|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق89/9/28: زندگي يك عملگراي سياسي
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3363
پنج شنبه 18 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 1138 28/9/89 > صفحه 12 (تاريخ) > متن
 
      


گزارش 
زندگي يك عملگراي سياسي


نويسنده: جواد لگزيان


     «ملكم خان، نظريه پرداز نوسازي سياسي در صدر مشروطه» درصدد است افكار و رفتار پيچيده ترين متفكر فعال سياسي صدر مشروطه را در پرتو نور انديشه و داوري قرار دهد. ملكم مردي است كه در كارنامه خود تاسيس نخستين خط تلگراف، روزنامه قانون و تبليغ تمام عيار براي استقرار حكومت مشروطه و جذب روحانيت مترقي به ائتلاف عليه قاجاريان را ثبت كرده و لازم است پس از ساليان دراز نگاهي درس آموز به دستاوردهاي او داشته باشيم.
    «حسن قاضي مرادي» در كتاب «ملكم خان، نظريه پرداز نوسازي سياسي در صدر مشروطه» به بررسي ابعاد متفاوت انديشه ها و رفتار سياسي اين چهره شاخص روشنفكر ايراني پرداخته است.
    در فصل اول كتاب انديشه سياسي ملكم خان در دوره هاي متفاوت فعاليت اصلاحات سياسي از بالا، نوسازي سياسي از پايين و بازگشت او به اصلاحات سياسي از بالاو رويكرد نقادانه ملكم خان به فرهنگ سياسي در آن زمان آمده است. «در جست و جوي داوري» عنوان دومين فصل كتاب است كه در آن قاضي مرادي نقدهاي انجام شده به شخصيت ملكم خان را بررسي مي كند.
    قاضي مرادي معتقد است ميرزا ملكم خان 1326-1249ق(1831-1908م) پيچيده ترين متفكر و فعال سياسي صدر مشروطه است كه پيش و بيش از هر روشنفكر ديگري بر انديشه بسيار مهم پيشرفت و ترقي اجتماعي تاكيد كرده است.
    به نظر قاضي مرادي، ملكم خان نخستين روشنفكري بود كه اصلاحات سياسي را متناسب با دركي كه از وضع آن روز ايران داشت تدوين كرد و به برنامه درآورد و همواره به آن وفادار بود.
    ملكم خان در سال 1276ق از فرانسه به ايران بازگشت. او به عنوان مترجم و مدرس دارالفنون، عضو هيات ايراني در مذاكرات صلح پاريس ميان ايران و انگلستان و موسس اولين خط تلگراف در ايران شناخته شد و مورد توجه ناصرالدين شاه قرار گرفت و به واسطه ارتباط مستقيم با مشيرالدوله دفترچه تنظيمات يا كتابچه غيبي را با واسطه او براي ناصرالدين شاه فرستاد.
    

