|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق89/9/30: مدرسه علوم سياسي
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3363
پنج شنبه 18 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 1140 30/9/89 > صفحه 12 (تاريخ) > متن
 
      


مدرسه علوم سياسي
پيشگام آموزش علم سياست در ايران

نويسنده: اميد اخوي


    28 آذر سالروز تاسيس مدرسه علوم سياسي است. اين مدرسه از آن جهت حائز اهميت است كه در زمان خود باعث تبلور علمي و تربيت فرزنداني براي ايران زمين شد كه هر كدام شان بعدها توانستند نقشي تاثيرگذار در روند كشور داشته باشند. نام اين مدرسه هميشه با نام ميرزا حسن خان مشيرالدوله (پيرنيا) گره خورده است كه در اين مجال خلاصه اي از روند تاسيس و اقدامات اين مدرسه را ذكر مي كنيم. قبل از پرداختن به اين مساله به معرفي كوتاه از حسن مشيرالدوله مي پردازيم. ميرزا حسن خان مشيرالدوله از رجال نامي اواخر دوران قاجاريه، فرزند اول ميرزا نصرالله خان مشيرالدوله صدراعظم بعد از انقلاب مشروطه است. وي در دوران نوجواني براي تحصيل به روسيه رفت و پس از كسب درجات علمي در سفارت ايران مشغول به كار شد. پس از بازگشت به ايران به فكر تاسيس مدرسه علوم سياسي افتاد و با افتتاح اين مركز علمي باعث رشد و ترقي فرزندان اين مرز و بوم شد. وي با آغاز مشروطه خواهي به اين جنبش پيوست و در تدوين نظامنامه انتخابي نقش بسزايي داشت. مشيرالدوله در دولت هاي مختلف عهده دار منصب وزارت بوده و همچنين چهار كابينه به رياست او تشكيل شده است. مشيرالدوله تا زماني كه در سياست حضور داشت تعاملات مناسبي با دول قدرتمند آن دوران مانند بريتانيا، آلمان و روسيه برقرار كرد و هيچ گاه به طرف هيچ كدام از اين كشورها متمايل نشد. وي در سال 1305 خورشيدي از سياست كناره گرفت و به تحقيق و تاليف در تاريخ ايران باستان مشغول شد و توانست آثار بسيار ارزشمندي را به يادگار بگذارد. ايشان از معدود رجال دوره قاجار و پهلوي اول بود كه دوست و دشمن از او به نيكي ياد كرده اند.
    
