|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد89/6/22: تجارت تهران در عصر قجر
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4125
سه شنبه سي و يكم مرداد ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 2175 22/6/89 > صفحه 31 (تاريخ اقتصاد) > متن
 
 


گذر 
تجارت تهران در عصر قجر


نويسنده: داريوش شهبازي


    
    در شروع سده سيزدهم قمري هر چند ايران در اوج قدرت نظامي، سياسي و اقتصادي نبود و اوضاع نابساماني نيز نداشت، اما فاصله آن چندان با اروپا زياد نبود، ولي بعدها آنقدر اين فاصله و اختلاف زياد شد كه ايران را در يكي از بدترين دوران خود از لحاظ سياسي، اقتصادي، نظامي و اجتماعي قرار داد.
    به سال 1277 شمسي برابر با 1898 ميلادي يک گروه بلژيکي براي اداره گمرك خانه هاي ايران استخدام شد. دو سال بعد نخستين مجله آمار سالانه تجارت نشر يافت و از اين گونه آمار کم و بيش منظم به زبان هاي پارسي، فرانسه و انگليسي تحت عنوان هاي مختلف منتشر شد. يعني پيش از سال 1279 شمسي هيچ گونه آمار و اطلاعات دقيقي جز گزارش هاي پراکنده از تجارت و اقتصاد ايران وجود نداشت و تنها از اين تاريخ به بعد دست کم چنين آمار اقتصادي را در اسناد و منابع تاريخي اين دوره مي توان يافت. آماري که هرگز شامل تمامي اقلامي که از مرزهاي 6000 کيلومتري ايران مي گذشتند، نمي شد. در آن عصر دولت هاي بيگانه نفوذ زيادي در کشور داشتند و ماموران ايراني گمرک خانه ها در جهت منافع اروپاييان صاحبان کالاثبت اقلام ورودي و خروجي را مطابق واقعيت درج نمي کردند. به طور کلي اسناد گمرک خانه ها واقعي نبود.
    پايتختي تهران با سلطنت آغا محمد خان حدود صد سال پيش از نشر اين مجله آغاز شد؛ بنابراين براي مطالعه و بررسي پيشينه تجارت تهران از شروع دوره پادشاهي قاجاريه اسناد و مدارک کافي وجود ندارد. بلکه آنچه در اين امر مي تواند راهگشاي اين پژوهش باشد، گزارش هاي جسته و گريخته مامورين سفارتخانه هاي دولت هاي روسيه و انگليس و برخي اروپاييان ديگر است.
    گو اينکه آثار و کتب محققاني چونان «چارلز عيسوي» و «ج باري ير»، «محمد علي جمالزاده» و غيره در حوزه اقتصاد اين عصر مي توانند کمک زيادي به اين مطالعه و بررسي بکنند، ليکن آنها نيز به همان دليل نبود منابع کافي، بيشتر به دوره اخير پرداخته اند. در شروع سده سيزدهم قمري هرچند ايران در اوج قدرت سياسي، نظامي و قدرت اقتصادي نبود و اوضاع بساماني نداشت، اما در آن هنگام فاصله ايران با اروپا آنقدر که بعد پيش آمد، زياد نشده بود و هنوز بنيه اقتصادي کشور آنقدر بود که ابريشم، تنباکو، شال، فرش، چرم رنگي، مازو، گل زعفران، پيه، زرنيخ زرد، موم، خشکبار و... از ايران صادر شود و پول به آن اقتصاد تزريق گردد. سده سيزدهم قمري که برابر با قرن نوزدهم ميلادي است، دوران انفجار قدرت سياسي، نظامي و به ويژه اقتصادي اروپا به شمار مي رود. در اين سده کشور هاي اروپايي به رهبري انگلستان و يکي دو کشور ديگر، روز به روز قدرتمندتر و صنايع آنان پيشرفته تر شد. کالاهاي صنعتي انگلستان توسعه فراواني يافت، به اين ترتيب اروپا بيان بيش از پيش از سويي به مواد اوليه ديگر کشور ها براي صنايع خود و از طرفي براي کالاهاي توليدي شان به دنبال بازار هاي جديد بودند، تهران پس از پايتختي اهميت زيادي پيدا کرد. وجود دربار سلطنتي و شروع مهاجرت به اين شهر و افزايش جمعيت و توسعه شهر موجب شد تا پايتخت ايران هدف نخست تجار انگليسي و روسي و ديگر اروپاييان شود. پيش تر تهرانيان در کنار واردات برخي اقلام مصرفي از ديگر ولايات، پاره اي از اقلام را نيز صادر مي کردند، ولي با روند رو به ازدياد نفوذ سفارتخانه هاي انگليس و روسيه در تهران، واردات اجناس انگليسي و روسي و غيره رفته رفته افزايش يافت. به طوري که به استناد گزارش تامسون مامور انگليس در30 نوامبر 1843 ميلادي تجارت به خاطر واردات گسترده کالاهاي توليدي اروپاييان رو به افزايش گذاشت. در آن سال ها اجناس وارداتي ايران بيشتر از طريق تبريز و بغداد وارد مي شد.
