|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران88/10/1: حيف شد آيينه مينا شکست
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7000
يك شنبه 28 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 4393 1/10/88 > صفحه 17 (فرهنگ و هنر) > متن
 
      


حيف شد آيينه مينا شکست
يادبود سيد عباس معارف در سالمرگ او

نويسنده: عليرضا سميعي

فيزيكدان و عارف! دوتار و سينما و شعر؟! فقه و اقتصاد؟ اين همه را شاگردان به عباس معارف نسبت مي دهند و من كه چشم تحسين برانگيزي به همه دانها ندارم خودم مي مانم و ديوان شعرش كه تمام حجت من بر عظمت اوست و مگر استادش فرديد شعر را برترين نحوه تفكر ندانسته بود پس بگذاريد در توصيف عظمتش شاعر بناميمش.
    در سالروز مرگش گفت وگويي كرديم با اكبر جباري يكي از شاگردان سيدعباس معارف كه در ذيل مي خوانيد:
    
    اگر ممكن است توضيحي در مورد آقاي معارف و كارهايي كه انجام داده اند بدهيد تا خوانندگان ما با ايشان بيشتر آشنا شوند.
    جناب آقاي معارف سال 1381 مرحوم شدند، اول دي ماه و در شب يلدا در سن 48 سالگي. تا كنون قريب به 4 كتاب از ايشان به طبع رسيده و چند كتاب هم به شكل دستنويس باقي است و چاپ نشده است. از جمله كتاب هاي ايشان، كتاب «نگاهي دوباره به مبادي حكمت انسي» است كه توسط انتشارات رايزن به بازار عرضه شده و اين تنها كتابي بود كه در زمان حياتشان چاپ شد. دقيقاً يك سال پيش از رحلت ايشان بقيه كتابها كه بعد از رحلتشان منتشر شده عبارتند از: كتاب «شرح ادوار صفي الدين ارموي» كه انتشارات سوره مهر چاپ كرده است. كتاب «مباني فقهي و سياسي اقتصاد اسلامي» و «ديوان اشعار» ايشان. قسمتي از ترجمه عربي كتاب نگاهي دوباره به مبادي حكمت انسي در آلمان و در نشريه «اشپيكتروم» منتشر شده است. بقيه آثار مرحوم معارف كه يا به زبان فارسي و يا به زبان عربي و مختصري هم به زبان آلماني است هنوز چاپ نشده و در اختيار خانواده محترم ايشان است كه ان شاءالله منتشر خواهد شد. اين كتابها شامل چند رساله در فقه، رساله مهمي در اصول فقه و رساله اي در بحث فيزيك و نظريه ماترژن ايشان است و مجموعه اي از مقالات و دستنوشته ها. پيش از اين و در سال هاي گذشته بعضي از مقالات در نشريات چاپ شده بود. قبل از فوت ايشان سه گفت وگو از آقاي معارف با نام مستعار ع.آذري منتشر شد كه هر سه گفت وگو بسيار حائز اهميت است و پيرامون مباحث ژئوپولتيك مي باشد. گفت وگوي اول تحت عنوان هارتلند و مريلند (قلب جهان و مركز جهان)، دومين گفت وگو با عنوان توسعه وابسته و اقتصاد آرژانتين، بحثي درباره اقتصاد امريكاي لاتين است، پيش از آن كه چپ ها در امريكاي لاتين قدرت را به دست بگيرند. گفت وگوي سوم نيز با عنوان فروپاشي شوروي از منظر حكمت تاريخ مي باشد.
    در اوايل انقلاب آقاي معارف به عنوان نخستين سردبير روزنامه كيهان به مدت كوتاهي مشغول به كار بودند. در آن زمان چندمقاله از او در روزنامه كيهان و مجله بيان چاپ شد، اين مقالات در مورد مباحث فقهي است و پيرامون زمين و نحوه مالكيت آن در اسلام كه گفت وگوهاي مرحوم معارف با آقاي مهدوي كني بود. اين گفت وگو به ذائقه كساني كه تفسير سرمايه داري از اسلام داشتند خوش نيامد و آقاي معارف و مرحوم فرديد به چپ و ماركسيست متهم و در دانشگاه ها بايكوت شدند و آقاي سروش قدرت را به دست گرفت. آقاي سروش كتاب هاي شخصي خود را مرجع آزمون و گزينش جوان ها در ادارات كرده بود. در همان زمان آقايان فرديد و معارف به اين موضوع اعتراض داشتند كه چرا جواني كه استعداد علمي دارد، بايد مثلاً كتاب تضاد ديالكتيك آقاي سروش را خوانده باشد تا در گزينش آن كتاب را توضيح دهد و عده اي از جوان ها نه به خاطر اين كه مخالف آقاي سروش بودند، بلكه به سبب آن كه آراي او را نمي دانستند طرد شدند.
    