    نقش ميرزا حسن خان مشيرالدوله در تاسيس مدرسه علوم سياسي
    وزارت خارجه ميرزا نصرالله خان مصادف با وقتي بود كه ميرزا حسن خان پسر ارشدش مدرسه حقوق را تمام كرده و به سمت وابسته سفارت ايران در روسيه مشغول به كار شده بود. ميرزا نصرالله خان مشيرالدوله پسرش را براي اداره كابينه وزارت خارجه به تهران خواست.1 مستوفي در اين زمينه مي نويسد: «وي در زمان اداره كردن وزارت خارجه متوجه شد كار از ريشه خراب است و تا مبناي علمي براي اعضاي وزارت خارجه دست و پا نشود هرچه بكند، نقش بر آب خواهد بود.»2 روزنامه تربيت هم در اين باره و تفكر ايجاد مدرسه علوم سياسي مي نويسد: «ميرزا نصرالله خان مشيرالدوله وزير امور خارجه درصدد برآمد كه براي وزارت معظمه خارجه و ماموريت هاي لازمه اين اداره جليله اشخاص باعلم تربيت كند.»3 عبدالله مستوفي در اين زمينه مي گويد: «از طرف ديگر حالاكه جلوي افتتاح مدارس باز شد و شاه و صدراعظم از آن جلوگيري ندارند چه از اين بهتر كه مدرسه اي هم كه در آن علوم عاليه سياسي تدريس شود، داير نمايند و كار معارف و فرهنگ كشور را پيشرفتي بدهند. پسر و پدر نزد صدراعظم و شاه محسنات اين اقدام را جلوه گر ساختند.»4
    با توجه به صحبت هايي كه مشيرالدوله با شاه انجام داد او دستور داد براي مخارج مدرسه عالي سياسي ساليانه 400 هزار تومان از محل معدن فيروزه در اختيار وزارت خارجه قرار دهند. مدرسه سياسي ساعت 3 بعدازظهر روز پانزدهم شعبان 1317 هجري قمري عيد مولود حضرت امام عصر برابر با 28 آذر 1278 خورشيدي مطابق با 19 دسامبر 1899 م با حضور ميرزا نصرالله خان مشيرالدوله وزير امور خارجه، معاون الدوله وزير تجارت، منتظم الدوله سردار مكرم، وزير قورخانه و جمعي ديگر از بزرگان در محل مدرسه كه يكي از خانه هاي سپهسالار بود، افتتاح شد. در آغاز ميرزا نصرالله خان فرمان مظفرالدين شاه را درباره تاسيس مدرسه سياسي به اين شرح خواند: «....به ملاحظه اهميت امور خارجه، يك مدرسه سياسي كه مدرسه علوم عاليه باشد كه از سال چهارم سلطنت جاويدمدت ما در قرون آتيه به يادگاري باقي بماند و مستخدمين آينده وزارت خارجه و ساير دواير دولتي پس از اخذ ديپلم و تصديق اتمام تحصيل از آن مدرسه به عرصه و خدمت دولت قدم گذارند. لذا به رياست جناب مستطاب اجل اكرم ميرزا نصرالله خان وزير امور خارجه امر به افتتاح آن فرموده و براي بقا و دوام اين اساس رفيع و محافظت اين بناي منيع از حوادث آينده به صوابديد جناب مستطاب اشرف ارفع صدراعظم از ابتداي ميزان هذه السنه تنگوزئيل و مابعدها همه ساله مبلغ 400 هزار تومان بدون رسوم از بابت تفاوت تذكره خراسان براي مخارج آن مدرسه مزبور مقرر مي فرماييم.»5 عبدالله مستوفي كه خود جزء اولين شاگردان و فارغ التحصيلان اين مدرسه بوده است، در مورد روز اول افتتاح اين گونه مي گويد كه دانشجويان در سر جاي خود روي نيمكت ها نشستند، در ساعت مقرر دعوت شدگان به تالار كلاس آمدند، حسن مشيرالملك (در آن زمان او به لقب مشيرالدوله مفتخر نشده بود و همه او را به نام مشيرالملك مي شناختند) با جزوه اي كه قبلاً از مقدمه حقوق بين الملل نوشته بود و در دست داشت بر بالاي ميز جايگاه معلم برآمده به طور مقدمه شرحي در تعريف حقوق و جنس و فصل آن براي شاگردان بيان كرد بعد از ختم بيانات او حضار دست فراواني زدند.6 مدرسه سياسي در آغاز يك كلاس بيشتر نداشت و كلاس هاي بالاتر در سال هاي بعدي به مدرسه افزوده شد. معلمان دوره اول عبارت بودند از ميراز حبيب الله (فقه) اردشير جي (تاريخ) ميرزا عبدالرزاق خان (جغرافيا) دكتر مرل (فرانسه) حسن مشيرالملك (حقوق بين الملل.)7
    