    كتابچه غيبي يا دفتر تنظيمات دربردارنده موضوعات بسياري بود كه براي اولين بار در عرصه سياست ايران مطرح شد، همچنان كه شامل طرح هاي اصلاحات آموزشي و اقتصادي نيز هست. ملكم خان نخستين متفكر ايراني بود كه در همين رساله طرح تاسيس بانك ملي ايران را براي احياي اقتصادي ايران گنجاند.
    در ادامه قاضي مرادي هدف ملكم خان را از تاسيس فراموشخانه، سازماندهي نيروهاي اجتماعي به عنوان پشتوانه اي براي اجراي برنامه اصلاحات سياسي خود و آموزش و سازمان دادن نخبگان مي داند، كه شاخص فعاليت عملي سياسي ملكم تا پيش از تبعيدش از ايران به دست ناصرالدين شاه است. «حكومت مبتني بر قانون» دغدغه اساسي ملكم خان است كه آن را از طريق قانونمند كردن حكومت به وسيله مجلس «تنظيمات» دنبال كرد. ملكم با سعي در جهت استقرار حكومت مبتني بر نظم قانون در واقع در تلاش براي ايجاد نظام يا هيات سياسي يعني دولت است. همچنان كه با تلاش براي ايجاد آگاهي مردمي نسبت به حقوق سياسي مي كوشيد تا مردم را به هيات سياسي «ملت» ارتقا دهد، كه اين تعهد به مفهوم «دولت - ملت» در نوشته هاي وي هويدا بود و به خوبي در كتاب نشان داده شده است. قاضي مرادي معتقد است ملكم خان از همان آغاز به فرهنگ سنتي و مشخصاً ديني ايرانيان و نقش اساسي روحانيت شيعه توجه داشت و مي كوشيد برنامه اصلاحات سياسي خود را به گونه اي توجيه كند كه وضع خاص اين دو عنصر اساسي فرهنگ و جامعه سنتي مورد ملاحظه قرار گيرد. ملكم به تقليد صرف از غرب هم باور نداشت و درصدد نبود كه صرفاً اين يا آن قانون غربي را به همان صورتي كه در غرب تدوين و اجرايي شده مقلدانه بپذيرد و بخواهد در ايران استقرار بخشد. براي نمونه او در تاسيس بانك به عنوان يك نهاد غربي در گفت وگو با دولتمردان كابينه مشيرالدوله با هوشياري لزوم الگوبرداري بومي را با نگاه به نسخه عثماني (تركيه) گوشزد مي كند. ملكم خان در به قدرت رساندن ميرزا حسين خان سپهسالار فعال بود. او در جريان به بن بست رسيدن اصلاحات از بالاي سپهسالار، به عنوان وزير مختار ايران رهسپار انگلستان شد و سپس به مقام سفير كبير رسيد. ملكم خان كه ديگر به پيگيري برنامه اصلاحات از سوي حكومت اميدي نداشت، كوشيد تا از سياست خارجي انگلستان همچون عامل فشاري بر حكومت ايران در جهت تشويق به اصلاحات سياسي استفاده كند كه به باور قاضي مرادي اين سياست في نفسه نادرست بود و دنباله روي از غرب و گرايش به غربي سازي را به دنبال داشت.
    البته نويسنده متذكر مي شود در زماني كه ملكم به نظريه پردازي نوسازي سياسي اقدام كرد نه در ايران و نه حتي در برخي از جوامع غيرغربي كه روند نوسازي را زودتر از ما شروع كرده بودند - مانند ژاپن، عثماني و مصر- نظريه اي براي گذار از جامعه سنتي به جامعه متجدد تدوين نشده بود تا راهنماي روشنفكران باشد.
    با صدارت ميرزاحسين خان مشيرالدوله سپهسالار، ملكم يك بار ديگر به پيشرفت برنامه نوسازي از بالااميدوار شد. پس به عنوان مشاور او به ايران آمد تا اصلاحات را ياري دهد.
     ظل السلطان در رقابت با مظفرالدين ميرزاي وليعهد خود را اصلاح گر و از مريدان ملكم مي خواند. همين كافي بود تا ملكم رساله هاي خود را در سال 1305 ق براي او بفرستد. اين كار را در زماني انجام مي داد كه با مظفرالدين ميرزا نيز رابطه صميمانه اي ايجاد كرده بود و او - پادشاه احتمالي آينده - را پيوسته به اصلاحات فرامي خواند اما همه تلاش هاي او در پيگيري اصلاحات از بالابه شكست مي انجاميد.
    به تحليل قاضي مرادي اين شكست ها و نااميدي ها به جنبه ضعيف شخصيت ملكم پر و بال داد و سبب شد كه او سر از امتيازگيري لاتاري درآورد. پس از قضيه لاتاري اقدام به انتشار روزنامه قانون در اول رجب 1307ق كرد و به نوسازي از پايين روي آورد.
    ملكم خان كه با انتشار «قانون» هدف اصلي اش را تغيير وضعيت سياسي تعيين مي كند با آگاهي از اينكه چنين تغييري مستلزم تشكيلات سياسي است تشكيلاتي را به نام «مجامع آدميت» سازمان مي دهد كه سرچشمه آن اومانيسم اروپايي و به ويژه انديشه هاي اومانيستي آگوست كنت بود.
    قاضي مرادي در توصيف سياست ملكم معتقد است ملكم در همان چارچوب انديشه اي كه خود در زمينه حكومت پارلماني پرورده بود تا به آخر به دفاع از حكومت مشروطه ادامه داد به گونه اي كه در دوره ولايتعهدي مظفرالدين ميرزا مطابق با سياست عمومي خويش كه جذب همه عناصر تعيين كننده اي بود كه مي توانستند حامي برنامه نوسازي اش باشند با مظفرالدين ميرزا مكاتبه داشت و بر او تاثير مطلوبي بر جاي گذاشت.
    اين عملگرايي ملكم خان بسيار آموزنده است كه نويسنده جلوه هاي ديگر آن را با هوشمندي تصوير مي كند. در نمونه اي جالب، ملكم با ديدن رويكرد اصلاح گرايانه امين السلطان پس از مسافرت او به ژاپن و تحت تاثير قرار گرفتنش از پيشرفت هاي آن كشور به دفاع از او پرداخت و با شجاعت گفت: «اين امين السلطان هيچ دخلي به امين السلطان سابق ندارد.» عملگرايي، سياست اصلي ملكم خان بود كه از وي سياستمداري توانا ساخت.
    تبيين رفتار سياسي ملكم خان به عنوان برترين نظريه پرداز و پيشتاز روند نوسازي سياسي- اجتماعي در روزگار انقلاب مشروطيت دستاوردي بسيار گرانقدر است كه خواننده تيزهوش مي تواند از رهگذر خوانش «ملكم خان نظريه پرداز نوسازي سياسي در صدر مشروطه» از آن بهره گيرد. به ويژه آنكه حسن قاضي مرادي نويسنده اثر كوشيده است با مستندات دقيق گفتار اين رجال بزرگ سياسي ايران را با رفتار وي تطبيق داده و به خوبي آن را تبيين كند. شرح زندگاني و رفتار هوشيارانه سياسي ميرزا ملكم خان را در كتاب «ملكم خان، نظريه پرداز نوسازي سياسي در صدر مشروطه» به قلم حسن قاضي مرادي بخوانيد كه اخيراً نشر كتاب آمه چاپ دوم آن را منتشر كرده است.
    گزارش : زندگي يك عملگراي سياسي
    


 روزنامه شرق، شماره 1138 به تاريخ 28/9/89، صفحه 12 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 680 بار
    



آثار ديگري از "جواد لگزيان"

  طبقه كارگر براي خود: وحدت كار فكري و مادي
جواد لگزيان، شرق 22/12/96
مشاهده متن    
  از سياهي فقر تا راديكاليسم گاندي / نگاهي به رمان «دو خياط هندي» رويين تن ميستري
جواد لگزيان، شرق 5/7/96
مشاهده متن    
  عليه ماشين هاي تدريس دست راستي
جواد لگزيان، شرق 7/6/96
مشاهده متن    
  تئاتر ابسورد: يك بيان انقلابي / نوشتاري بر كتاب تئاتر ابسورد
جواد لگزيان، اعتماد 2/6/96
مشاهده متن    
  فئوداليسم ايراني: سامانه اجتماعي خودبنياد بومي
جواد لگزيان، اعتماد 26/5/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
دو فصلنامه نقد كتاب ادبيات و هنر
متن مطالب شماره 1-2، بهار و تابستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است