درصد آب هاي قابل مصرف جهان دسترسي دارند. يكي از مسائلي كه درباره آب در كشور مطرح شده است، تعيين متولي واحد براي امور آب از سطح كلان تا سطح خرد آن است تا نگرشي يكپارچه از تامين تا مصرف را دربرگيرد. در اين ارتباط گروهي اظهار داشته اند بهتر است امور آب در سطح كلان در اختيار وزارت نيرو بوده و در سطح پايين تر آن در دست شوراهاي شهر يا شهرداري يا حتي وزارت كشور باشد. برخي نيز معتقدند اين امور بايد تماماً در اختيار وزارت نيرو باشد كه هر يك نيز استدلال هاي خاص خود را مطرح مي كنند. البته اعتقاد ديگري نيز وجود دارد كه بيان مي دارد تمامي اين گزينه ها باعث باقي ماندن قدرت در دست دولت شده و از انعطاف پذيري و تحرك مجموعه آب در كشور مي كاهد و راه حل را در تاسيس نوعي شركت ملي آب مي دانند كه بتواند علاوه بر توانايي هاي بخش دولتي، از قابليت هاي بخش خصوصي داخلي و خارجي استفاده بهينه كرده و كشور را براي عبور از بحران هاي آتي در عرصه آب، آماده و تجهيز كند. به قول بنيامين فرانكلين «فقط زماني كه چاه ها خشك شوند ما به ارزش آب پي خواهيم برد.» نبايد از ياد برد كه با توجه به مطالب بيان شده، در سال هاي آينده قدرت اين شركت (در صورت تاسيس) همپاي شركت ملي نفت كشورمان خواهد بود. مطلب آخر آنكه مديرعامل شركت تويوتا در يك مصاحبه گفته بود: «فقط مادامي كه نيازها و چالش هاي پيش روي خود را بشناسيم، قادر خواهيم بود با واكنش هاي مناسب بر آنها فائق آييم.» در ادامه نمونه يي از تجربيات شركت ملي آب عربستان سعودي در ارتباط با به كارگيري شركت هاي خارجي در عرصه آب اين كشور تشريح مي شود.
شركت اروپايي veolia water از طريق شركت زيرمجموعه خود با نام veolia water AMI برنده مناقصه يي در وزارت آب و برق عربستان سعودي شده است تا سيستم توليد و توزيع آب و جمع آوري فاضلاب را در رياض پايتخت اين كشور بر عهده گيرد.
اين براي اولين بار است كه در عربستان سعودي فعاليت هاي خدماتي در زمينه آب به يك بهره بردار خصوصي واگذار مي شود كه اين قرارداد نيز از حيث افراد زير پوشش (5/4 ميليون شهروند) و نيز طول شبكه آب (10 هزار كيلومتر) و طول شبكه فاضلاب (4500 كيلومتر) از بزرگ ترين پروژه ها در سطح جهان است كه به اين شركت اروپايي واگذار شده است.
در اين قرارداد شش ساله، شركت veolia water خدمات خود را بر پايه افزايش كارايي و صرفه جويي به شركت ملي آب عربستان ارائه مي كند. اين قرارداد بيانگر درآمد تقريبي 40 ميليون يورويي (60 ميليون دلاري) است. (موضوع تشكيل شركت ملي آب عربستان در مقاله «فاضلاب يك آب زائد نيست» در روزنامه اعتماد مورخ 31/2/87 توضيح داده شده است.)
در چند سال گذشته شهر رياض شاهد رشد شديد جمعيتي و اقتصادي بوده است به نحوي كه رشد جمعيت آن سالانه حدود چهار درصد بوده و مساحت شهر نيز به نحو فزاينده يي رشد كرده است. قابل ذكر است كه در اوايل دهه 1980، مساحت آن حدود 20 كيلومترمربع بود ولي در حال حاضر حدود 536 كيلومترمربع ذكر مي شود (پنج برابر مساحت شهر پاريس) كه در نهايت نيز بايد بالغ بر 2200 كيلومترمربع شود.
