|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق89/7/14: ادبيات تطبيقي در ايران، نوزاد نوپا
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3364
سه شنبه 23 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 1079 14/7/89 > صفحه 9 (ادبيات) > متن
 
      


ادبيات تطبيقي در ايران، نوزاد نوپا
گفت وگو با خليل پرويني

نويسنده: آزاده بابايي نژاد


    ادبيات تطبيقي كه در زبان هاي عربي و انگليسي به آن «الادب المقارن» و «comparative literature» مي گويند، به عنوان يك شاخه علمي در ادبيات و مطالعات ادبي و نقدي، رشته جديد التاسيسي است كه معناي علمي آن به قرن 19 برمي گردد. ريشه پيدايش اين علم را بايد در قرن هاي 15 و 16 يعني عصر رنسانس جست وجو كرد كه مجموعه عوامل فرهنگي، سياسي، اجتماعي، ديني دست به دست هم دادند تا در قرن 19 كه عصر پيدايش بسياري از علوم انساني بوده، علمي به نام ادبيات تطبيقي پيدا شود. در همين راستا با دكتر خليل پرويني استاد زبان و ادبيات عربي دانشگاه تربيت مدرس به گفت وگو نشستيم.
    - - -
    - به عنوان اولين سوال، جنابعالي از ادبيات تطبيقي چه برداشتي داريد؟
    ادبيات تطبيقي يعني بررسي روابط و مناسبات ادبيات ها با يكديگر، بررسي رابطه ادبيات با هنرهاي زيبا مانند موسيقي، نگارگري، سينما و معماري و همچنين بررسي رابطه ادبيات با ساير علوم انساني مانند روانشناسي، جامعه شناسي، علم الاديان و فلسفه. اين تعريف مي تواند به عنوان يك تعريف جامع از ادبيات تطبيقي تلقي شود كه مكاتب گوناگون را دربر مي گيرد. البته تك تك جملات آن نياز به شرح و توضيح دارد.
    
    - زادگاه ادبيات تطبيقي كجاست؟
    همگان اذعان دارند كه زادگاه و پرورشگاه ادبيات تطبيقي كشور فرانسه بوده است، اما ديري نپاييد كه اين نوزاد در پرورشگاه هاي ديگري نيز رشد و نمو يافت تا جايي كه امروزه ادبيات تطبيقي در تمام محافل ادبي و مراكز دانشگاهي معتبر دنيا جايگاه چشمگيري دارد و علاوه بر تاسيس رشته ادبيات تطبيقي يا حداقل داشتن واحدهاي درسي به نام ادبيات تطبيقي در دانشگاه ها، مجلات تخصصي و برگزاري نشست هاي تخصصي ادبيات تطبيقي جزء جداناپذير ادبيات امروز شده است.
    
    - ادبيات تطبيقي چه موضوعاتي را دربرمي گيرد؟
    وقتي مي گوييم بررسي رابطه ادبيات ها با يكديگر، مي توانيم موضوعات مختلف را بين ادبيات هاي ملل بررسي كنيم مثل اجناس ادبي، داد و ستد زباني، افكار و تم ها و اسطوره ها ميان ادبيات ها. در بررسي ادبيات با هنرهاي زيبا مشخص است كه اين عرصه به ادبيات تطبيقي مرتبط مي شود زيرا ادبيات يكي از هنرهاي زيباست. بنابراين در هنر بودن ادبيات شكي نيست، حال ببينيم چه ارتباطي بين ادبيات و ساير هنرهاي زيبا مي تواند وجود داشته باشد. در بخشي از تعريف ادبيات تطبيقي كه گفتيم ادبيات تطبيقي به بررسي روابط ادبيات با ساير علوم انساني مي پردازد، نيز بخشي از حوزه فعاليت ادبيات تطبيقي مشخص شده اما بررسي رابطه ادبيات، با ديگر هنرهاي زيبا بايد از چه نگاهي و با چه رويكردي صورت گيرد. اينجاست كه اختلاف نظر ميان مكاتب ادبيات تطبيقي پديد مي آيد. اگر ما رابطه ادبيات ها را با يكديگر لزوماً بر اساس رديابي روابط تاريخي و بررسي داد و ستد هاي آنها بدانيم، اين نوع نگاه و رويكرد متعلق به مكتب سنتي فرانسوي هاست كه البته همچنان از قوت و قدرت برخوردار است اما اگر رابطه ادبيات ها را با يكديگر بر اساس تشابه ميان آنها بررسي كنيم اين نوع نگاه هم از نوع نگاه مكتب امريكايي و مكتب اروپاي شرقي است البته اندكي متفاوت است. رابطه ادبيات ها با هنرهاي زيبا و رابطه با علوم انساني از جمله وظايف مكتب امريكايي است كه از توسع و تسامح بيشتري در فعاليت هاي تطبيقي نسبت به مكتب فرانسوي برخوردار است.
    
