|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران88/3/21: نقد پسا استعماری
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7004
پنج شنبه 2 اسفند 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 4232 21/3/88 > صفحه 10 (فرهنگ و انديشه) > متن
 
      


نقد پسا استعماری


نويسنده: پریسا صادقیه

درسال های اخیر کنفرانس ها و نشست های زیادی حول محور نقد و ادبیات پسااستعماری صورت گرفته است. تعدد این نشست ها که اخیراً یکی از مهم ترین آنها در دانشگاه تورنتو برگزار شده است حکایت از اهمیت این موضوع در میان گفتمان های فرهنگی جهان امروز دارد. پدیده «پسااستعماری» (Post-Colonialism) در اواخر قرن بیستم و در بافت کشورهای مستعمره ای که به دنبال گونه ای استعمارزدایی از فرهنگ، تاریخ، ادبیات و از همه مهم تر هویت خویش بودند، متولد گشت. درست است که سرزمین پهناور ایران در درازنای تاریخ هیچ گاه طعم تلخ استعمار را نچشیده است اما تجربه پدیده ای چون جهانی سازی بدون آگاهی و شناخت های قومی و فرهنگی مان تلخی ای کمتر از استعمار نخواهد داشت. بنابراین شاید مطالعه و توجه بیشتربه این پدیده فرهنگی نوظهور برای حفظ اقتدار فرهنگی مان خالی از لطف نباشد.
    شاید چگوارا از جمله اولین افرادی بود که پایان دوران سیاه استعمار را نوید داد. او در سال 1964 در صحن سازمان ملل مرگ استعمار را این طور بیان داشت: «استعمارگری به آخرین دقایق عمر خود رسیده است و اکنون زمانی است که میلیون ها آفریقایی، آسیایی و امريكای جنوبی از گور استعمار سر برآورند وطعم زندگی نوینی را که تا به امروز از آن محروم بوده اند بچشند و حق خود مختاری خود را بازستانند.» اکنون بیش از دو دهه است که پدیده ای به نام جهانی سازی، رویکرد انتقادی نوینی را در عرصه گفتمان های فرهنگی در پی داشته است که از آن با عنوان «پسااستعمارگرایی» یاد می شود. پسااستعمارگرایی گفتمانی روشنفکری ومتشکل از نظریاتی است که می توان آنها را در متون و زیر متون فلسفه، فیلم، علوم سیاسی و ادبیات یافت. به بیان روشن تر در دوره پسامدرن این نظریات واکنشی به میراث فرهنگی استعمارگرایی اطلاق می شوند. در زمینه نقد ادبی(رویکرد های انتقادی)، پسااستعمار گرایی نه تنها با ادبیات کشورهای مستعمره که سال ها تحت استعمار کشور هایی چون بریتانیا، فرانسه و اسپانیا بوده اند سروکار دارد بلکه به آثار نویسندگانی که سال های زیادی در کشورهای استعمارگر زندگی کرده اند نیز می پردازد. یکی از این آثار ارزشمند که به جرات می توان گفت رویکرد جدیدی را در نقد ادبی بنیان نهاد «شرق شناسی» نوشته ادوارد سعید است که به عنوان مسيحي احاطه شده با فرهنگ اسلامي و فلسطینی سال ها در کشورهایی چون بریتانیا و امريكا زندگی کرده است. او در رویکرد پسااستعمارگرایانه خود به گونه ای بر هویت فرهنگی جوامع مستعمره انگشت می گذارد و به هستی این پرسش می اندیشد که آیا می توان هویت ملی خود را که سال ها به پس زمینه رانده شده است به صحنه آورد و آن را پرورش داد. در واقع می توان گفت این گونه نویسندگان به پاسداری و احیای آن فرهنگی بومی ای می پردازند که سال ها تحت استعمار به انزوا روی آورده است.