    مديريت
    در رابطه با رياست مدرسه مي توان گفت نخستين مديريت مدرسه با ميرزا حسن خان مشيرالملك (مشيرالدوله) بود. پس از او كفالت مدرسه به ميرزاعبدالله خان واگذار شد و پس از وي در سال 1323 هجري قمري به ميرزاحسين خان معتمدالملك برادر مشيرالدوله رسيد. چندي نيز رياست مدرسه با ميرزا محمدحسين ذكاءالملك (فروغي) بود. پس از تغيير چندين مدير نوبت به رياست عالي اكبر دهخدا رسيد كه خود از اولين شاگردان مدرسه بود. در زماني كه تدين وزير معارف شد درصدد گرديد كه مدرسه سياسي و حقوق را ضميمه وزارت معارف نمايد. در اسفندماه 1305 خورشيدي به موجب تصويب نامه اي مدرسه علوم سياسي از وزارت امور خارجه منتزع و جزيي از وزارت معارف شد. از 1313 خورشيدي برابر با 1934 م اين مدرسه به عنوان دانشگاه شناخته شد و گواهينامه آن معادل ليسانس تصويب شد.8 اكثر فارغ التحصيلان مدرسه سياسي همان گونه كه انتظار مي رفت به وزارت خارجه راه يافتند و توانستند روشي نوين در علم سياست خارجي پايه گذاري كنند و در ديپلماسي بين المللي يك گام به جلو بردارند. سيدمحمد محيط طباطبايي در مقاله اي به نام مشيرالدوله مرد سياست، به تحسين مدرسه سياسي مي پردازد و مي گويد «شايد اهميت تامين اين مدرسه در روز خود كمتر از تاسيس دارالفنون نباشد در صورتي كه فاصله زماني ميان آغاز كار آنها پنجاه سال تمام بوده است.»9
    از آنجايي كه اين شرايط پس از گذر سال ها جالب توجه است مي توانيم يكي از اعلان هاي مدرسه سياسي را كه در روزنامه تربيت كه براي جذب دانشجو چاپ شده است، در اينجا بياوريم كه خالي از لطف نيست. «مدرسه علوم سياسي اعلام مي كند اشخاصي كه سنه اودئيل 1319 مايل به دخول به مدرسه مزبورند بايد در ماه جمادي الثانيه در ايام معينه كه اعلام خواهد شد در مدرسه حاضر شده و از علوم مفصله به اندازه اي كه در ذيل معين شده امتحان بدهند.
    اولاً: به فارسي خواندن كتب فارسي و ادبيات، حسن خط و املاو صرف و نحو عربي
    ثانياً: رياضي يك دوره تمام حساب و هندسه سطحيات
    ثالثاً: جفرافيا مقدمات هيئت جغرافياي طبيعي
    رابعاً: فرانسه خواندن و نوشتن
    خامساً: تاريخ يك دوره تاريخ ملل قديمه شرق
    علاوه بر اين شرايط متعلمين كه داخل مدرسه علوم سياسي مي شوند سن ايشان نبايد كمتر از شانزده و زياد از بيست و دو سال نباشد و داراي اخلاق حسنه و صفات حميده باشند.»10
    از نكات جالب توجه اين اعلان مواد درسي بوده كه اعلام شده است و با مواد درسي كه امروزه در دوران تحصيل آموزش داده مي شوند، مقايسه اي بايد انجام داد و به اين نكته پي برد كه سواد تاريخي يك شخص در علم سياست داراي امتياز بالايي بوده است.
    در انتها مي توان گفت مدرسه علوم سياسي از بزرگ ترين خدمات فرهنگي ميرزا حسن خان مشيرالدوله در طول زندگاني اش بود. كه در كنار تاليف ارزشمندش تاريخ ايران باستان جاودان شد و براي هميشه ماندگار ماند براي ايران زمين.
    *پژوهشگر تاريخ معاصر، مدرس دانشگاه
    پي نوشت ها:....................................................
    1- محبوبي اردكاني، حسين، تاريخ موسسات تمدني جديد در ايران، انتشارات: دانشگاه تهران 1354، ص 40
    2- مستوفي، عبدالله، شرح زندگاني من، ج 2، انتشارات زوار 1386، ص 69
    3- روزنامه تربيت، سال سوم، شماره 169، پنجشنبه دهم شعبان 1317 ق، ص 1
    4- مستوفي، عبدالله، پيشين، ص 72
    5- يغمايي، اقبال، وزيران علوم و معارف فرهنگ ايران، انتشارات نشر دانشگاهي، ص 86
    6- مستوفي، عبدالله (شرح زندگاني)، ص 71
    7- پهلوان، چنگيز، ريشه هاي تجدد، انتشارات قطره، ص 12
    8- محبوبي اردكاني، حسين، صص 404 و 405
    9- محيط طباطبايي، سيدمحمد، مشيرالدوله مرد سياست، راهنماي كتاب، سال پانزدهم، 1351 دوره هاي 12،11،10، صص 732 – 731
    10- روزنامه تربيت، سال پنجم شماره 228، پنجشنبه يازدهم صفر 319 ق، ص 2
    مدرسه علوم سياسي / پيشگام آموزش علم سياست در ايران
    


 روزنامه شرق، شماره 1140 به تاريخ 30/9/89، صفحه 12 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 641 بار
    



آثار ديگري از "اميد اخوي"

  مشيرالدوله پيرنيا و كودتاي چكمه پوشان
اميد اخوي *، جام جم 2/12/96
مشاهده متن    
  تيشه فست فود به ريشه فرهنگ
اميد اخوي *، جام جم 26/11/96
مشاهده متن    
  آيت الله سيدعبدالله بلادي و مبارزاتش با استعمارگران
اميد اخوي، جام جم 12/6/94
مشاهده متن    
  شورش هاي شهري در جنگ جهاني اول
اميد اخوي، جام جم 13/2/94
مشاهده متن    
  فارس، پيشگام تحريم تنباكو در ايران
اميد اخوي *، جام جم 9/2/94
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه مطالعات اجتماعي گردشگري
متن مطالب شماره 2 (پياپي 12)، پاييز و زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است