    - پيش از پرداختن به شواهد زنده و گوياي تاثير و تاثر در ادبيات تطبيقي كمي از تاريخچه ادبيات تطبيقي در ايران بفرماييد .
    دكتر فاطمه سياح در سال 1317 كرسي سنجش ادبيات تطبيقي در دانشگاه تهران را بنيان گذاشت. مرگ زودهنگام او تلاش هاي زيادش در عرصه ادبيات تطبيقي در آن زمان را عقيم گذاشت. در سال 1323 دكتر محمد محمدي رئيس گروه زبان و ادبيات فارسي دانشگاه بيروت و رئيس دانشكده الهيات دانشگاه تهران از پيشگامان ادبيات تطبيقي در ايران به شمار مي رفت كه متاسفانه فعاليت هاي زياد اين شخصيت فرهيخته آنچنان كه بايد و شايد، در ايران شناخته شده نيست. وي در سال 1959 مجله اي به نام «الدراسات الادبيه» را در بيروت منتشر كرد كه پس از مرگ او همچنان تا امروز انتشار آن ادامه دارد. اين مجله گنجينه اي است از تطبيق هاي عملي ميان دو ادبيات فارسي و عربي. از جمله اساتيد ديگري كه در اين حوزه فعاليت كرده دكتر جواد حديدي است كه او را بايد بحق پدر ادبيات تطبيقي ايران ناميد. او با اخذ مدرك دكترا از دانشگاه سوربن فرانسه، اقدام به عرضه پژوهش هاي تطبيقي كرده است، به طوري كه آثار تطبيقي او نمونه علمي و عملي از مكتب فرانسوي ها در ادبيات تطبيقي است كه از معروف ترين آثارشان مي توان به «برخورد انديشه ها»، «از سعدي تا آرگون» و «اسلام از نظر ولتر» اشاره كرد.
    
    - فايده ادبيات تطبيقي در چيست؟
    از آنجا كه وظيفه ادبيات تطبيقي سنجش و مقايسه و تطبيق ادبيات ها با يكديگر است، خود اين مقايسه و تطبيق جوهره فايده ادبيات تطبيقي را نشان مي دهد چراكه در مقايسه و تطبيق ديگري را ديدن وجود دارد اما در عدم موازنه تنها خود را ديدن. در موازنه قانع شدن وجود دارد اما در عدم موازنه قانع كردن. در موازنه آزادي عمل و اختيار و در عدم موازنه. ادبيات تطبيقي در به تفاهم رساندن ملت ها و نزديك شدن آنها به يكديگر كمك شاياني مي كند. اين ادبيات است كه اعماق روح ملت ها را نشان مي دهد بنابراين با بررسي روابط ادبيات ها با يكديگر ما با روح ملت ها آشنا مي شويم، گفت وگو مي كنيم و به تفاهم مي رسيم، لذا ادبيات تطبيقي به تفاهم ميان ملت ها كمك شاياني مي كند. اصلاً هدف اصلي پيدايش ادبيات تطبيقي نگاه انساني فارغ از تعصبات ملي، قومي و قبيله اي بوده است. هر چند اين رويكرد انسان محورانه در مسير فراز و نشيب ادبيات تطبيقي بعضاً دچار آسيب هايي نيز شده است اما روح ادبيات تطبيقي بيانگر وجود انديشه هاي انساني در ذهن و خمير بنيانگذاران آن بوده است. انسان هاي بزرگي كه در عرصه ادبيات تطبيقي فعاليت مي كرده اند اين علم را از اين خطرات نجات داده اند و اينك كه ما در قرن 21 هستيم، سوءاستفاده از ادبيات تطبيقي براي در دام تعصب انداختن تقريباً به صفر مي رسد. نكته ديگر اين است كه با بررسي ادبيات كشورهاي اسلامي مي توان در مقابل خطرات احتمالي متحد شد.
    
    - اگر ادبيات تطبيقي به وحدت و تفاهم ملت ها كمك مي كند آيا ملت هاي اسلامي مي توانند از ادبيات تطبيقي براي وحدت و تفاهم بيشتر ميان خود استفاده كنند؟
    سوال بسيار خوبي كرديد. در جواب بايد بگويم اگر ادبيات تطبيقي علم بررسي روابط ادبيات ها با يكديگر است بنابراين بررسي روابط و مناسبات و وجوه تشابه ادبيات هاي ملل اسلامي كه همگي كم و زياد تحت تاثير روح اسلامي واقع شده اند، مي تواند كمك بسيار شاياني به تعامل ملت هاي مسلمان با يكديگر و در نتيجه دفع برخي خطرات فرهنگي باشد. اين مساله را نخستين بار محمد اقبال لاهوري ملقب به علامه اقبال شاعر و فيلسوف مسلمان مطرح كرد. او اعتقاد داشت يك مسلمان بايد با ادبيات ملت هاي مسلمان ديگر آشنا باشد چراكه تنها از اين طريق اتحاد مسلمانان امكان پذير است. اين انديشه اقبال توسط انديشمندان ديگر مانند طه ندا و دكتر حسين نجيب المصري در كشورهاي عربي پيگير، بارور و تقويت شد. همين انديشه خام با پژوهش هاي علمي و تطبيقي ميان ادبيات ملل اسلامي تبديل به نظريه ادبيات تطبيقي اسلامي شد كه اينجانب در يك مقاله زواياي پيدا و پنهان اين نظريه را شكافته و روشن كرده ام.
    