    شیوه دیگری که این نویسندگان برای احیای آن هویت منزوی به کار می برند بازنویسی آثار نویسندگان استعمارگری است که همیشه در آثارشان به نحوی تصویری ناخوشایند از مستعمره ترسیم کرده اند و آنان را به شکل انسان های فرومایه و با فرهنگ و جامعه ای بدوی به تصویرکشیده اند. برای نمونه شکسپیر به عنوان نویسنده ای از «خدایگان» تاریخ، صحنه جدال خود با «بندگان» را در نمایشنامه توفان فراهم می سازد. او پراسپرو ایتالیایی را در برابر کالیبان سیاهپوست قرار می دهد و در شخصیت پردازی آن دو، از هیچ ترفندی که کالیبان را در نزد ما آن سیاه بی هویتی که زبان و فرهنگش را مدیون ارباب خود است نشان دهد دریغ نمی کند. آیا شکسپیر نزدیک به چهارصد سال پیش این نمایشنامه را محض سرگرمی نوشت؟ عنوان این نمایشنامه خود حکایت از گذر از مرحله ای به مرحله دیگر در تاریخ دارد که در آن گونه ای نظام نوین جهانی در شرف تکوین است، نظامی که به ادعای خویش در پی فتح سرزمین های وحشی است. اما اکنون در دوره پسا استعمارگرایی کالیبان به روی صحنه می آید و در نمایشنامه ای بازنویسی شده به پراسپرو می گوید: «تو به من زبان آموختی، بهره من از آن این است که می دانم چگونه تو را نفرین کنم.» در واقع نویسندگان پسااستعمارگرا بهترین شیوه ای را که مستعمره می تواند در برابر استعمار گر بایستد و حقوق و هویت خود را بازستاند این می دانند که به عنوان فردی بومی درباره تاریخ، فرهنگ و ادبیات خود بنویسد اما در بیان آن از زبان استعمارگر (انگلیسی، فرانسه و...) استفاده کنند.
    هلن گیلبرت در کتاب خود با عنوان «درام پسااستعماری» واژه «پسااستعمارگرایی» را برخلاف ساختار بسیار روشن آن با کژفهمی های زیادی همراه می داند. او معتقد است برداشت اکثریت مردم حکایت از آن دارد که پسااستعمارگرایی دوره ای است که استعمار سپری گشته و کشور مستعمره به استقلال دست یافته است. اما این استقلال به گونه ای در دوره پسااستعمار محل پرسش است زیرا این مرحله برای مستعمره آستانه ورود به گفتمان های استعماری ساختارهای قدرت و سلسله مراتب های اجتماعی استعمارسازی است. در واقع از همین روی است که مستعمره هویت خود را به زبان استعمارگر روایت می کند تا بتواند بدین وسیله با او وارد گفت وگو گردد. همان گونه که ادوارد سعید در شرق شناسی، شرق را دارای تاریخ، سنت و زبان خاص خود می داند اما برای واقعیت و حضور بخشیدن به آن از زبان بیگانه سود می جوید و به شکلی بسیار آکادمیک با آنها وارد گفت وگو می شود. این پدیده که استعمارزدایی بومی نامیده می شود کنشی روشنفکری است که در نتیجه تاثير نظریه پسااستعمارگرایی بر فرهنگ های بومی شکل گرفته است و تولد ادبیات پسااستعمارگرا را در پی داشته است.
    این نویسندگان در آثار خود به مسائلی چون جنسیت، هویت، نژاد، نژادپرستی و قومیت می پردازند و در پی برساخت هویتی ملی و در عین حال پسااستعماری هستند. آنها همچنین پاسخ به این پرسش را که چگونه استعمارگر، دانش مستعمره را در خدمت منافع خود در می آورد و این که چگونه دانش تحت برخی روابط قدرت تولید می شود و در نهایت به سود اهداف امپریالیستی به کارگرفته می شود را در حوزه فعالیت خود قرار می دهند. در رسیدن به پاسخ این پرسش ها پسااستعمار گراها هر گونه تقابل های دوتایی که به گفتمان استعماری دامن می زند و در آن زمینه ای فراهم می شود تا به مستعمره به چشم «دیگری» نگریسته شود را کنار می زند. زیرا در گفتمان استعماری شرقی ها از غربی ها جدا می شوند و به آنها به عنوان دو قطب متضاد نگریسته می شود (به عبارتی شرق احساساتی و تباه زده در برابر غرب معقول و پیش رونده قرار می گیرد). حال در این میان با کمک زدودن تقابل های دوتایی و گشودن باب گفت وگوهایی که سال ها خفته بوده است می توان گفت رویکرد پسا استعماری زمینه سربرآوردن بینش ها و فرهنگ هایی را فراهم می کند که سال هاست از خاطرات انسان های امروز زدوده شده اند.
    
    نقد پسا استعماری پریسا صادقیه
    


 روزنامه ايران، شماره 4232 به تاريخ 21/3/88، صفحه 10 (فرهنگ و انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 918 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه اسوه
متن مطالب شماره 205، بهمن 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است