    
    آقاي معارف در سال هاي آخر عمرشان با چه كساني و چه گروه هايي درگيري داشتند؟
    ايشان بعد از ماجراهايي كه آقاي سروش براي مرحوم معارف به وجود آوردند، سالها بودكه كنج عزلت گزيده بودند. اما در سال 1379 در روزنامه بيان مطلبي را منتشر كردند. به عنوان شكوائيه از طرف بنياد فرديد نوشتندكه آقايان سروش و نراقي بعد از فوت مرحوم فرديد شروع به فحاشي به ايشان كرده اند، آقاي معارف هم به عنوان شاگرد آقاي فرديد اين مطلب روشنگرانه را نوشتند. بعد از انتشار اين مطلب روزنامه بيان در دوره رياست جمهوري آقاي خاتمي، زماني كه آقاي مهاجراني وزير ارشاد بودند تعطيل شد. مرحوم معارف در سال هاي آخر عمرشان درگير مسائل اقتصادي مردم بودند و حتي برنامه هايي به بعضي از رجال سياسي كه با ايشان رفت وآمد داشتند، ارائه مي كردند.
    
    
    برگرديم به كارهاي علمي كه داشتند، چرا بعضي از مقالات و نوشته هاي ايشان هنوز چاپ نشده؟
    چاپ آثار ايشان يك متولي مي خواهد. چرا كه انتشار اين آثار نياز به امكانات مالي دارد. خانواده ايشان هم در تلاش هستند تا اين آثار را منتشر كنند و تا كنون نيز دو كتاب مباني فقهي و سياسي اقتصاد اسلامي و ديوان اشعار به همت خانواده و خواهر ايشان چاپ شده است.
    
    
    آيا خودشان عمدي داشتند كه در زمان حياتشان كتاب ها چاپ نشد؟ زيرا فرموديد كه تنها كتاب نگاهي دوباره به مبادي در زماني كه زنده بودند منتشر گرديد.
    نه عمدي در چاپ نكردن نداشتند وليكن ايشان وسواس زيادي داشتند هم در نوشتن و هم در چاپ كتاب. به تعبيري خودشان مي فرمودند زمانه، زمانه ما و دوره، دوره تفكر نيست.
    بعد از فوت ايشان، در سال گذشته گروهي از دانشجويان مستقل كه زيرمجموعه هيچ جريان سياسي نبودند، خواستند مراسمي براي آقاي معارف در دانشگاه بگيرند كه متاسفانه دوستان دفتر تحكيم وحدت اسلامي با برگزاري مراسم براي يك فيلسوف مخالفت كردند. حتي به اين بزرگداشت بدون هيچ دليلي حمله كرده و مانع ورود اساتيد به دانشگاه شدند. جلوي راه ورودي را گرفته بودند و بسيار خشن و زشت با اين بزرگداشت برخورد كردند، آن هم بزرگداشتي كه هيچ جنبه سياسي نداشت و يك مراسم علمي و يادبود براي زحمات يك فيلسوف بود.
    
    
    اگر مطلب خاصي مدنظر داريد بفرماييد وگرنه به سراغ كتاب هاي آقاي معارف برويم و درباره آنها بحث كنيم.
    نكاتي در زندگي مرحوم معارف وجود دارد كه گفتنش به نظرم لازم مي آيد. به رغم آنكه بسيار در مسائل روز ايران و جهان دقت داشتند و اخبار بين المللي را بشدت پيگيري مي كردند، اهل سلوك معنوي سالم بودند. اين سلوك معنوي در زندگي ايشان جلوه كرده بود. مثلي هست كه مي گويند: تواضع ز گردن فرازان نكوست/ گدا گر تواضع كند خوي اوست.
    
