|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق89/6/9: روايت غيرقطعي
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3428
چهار شنبه 25 ارديبهشت 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 1051 9/6/89 > صفحه 9 (ادبيات) > متن
 
      


روايت غيرقطعي
نگاهي به شعرهاي شمس آقاجاني

نويسنده: عليرضا بهنام

شمس آقاجاني از جمله تك كتابي هاي معروف دهه 70 است كه با همان تك كتاب «مخاطب اجباري» علاوه بر اينكه توسط هيات داوران جايزه اي به عنوان يكي از بهترين شاعران آن دهه شناخته شد، توانست توجه ويژه كتابخوانان را نيز به خود و شعرهاي خود جلب كند. ويژگي مهم شعر آقاجاني روايي بودن آنهاست. او اگرچه به شاعران برآمده از گفتمان شعر زبان محور تعلق دارد اما در مقام شاعري مستقل ويژگي هاي خاص شعر خودش را نيز حفظ كرده است. شاعر در تنها كتاب چاپ شده اش، گاه با استفاده از اوزان عروضي و گاه با ايجاد استعاره هاي بعيد با استفاده از هم كناري عناصري كه در حالت معمول كنار هم قرار نمي گيرند، فضايي غريب را به وجود مي آورد كه خاص خود شاعر است. همان طور كه استفاده غيرمعمول از عناصر فرهنگ روزمره نيز گاه در شعر آقاجاني خودنمايي مي كند. در يكي از اين شعرها مي خوانيم:
    
    كنار درياچه مغربي يك ريز برعكسم:
    مرغابيان خشن و يك آلماني سبك
    به مرغابياني كه ندارد سد سنندج قسم،
    من از مغربي سبك ترم كنار سد سنندج
    
    در اين شعر كوتاه ساز و كارهاي بسياري قابل تشخيص اند كه در نهايت به ايجاد روايتي تو در تو مي انجامند. در سطر اول عبارت برعكسم نوعي استفاده از معناي نزديك اين تركيب يعني واژگونه بودن است براي فريب خواننده. اين تركيب در واقع بر عكسي دلالت دارد كه در سطر بعدي توسط واژگان ساخته شده است. مرغابيان خشن و يك آلماني سبك در اين عكس ديده مي شوند و فاصله ميان اين دو در واقع ناظر بر ترتيبي است كه بيننده اين عكس فرضي قرار است هنگام ديدن عكس در توجه به جزييات آن در پيش بگيرد. به نظر مي رسد در اين شعر نوعي موقعيت ناهمزمان توسط دو عكس مشابه در دو موقعيت مجزا همزمان مي شود به اين ترتيب مغربي سطر آخر كاركردي دوگانه پيدا مي كند. از يك سو اين واژه صفت درياچه در سطر اول است و از سوي ديگر مي تواند استعاره اي از آلماني سطر دوم باشد. هر كدام از اين دو روايت تداعي هاي خاص خود را در ذهن خواننده خواهند ساخت. هر كدام از اين تداعي ها زمينه ساز روايتي معتبر است كه از خوانش كل شعر مي تواند در ذهن خواننده شكل بگيرد. به اين ترتيب در شعر فوق اگرچه روايت تنها در چهار سطر شكل مي گيرد اما به دليل پرهيز شاعر از مستقيم گويي در همين چهار سطر روايت هاي متعددي ايجاد شده اند كه در نهايت از ايجاد يك كلان روايت و استعاره اي كلي و همه شمول در شعر سرپيچي مي كنند. اين سرپيچي يكي از اصول كلي در شعر آقاجاني است كه در جاي جاي مجموعه شعر او خودنمايي مي كند.
    
    يكي ديگر از ويژگي هاي شعر آقاجاني تهي كردن واژه هاي روزمره از معناي عادت شده و تبديل كردن اين واژه ها - كه دامنه اي وسيع از واژگان محاوره اي گرفته تا واژگان خرده فرهنگ اداري را شامل مي شوند - به مصالحي جديد براي خلق تداعي هاي تصويري در شعر است. در شعر «يلداي 8 ماموريت با اتومبيل» از همان مجموعه مخاطب اجباري مي خوانيم:
    
    بوق بوق جنازه مي آوريم
    بوق بوق لاشه مي آوريم
    بوق بوق خودم را آورم
    و سرانجام مي كشانم به تختخواب
    جنازه ام
    ساعت از غروب نمي گذرد پنج را
    زمينه كمر مي زند لق لق
    جهان با لوازم يدكيش
    دور سرم مي گردد
    دور مي زنم
    
    همان طور كه از عنوان اين شعر پيداست واژه ماموريت با همه دلالت هايي كه در خرده فرهنگ اداري دارد در اين شعر زمينه ساز خلق تصوير و موقعيتي شده است كه به آن خرده فرهنگ چندان ربطي پيدا نمي كند. در واقع در اينجا احضار خرده فرهنگ ها به متن شعر كاري زباني است كه ايجاد استعاره نهايي در شعر را به تعويق مي اندازد و از پيدايش روايتي تك صدايي در شعر جلوگيري مي كند. شعر به وضوح از مفهوم خستگي آكنده است اما شاعر از تركيب هاي بديعي چون گشتن جهان دور سر راوي با لوازم يدكي اش براي نمايندگي اين خستگي استفاده مي كند كه به اين ترتيب موفق مي شود به امكانات شعر خود چيزهايي اضافه كند. با آنچه گفته شد پيداست كه شمس آقاجاني در ميان شاعران زبان محور گرايشي را ساخته است كه نه تنها با بحراني كردن معنا نسبتي ندارد بلكه به دنبال روايتي است كه بتواند عدم قطعيت را به عنوان مولفه اي وارد خود كند. اين روايت غيرقطعي مهم ترين شاخصه شعر آقاجاني است؛ شاخصه اي كه به شعر او در ميان شعر شاعران هم عصرش اهميتي مضاعف مي بخشد.
    روايت غيرقطعي / نگاهي به شعرهاي شمس آقاجاني
    


 روزنامه شرق، شماره 1051 به تاريخ 9/6/89، صفحه 9 (ادبيات)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 125 بار
    



آثار ديگري از "عليرضا بهنام"

  وداع با آقاي سردبير در سربالايي خيابان جلفا
عليرضا بهنام، شرق 23/1/96
مشاهده متن    
  روز باشكوه رمان مهجور / درباره آزردگان داستايوفسكي
عليرضا بهنام، اعتماد 28/3/94
مشاهده متن    
  فضاهايي كه ادبيات از دست مي دهد / به بهانه لغو جشنواره شعر بانوان به خاطر نداشتن سرمايه
عليرضا بهنام، اعتماد 17/6/93
مشاهده متن    
  رسيدن به مقام والاي سادگي / نگاهي به شعرهاي «عباس صفاري»
عليرضا بهنام، شرق 25/4/91
مشاهده متن    
  اجراي «گروتسك» لحظه هاي آپارتماني / درباره «دختر خوبي كه شاعر است»
عليرضا بهنام، شرق 21/3/91
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله طب گياهي پيشرفته
شماره 2 (پياپي 14)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است