   
|
فلسفه اسلامي همان کلام است
کامران فاني در جلسه نقد و بررسي کتاب تاريخ فلسفه اسلامي
نشست نقد و بررسي مجموعه »تاريخ فلسفه اسلامي« که زير نظر دکتر سيد حسين نصر و اليور ليمن سامان يافته عصر ديروز با حضور کامران فاني، دکتر محمود يوسف ثاني و دکتر حسين هوشنگي در شهر کتاب برگزار شد. کتاب »تاريخ فلسفه اسلامي« زير نظر دکتر سيد حسين نصر و اليور ليمن که پيش از اين در دو جلد و به زبان انگليسي منتشر شده، هم اکنون با همکاري گروهي از مترجمان در پنج جلد به زبان فارسي از سوي انتشارات حکمت در دسترس علاقه مندان به اين حوزه قرار دارد. کامران فاني از مترجمان و ويراستاران برجسته کشور در ابتداي نقد کتاب تاريخ فلسفه اسلامي به تشريح تاريخ نگاري فلسفه و سير آن در جهان اسلام پرداخت. وي با بيان اينکه تاريخ فلسفه شاني براي شناخت فلسفه ندارد، تاکيد کرد: قدماي ما معتقد بودند که فلسفه تاريخ ندارد چراکه فلسفه کوشش براي رسيدن به حقايق است. اين ويراستار و پژوهشگر ادبي يادآور شد: در گذشته اصولافکر مي کردند که تاريخ به سوي انحطاط پيش مي رود. جامعه آرماني و عصر طلايي براي آنها دوران گذشته بود و معتقد بودند هر چه ما از اين عصر طلايي دور مي شديم منحط تر مي شديم.
فاني با بيان اينکه تاريخ هاي فلسفه تذکره الفلاسفه يا تذکره الحکمايي است که در آن هيچ نوع ارتباطي بين انديشه ها و بستري که اين افراد پرورش پيدا کردند ديده نمي شود، افزود: تنها کتاب تاريخ فلسفه اي که از جهان يونان به جهان اسلام منتقل شد کتابي از پروتاس است و يکي از مآخذ مورخين فلسفه دوره اسلامي بود و در دوره اسلامي همين شيوه يوناني که عقايدنگاري بود، دنبال شد. وي ضمن اينکه اثر ابن نديم در مورد تاريخ فلسفه و کتابشناسي فيلسوفان را يکي از مآخذ مهم خواند، سوانح الحکمه ابوسليمان منطقي سجستاني را مهمترين تاريخ فلسفه در جهان اسلام توصيف کرد و افزود: کتاب عيون الانباء و اخبارالحکما در واقع تاريخ اطبا هستند. در قديم طبيب حتما حکيم(فيلسوف) بود و ابن سينا، رازي و ابن ميمون نيز از اطبا مشهور بودند که نگارش تاريخ اطبا در واقع تاريخ فلاسفه بود.
وي به سير تاريخ فلسفه نويسي غرب در جهان اسلام اشاره کرد و گفت: فلسفه اسلامي مظلوم واقع شد. فلسفه هنوز هم در دپارتمان هاي دانشگاه هاي غربي در حوزه درس فلسفي نيست. فلسفه اسلامي هيچگاه در غرب در بخش هاي فلسفه دانشگاه ها تدريس نشد بلکه هميشه در حوزه مطالعات اسلامي، شرق شناسي يا ايران شناسي مطرح شد و هيچوقت به عنوان فلسفه به آن نگاه نمي کردند در صورتي که ذاتا فلسفه است. به همين دليل مورد توجه قرار نگرفت، مضاف بر اينکه معتقد بودند فلسفه اسلامي ترکيبي از فلسفه غرب آن هم از نوع قرون وسطي است که به درد جهان مدرن هم نمي خورد. وي افزود: اولين کوشش ها براي نگارش تاريخ فلسفه اسلامي از سوي همين افراد بود و با اينکه اطلاعات خوبي مي دادند ولي فلسفي نمي انديشيدند و بيشتر به فلسفه اسلامي به عنوان اعتقادات ديني نگاه مي کردند.
فاني بخش جهان پيش از اسلام کتاب مورد بحث را که مساله انتقال علوم يوناني به جهان اسلام از طريق ايران را بررسي مي کند بسيار خوب توصيف کرد و در ادامه به برخي از اشکالات اين کتاب اشاره کرد و گفت: مساله اي که در اين کتاب مانند ديگر کتب تاريخ فلسفه اسلامي توجه نشده، مساله »کلام« است. در اين کتاب سه مقاله در مورد علم کلام در اهل سنت، شيعه و اسماعيليه داريم و اصلاتوضيح نداده که رابطه علم کلام با فلسفه چيست؟ در واقع کلام اسلامي به ويژه از قرن هفتم و از زمان خواجه نصير طوسي به بعد همان فلسفه است و تنها ابن خلدون اين مساله را متوجه شد که فلسفه اسلامي چيزي جز علم کلام و الهيات نيست و هدف آن دفاع از دين اسلام بوده است. وي جاي مقاله اي با عنوان تاريخ نگاري فلسفي در اسلام را در اين کتاب خالي دانست و گفت: عرفان فلسفه نيست، با اينکه ما متفکران و شعراي برجسته اي داشته ايم اما فيلسوف نبودند. در حالي که در اين کتاب 90 صفحه در مورد عين القضات همداني مطلب آمده اما من نمي دانم رابطه او با فلسفه چيست. اما در مورد ابن عربي بايد گفت که همانطور که کلام فلسفي شد، مکتب ابن عربي توسط شاگردان ايراني او کم کم فلسفي شد. اين پژوهشگر پرداختن به فقه در کتاب تاريخ فلسفه اسلامي اخير را عجيب توصيف کرد و گفت: اگر در مورداصول مي نوشتند نزديک تر بود چون اصول فقه مبتني بر استدلال است ولي آوردن علم فقه آن هم فقط فقه شافعي در کتاب فلسفي عجيب است.
□
دفعات مطالعه اين مطلب: 58 بار
|
فهرست نشريات