    
    آقاي معارف در زمان شهيد رجايي با ايشان همكاري داشت و مشاور ايشان بود و تدوين قانون كار را انجام داده بودند و همچنين در تدوين قانون اساسي نيز مشاوره مي دادند. با بسياري از رجال سياسي رابطه دوستي داشت، حتي بعضي از اين رجال از شاگردان او بودند، اما با همه اين اوصاف از كارهاي اجرايي و مسئوليت ها كنار كشيد و يك زندگي درويشانه را در پيش گرفت. وقتي هم كه به رحمت خدا رفتند از ايشان فقط چندين جلد كتاب و چند ساز و مختصري لوازم آشپزخانه باقي ماند.
    بسيار متشرع بودند و زندگي به تمام معنا زاهدانه اي داشتند. زندگي زاهدانه اين امكان را فراهم كرده بود كه انسان آزاده اي باشند. آزاده به اين معنا كه به هيچ چيزي تعلق نداشتند، حقيقت را بيان مي كردند و دردشان هم درد مردم بود. يادم هست كه در زمان آقاي خاتمي مشكل آب آشاميدني براي مردم خوزستان پيش آمده بود كه حتي منجر به اعتراض مردم شده بود. ايشان پيگير اين مسئله بودند و روزي با من تماس گرفته و گفتند كه فلاني مهندس مكانيك خوب سراغ داري؟ من هم چند نفري از دوستانم كه در دانشگاه صنعتي شريف براي فوق ليسانس درس مي خواندند را پيش آقاي معارف بردم. ديدم كه ايشان طرحي دارند براي انتقال سريع آب شيرين به منطقه جنوب و حلقه مفقوده طرح يك كار مكانيكي بود كه مي خواستند از پيشنهادهاي بچه هاي مكانيك استفاده كنند. به طور دائم به دوستان و نمايندگان مجلس طرح مي دادند و آنها نيز در مجلس طرح ها را مطرح مي كردند از جمله طرح هاي ايشان كه در مجلس سال ها پيش تصويب شد، طرح اجاره به شرط تمليك بود.
    در عين حال كسي بود كه حقيقتاً، كلمه حكيم را در اين زمانه به ايشان مي توان اطلاق كرد. به تعبير خود حكما «الحكمه هي علم با اعيان الاشياء و عمل بمقتضائه» يعني حكمت، علم به اعيان اشيا و عمل به اقتضاي آن اعيان است. حكيم كسي است كه هميشه سعي مي كند در يك سلوك معنوي هر پديده اي را در عالم، آنگونه كه در علم الهي وجود دارد ببيند. اعيان اشياء يعني نحوه وجود اشياء در علم الهي كه در تعبير حكما از آن به اعيان ثابته تعبير مي شود. زماني كه دانست يك شيء در علم الهي چگونه تقرري دارد به اقتضاي آن علم، عمل هم مي كند. يعني حكمت توام با نظر و عمل است. ما شاهد بوديم كه به رغم آنكه بسيار در معارف حكمي و عرفاني غوطه ور مي شدند از مهمترين و جديدترين مسائل اجتماعي، اقتصادي و سياسي روزگار خودش غافل نبود. با اينكه در كنج خانه بودند اما از همه چيز اطلاعات كسب مي كردند، از مسائل سياسي امريكاي لاتين تا مشكلات مردم در خوزستان. ايشان فقط به كسب اطلاعات اكتفا نمي كردند، بلكه دردمند و صاحب معرفت بودند. مرحوم معارف به زبان هاي فرانسه، آلماني، انگليسي و يوناني تسلط داشتند. در تنبورنوازي هم دست توانايي داشت و دوتارنوازي ايشان نزد دوتارنوازان خراسان معروف بود. استاد سرور احمدي دوتارنوازي ايشان را مي شناخت و پنجه خاصي در نواختن دوتار داشتند كه به پنجه شكسته يا پنجه معارف، معروف شده بود. اهالي هنر و سينما بسيار نزد ايشان مي آمدند. آقاي جعفري جوزاني كه از كارگردانان خوب كشورمان است از محضر ايشان استفاده كرده بود. شير سنگي از آثار خوب و به يادماندني آقاي جوزاني است كه در توليد اين فيلم بسيار متاثر از آقاي معارف بودند و هنگام توليد فيلم نزد ايشان مي آمدند.