    - نمونه اي از بررسي روابط و مناسبات ميان ملت ها را ذكر كنيد.
    در زمينه نمونه ها ميان ادبيات ها مي توان موارد زيادي را ذكر كرد مثلاً تاثير رباعيات خيام بر ادبيات جهان. همان طور كه مي دانيد ما ايراني ها تا سده هاي اخير عمر خيام را به عنوان يك فيلسوف و رياضيدان مي شناختيم تا يك شاعر برجسته. معرفي خيام به عنوان يك شاعر برجسته توسط غربي ها صورت گرفته. مي گويند حدود 200 سال پيش فيتز جرالد شاعر انگليسي به رباعيات خيام دست مي يابد و آنچنان بر روح و روان او تاثير مي گذارد كه اقدام به ترجمه آنها مي كند و اين ترجمه اندك اندك به ساير كشورهاي اروپايي راه پيدا مي كند و اروپاي آن زمان را كه شديداً به افكار و ذوقيات خيام نياز داشت، درمي نوردد چرا كه اروپا در آن زمان به علت مشكلات روحي به انديشه «دم را غنيمت شمردن» و «فكر ديروز و فردا را از ذهن بيرون كردن»، نياز داشت. بيان اين انديشه در قالب ادبيات، عطش آنها را تا حدودي سيراب مي كرد. با ترجمه جرالد اين انديشه و ذوق خيام در ادبيات اروپا تاثير گذاشت به طوري كه امروزه كمتر محفل ادبي در اروپا هست كه خيام را به عنوان يك شاعر جهاني نشناسد. جالب اينجاست كه پس از ترجمه جرالد اقبال ايراني ها به افكار و انديشه هاي خيام بيشتر و بهتر شد. حتي از روي ترجمه انگليسي رباعيات خيام 300 ترجمه فارسي و عربي از اين رباعيات صورت گرفت كه اين نمونه بارز تاثير يك ملت بر ملت ديگر است كه در حوزه رسالت ادبيات تطبيقي مي گنجد.
    
    - حال اين سوال پيش مي آيد كه آيا منظومه عاشقانه ليلي و مجنون اصالت ايراني دارد يا عرب؟
    ليلي و مجنون دو پسر عمو و دختر عمو بودند كه در محيط عربي و در صحرا حين چوپاني عاشق يكديگر مي شوند و سخن عشق اين دو در تمام افراد قبيله طنين انداز مي شود، اما پدر ليلي به شدت مخالف وصال اين دو عاشق دلباخته مي شود و اين دو در فراق يكديگر مي سوزند و مي سازند. اين بن مايه وارد ادبيات فارسي مي شود. اما راهي كه در ادبيات فارسي پيش مي گيرد با آنچه در ادبيات عرب بوده زمين تا آسمان متفاوت است چرا كه اين قصه در ادبيات عرب شكل زميني دارد و در ادبيات فارسي روح آسماني. شاعراني مانند نظامي، سعدي، مولانا، جامي، اميرخسرو دهلوي، هركدام به نوعي و با نگاهي كه البته همه نگاه هاي آنها عرفاني بوده اين قصه را مي پرورانند و گسترش مي دهند. بنابراين اصل قصه عربي است اما ادبا و شعراي ايراني به آن روحي تازه بخشيده و آن روح را در قالب و شكل ادبي پرورش دادند كه با اصل عربي قصه تفاوت فراوان دارد.
    ادبيات تطبيقي در ايران، نوزاد نوپا / گفت وگو با خليل پرويني
    


 روزنامه شرق، شماره 1079 به تاريخ 14/7/89، صفحه 9 (ادبيات)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 1496 بار
    



آثار ديگري از "آزاده بابايي نژاد"

  تلاش عربستان براي نزديكي به روسيه
آزاده بابايي نژاد، شرق 5/6/97
مشاهده متن    
  باب المندب؛ ضروري براي ايران يا عربستان؟
آزاده بابايي نژاد، شرق 11/5/97
مشاهده متن    
  يك بام و دو هواي امارات در قبال ايران
آزاده بابايي نژاد، شرق 6/3/97
مشاهده متن    
  چرخش مقتدي صدر
آزاده بابايي نژاد، شرق 1/3/97
مشاهده متن    
  عدم اعتماد به عربستان در آينده برجام
آزاده بابايي نژاد، شرق 19/1/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله علوم اعصاب كاسپين
شماره 15
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است