به خدمت گرفتن اين شركت اروپايي، قسمتي از يك برنامه وسيع تر براي بازسازي و توسعه زيرساخت هاي مربوط به سيستم آب و فاضلاب اين شهر بزرگ و بهبود امور عملياتي در آن است. هدف آن نيز ايجاد شهري با خدمات دهي موثرتر است كه بتواند رشد اقتصادي بالادر اين شهر را مورد حمايت قرار دهد.
اهداف اصلي ذكر شده در اين قرارداد به صورت كاهش نشتي ها و تلفات ناشي از اشكالات فني است كه در حال حاضر بالغ بر 50 درصد از آب ارسالي به شبكه را شامل مي شود. هدف بعدي اتصال مشتركان بيشتر به سيستم جمع آوري فاضلاب است. (در سال 2007 بيش از دو ميليون نفر به اين شبكه فاضلاب متصل شده اند.) هدف بعدي نيز تامين دائمي آب براي شهروندان است كه در حال حاضر در بعضي مناطق شهر، هر چهار روز يك بار فقط چند ساعت آب دارند. هدف آخر نيز بهبود خدمت رساني به مشتركان ذكر شده است.
طبق قرارداد، اين شركت اروپايي بايد تيمي از مديران و كارشناسان عملياتي خود را در درون بخش هاي استراتژيك و راهبردي مثل مديريت شبكه هاي توزيع آب و جمع آوري فاضلاب، واحدهاي تصفيه آب، بخش هاي سرمايه گذاري و نظارتي و نيز بخش هاي پاسخگويي به مشتركان و مديريت منابع انساني بگنجاند. بايد تقريباً تمامي 4 هزار پرسنلي كه در حال حاضر مشغول خدمت در ادارات عمومي آب اين شهر هستند به تدريج به اين نهاد مديريتي جديد منتقل شوند. البته در بلند مدت نيز در نظر است يك مركز آموزشي با محوريت آموزش تكنولوژي و مديريت در بخش خدمات آب راه اندازي شود.
آقاي آنتوان مدير اجرايي شركت veolia Water است و درباره اهميت اين قرارداد مي گويد: «ما بسيار مفتخريم كه اين فرصت را يافته ايم تا از تخصص خود در توسعه شهري همانند رياض با رشد بالاي جمعيتي و اقتصادي استفاده كنيم. برنده شدن شركت ما در اولين مناقصه از اين دست در شهري مثل رياض گوياي آن است كه كشورهاي حوزه خليج فارس چگونه به سوي تفويض اختيارات مديريتي در امور خدمات عمومي حركت مي كنند تا بتوانند پاسخگوي نيازهاي جديد ساكنان شهرها بوده و خدمات رفاهي را مطابق استانداردهاي مناسب ارائه كنند.» (علاقه مندان مي توانند به مقاله «آبياري نخل هاي تشنه» در روزنامه اعتماد مورخ 20/1/87 نيز مراجعه كنند.)
از سال 2006 اين شركت اروپايي به نحو بارزي فعاليت هاي خود را به عنوان اپراتور در زمينه خدمات آب براي منطقه خاورميانه گسترش داده است. اين شركت در اميرنشين عجمان اولين قرارداد در كشورهاي حوزه خليج فارس در زمينه مديريت امور خدماتي فاضلاب را برنده شد (مديريت سيستم جمع آوري فاضلاب در فوريه 2006). در ادامه در ژوئن 2006 در سلطان نشين عمان برنده قرارداد افزايش كارايي شركت خدمات فاضلاب عمان براي شهر مسقط شد. در ژانويه 2007 شركت توانست قرارداد ساخت و راهبري واحد شيرين سازي آب (اسمز معكوس) در شهر سور را به دست آورد. آخرين قرارداد نيز مربوط به شهر فجيره در امارات متحده است كه هدف آن راهبري واحد شيرين سازي آب قدفه است كه در دسامبر 2007 امضا شده است
آب همتاي نفت / تلاش خاورميانه براي تامين آب آشاميدني سالم و بهداشتي / مترجم: عبدالله مصطفايي
روزنامه اعتماد، شماره 1943 به تاريخ 15/2/88، صفحه 10 (علم)
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 102 بار
|
فهرست نشريات