    يكي از اصطلاحات بسيار مهم در ادبيات مرحوم معارف كلمه فتيان بود و مي فرمودند كه به فقه فتياني اعتقاد دارم. معتقد بودند كه فقه اصيل شيعي فقه فتياني است. فتوي ريشه در فتي دارد، فتي يعني جوان و وجه تسميه فتوي هم يعني مجتهد كسي است كه با فتوي از يك طرف دين را جوان نگه مي دارد و از طرفي ديگر فتوي جوانمردانه مي دهد. لذا ايشان به فتواهايي كه در فقه ما جانب سرمايه داري را مي گرفت اساساً جزو فقه شيعه نمي دانست، ولو اينكه فقهاي شيعي صادر كرده باشند. هر فتوايي كه جانب مستضعفان را رها مي كرد، مي گفتند كه اين فقه شيعي نيست چرا كه فقه شيعي جهت دارد و جهت آن مستضعفان عالم است. اين فقه را فقه فتياني مي ناميد و مبادي دقيقي هم براي اين مسئله داشتند كه در رساله هاي ايشان بيان شده است.
    مباحث فقهي كه داشتند خاصه در اقتصاد بسيار دقيق و مفصل بود. يكي از دوستانم كه در انگلستان درس فيزيك خواند و شاگرد فيزيكدان معروفي بود وقتي بعد از سالها اقامت در انگلستان به ايران بازگشته بود، اظهار علاقه كردند كه به ديدن آقاي معارف بروند. وقتي پيش ايشان رفتيم، دوستم از اطلاعات وسيع مرحوم معارف در فيزيك و اينكه حتي صاحب نظريه هم بودند، تعجب كرده بود، بدون اينكه در مراكز آكادميك درس فيزيك خوانده و مدرك دانشگاهي داشته باشند. حتي آقاي گلشني و پرفسور منصوري كه از فيزيكدانان برجسته كشورمان هستند را پيش ايشان آورده بودند تا در مورد نظريه ماترژن آقاي معارف بحث و گفت وگو كنند. از طرف ديگر در زمينه حكمت انسي و عرفان اسلامي حقاً يكي از كساني بودند كه احياگر اين مباحث در دوره ما به شمار مي رفتند.
    عنوان حكمت انسي از اصطلاحات مرحوم سيداحمد فرديد بود. در جايي من از ايشان خواستم كه در يك جمله حكمت انسي را توضيح بدهند، ايشان فرمودند كه حكمت انسي همان وديعه حق است كه از زبان عبد جاري مي شود كه وجود از زبان عبد آن را بيان مي كند، به نوعي پاسخ وجود است به وجود. تفاوت آن را با عرفان اسلامي، تفاوت در مسائل مي دانستند و مي فرمودند كه حكمت انسي در مبادي با عرفان اسلامي مشترك است يعني همان وحي و شهود مقيد به وحي. مي دانيم كه در طرق اربعه ما چهار طريق معرفتي در عالم اسلام داريم، حكمت مشا، حكمت اشراق، كلام وعرفان اسلامي، مبادي حكمت مشا عقل محض و در حكمت اشراق شهود محض است. يعني شهودي كه لزوماً در دايره شريعت و وحي نيست. مبادي كلام عقل مقيد به شرح و در عرفان اسلامي شهود مقيد به شرع و وحي است. مبادي حكمت انسي هم همين مبادي عرفان اسلامي مي باشد. در اينجا منظور، مبادي خاصه است، چرا كه به عنوان مثال عرفان اسلامي هم وحي و هم شهود را دارد. اشتراكات اين طرق را مبادي خاصه نمي دانيم و آنچه مدنظر است، آن چيزي است كه خاص خود آن علم است كه شهود مقيد مي باشد.
    اين شهود مقيد در حكمت انسي هم وجود دارد، اما تفاوت آن با عرفان اسلامي اين است كه بسته به ادوار تاريخي مسائل تغيير مي كند. براي نمونه در دوره ما مسائلي مانند غرب زدگي و يا ولايت تكنيك وجود دارد كه در ادوار پيشين وجود نداشته است. حكمت انسي با پرداختن به اين مسائل در حقيقت همان عرفان و تصوف اسلامي را دوباره احيا مي كند. البته با توجه به همان مبادي آن را گسترش مي دهد. يكي از مباحث مهم حكمت انسي، بحث ادوار تاريخ و علم علم الاسماء تاريخي است كه مرحوم فرديد به اجمال و آقاي معارف در كتاب مبادي حكمت انسي به تفصيل به آن پرداخته است. اگر كسي امروز به دنبال فهم عميقي از مرحوم دكتر سيداحمد فرديد است بايد اين كتاب را مطالعه كند چرا كه از ايشان كتابي چاپ نشده است.
    