    با گذشت زمان آهسته آهسته ثروت و جمعيت تهران و مرکزگرايي رو به فزوني نهاد و به تبع آن واردات کالارو به افزايش گذاشت. ابوت از مامورين انگليسي به سال1840 ميلادي گزارش داده است: «... در ميان اجناس وارداتي تفوق بريتانيا شديد بوده است. بهتر است، پذيرفته شود که دو سوم کالاهاي وارداتي اروپا از راه استانبول به ايران از آن انگلستان است. اينها مرکب از پارچه هاي پنبه اي ساده و منقش مي باشد، ليکن واردات کالاهاي روسي در حال افزايش بوده است.»
    بعد از اين تجار روسي به کمک ماموران دولت خويش دست به فعاليت بيشتري زدند. به طوري که مي بينيم، گزارش هاي کنسولي انگليس در اواخر قرن نوزده پر از شکايت از تفوق روسيه دربازار تهران است. تا اين سال ها هنوز تجار انگليسي خود در تهران اقامت نگزيده بودند. بلکه بنابر گزارش کنسول انگلستان فقط دو سه هندي الاصل انگليسي در تهران اقامت داشتند و به تجارت مشغول بودند. ابوت، مامور سفارتخانه انگليس در اين باره گزارش داد: «هر چند تهران پايتخت کشور است، ولي از حيث بازرگاني جزو شهر هاي درجه 2 يا درجه 3 امپراطوري به شمار مي رود... قزوين و تهران و ساير شهر هاي ايران ملزومات خود را از امتعه اروپايي به طور کامل به دست مي آورند...»
    در سال هاي بعد اجناسي چونان شکر، چايي، ادويه، شال هاي کشميري و پارچه هاي منقش پنبه اي از هند از راه اصفهان و شيراز به بازار تهران وارد مي شد.زمان پادشاهي ناصر الدين شاه رفته رفته دولت انگلستان در امور ايران نفوذ بيشتري يافت. در اين عصر مزارع گندم اطراف تهران و ديگر نقاط کشور به تشويق و ترغيب انگليسي ها به کشت خشخاش اختصاص پيدا کرد و سال به سال بر وسعت اين مزارع افزوده شد و توليد ترياک افزايش يافت. از سال هاي مياني سلطنت ناصرالدين شاه به بعد، تهران ديگر چيزي براي صادرات جز ترياک نداشت.
    تهراني ها در اواخر دوره قاجاريه هر چه کوشيدند، تا در پي تحولات و توسعه صنعتي اروپا به قدر وسع خود کالاهايي صنعتي توليد کنند، بر اثر دخالت مستقيم و دشمني علني و آشکار دولتين روس و انگليس اقدامات آنها به شکست گراييد. همين عامل موجب شده بود تا سياستمداراني چون؛ امين الدوله و امين السلطان و غيره به جاي همفکري و کمک به تجار و سرمايه داران و صنعتگران داخلي با يکديگر دشمني و اقدامات اصلاحي همديگر را خراب کنند. از کار افتادن کارخانه هاي کبريت سازي الهيه، چلوار بافي مهران (ضرابخانه) و قند کهريزک، صابون سازي و غيره نمونه هايي از اين دست اقدامات بود.
    گذر: تجارت تهران در عصر قجر
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 2175 به تاريخ 22/6/89، صفحه 31 (تاريخ اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 489 بار



آثار ديگري از "داريوش شهبازي"

  باروتخانه اي كه ديگر نيست
داريوش شهبازي، دنياي اقتصاد 10/9/92
مشاهده متن    
  كهن پيوند ري و تهران
داريوش شهبازي*، شرق 4/5/91
مشاهده متن    
  كهن پيوند ري و تهران
داريوش شهبازي*، شرق 4/5/91
مشاهده متن    
  زباله در پناهگاه اميري و كوه هاي شميران
داريوش شهبازي، شرق 13/6/90
مشاهده متن    
  اندوه خانه صداقت / متوليان امور از نگهداشت آثار تاريخي ناتوانند
داريوش شهبازي، شرق 23/5/90
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه تدريس پژوهي
متن مطالب شماره 1 (پياپي 501)، بهار 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است