    
    البته بحثي كه اينجا پيش مي آيد، در مورد تفصيل آقاي معارف از اجمال آقاي فرديد اين است كه معتقدند آقاي فرديد چندان پايبند دستگاه ساختن نبوده. مسئله اين نيست كه فيلسوفان جديد نمي توانند دستگاه بسازند بلكه عالم، عالمي است كه نمي توان دستگاه ساخت.
    چه كسي مدعي است كه آقاي معارف دستگاه يا سيستم ساخته. اتفاقاً تفكر ايشان در كتاب حكمت انسي از هر نوع دستگاهي گريزان است و اگر صرف نوشتن كتاب بگوييم كه دستگاه ساخته كه اين حرف درستي نيست. مجموعه نگاه ها را تبيين كرده اند و آنچه به شكل پراكنده ديگران گفته اند، جمع آوري نموده است. وقتي كه مي گوييم دستگاه در حقيقت منظور يك نظام فلسفي كه مبتني بر يك نحوه خاص و آنتولوژي و اپيستيمولوژي خاص است. هر نظامي كه بر مبناي يك آنتولوژي (هستي شناسي) و يك اپيستيمولوژي (شناخت شناسي) بنا شده باشد، درصدد تبيين و تقليل پديده هاي عالم به آن سيستم است.
    به عنوان مثال مي گويند هگل و كانت نظام فلسفي ساخته اند. نظام فلسفي هگل آنقدر گسترده است كه تمام هستي را در بر مي گيرد، لذا به تعبير خودش مفري از فلسفه اش نداريم. كانت نيز نظام فلسفي مي سازد، يعني بحث از مقولات ذهن مي كند، به عبارتي مي خواهد عالمي را براساس مقولات تبيين كند و چون هر چه كه در اين عالم مي خواهد با اين مقولات تطبيق پيدا كند بايد دو حيثيت زمانمندي و مكانمندي را داشته باشد، چيزي كه خارج از اين دو باشد ديگر در اين مقولات قرار نمي گيرد و خارج از تفكر جاي مي گيرد. لذا ناانديشيده است و مي توان آن را نفي كرد. اين نظامي كه مي سازد چنين كاري را با هستي مي كند.
    حيف شد آيينه مينا شکست / يادبود سيد عباس معارف در سالمرگ او
    


 روزنامه ايران، شماره 4393 به تاريخ 1/10/88، صفحه 17 (فرهنگ و هنر)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 390 بار
    



آثار ديگري از "عليرضا سميعي"

  ماهي هاي افتاده در خاك
عليرضا سميعي، كيهان 22/12/95
مشاهده متن    
  خداحافظي با جاودانگي
عليرضا سميعي، ايران 3/5/89
مشاهده متن    
  جلد پنجم آراي اخلاقي
عليرضا سميعي، ايران 29/4/89
مشاهده متن    
  در مرحله ويرايش
عليرضا سميعي، ايران 11/3/89
مشاهده متن    
  امروز با عبدالحسين خسروپناه
عليرضا سميعي، ايران 1/3/89
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه پدافند الكترونيكي و سايبري
متن مطالب شماره 3 (پياپي 23)، زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است