|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق89/10/15: جشنواره حوسي: نگاهي به عاشوراي حسيني در پهنه كارائيب
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3363
پنج شنبه 18 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 1153 15/10/89 > صفحه 11 (تئاتر) > متن
 
      


جشنواره حوسي: نگاهي به عاشوراي حسيني در پهنه كارائيب


نويسنده: دكتر بهزاد قادري

كشورهاي پهنه درياي كارائيب براي بررسي نقش آيين هاي نمايشي و درام در چالش هاي پسااستعماري چندان به چشم ما نيامده اند. اين در حالي است كه اين پهنه از ديرباز مهميز استعمار را بر گرده اش حس كرده و گفتمان استعماري در متون ادبي نويسندگان غربي جايگاه ويژه اي داشته است. براي نمونه، شكسپير (به سفارش استعمارگران) « توفان» را نوشت و در آن كاليبان، بومي يكي از جزاير درياي كارائيب، را حيواني تكامل نيافته نشان داد (زبان بازي شكسپير چنان است كه نام كاليبان ما را به ياد واژه كانيبال – آدمخوار – مي اندازد). توفان شكسپير با نشانه شناسي ادبيات استعماري و با هدف «غريبه سازي» شكل مي گيرد. امه سزر، از مارتينيك كارائيب، از نخستين كساني بود كه با بازنويسي اين متن استعماري به استعمار غرب تاخت و دستاورد آن «انقلاب در توفان» (1969) بود. در نمايشنامه شكسپير، پراسپروي استعمارگر، جزيره و بوميان را سحر مي كند تا گوش به فرمان خدايگان باشند؛ امه سزر، اما، در نمايشنامه اش از افسونِ پراسپروي شكسپير خوانش تازه اي مي كند و آن را همان سازوبرگ نظامي، سياست و زبان استعمارگر نشان مي دهد؛ اما اين بار كاليبان در برابر اين ابزار قد علم مي كند و پراسپروي اروپايي را مي تاراند.
    
    هلن گيلبرت و جون تامكينز در كتاب شان (1996،Post colonial Drama) به تاثير نمايش هاي آييني و كارناوال در مبارزات ضداستعماري كشورهاي حوزه كارائيب اشاره مي كنند، اما هنگامي كه بايد به سرچشمه هاي كارناوال بپردازند، از محرم و عاشوراي حسيني و تعزيه، كه در كشورهاي پهنه كارائيب نقش داشته است، سخني به ميان نمي آورند. به قول اسپيواك، نويسندگان دگرانديش غربي در همان زماني كه گمان مي كنند دارند ديدگاه هاي پسااستعماري را پيش مي كشند، با گزينشي كه در كارشان انجام مي دهند، همچنان در چارچوب «كانونيانِ» غرب مي مانند. ما (آسيايي ها) هم كه براي پژوهش در اين زمينه ها وقت و نيرو را، نكاشته، كشته ايم.محرم و عاشوراي حسيني در كشورهاي پهنه درياي كارائيب پيشينه اي 150ساله دارد. تا سال 1838، استعمارگران كشتزارهاي نيشكر و پنبه خود را با نظام برده داري مي چرخاندند؛ با لغو تجارت برده در اين سال، چون استعمارگران ديگر نمي توانستند به واردات برده به شيوه گذشته ادامه دهند، ترفند تازه اي به كار بستند و بين 1840 تا 1917 هزاران نفر از مسلمانان شبه قاره هند را در پوشش كارگر مهاجر قراردادي براي كار ارزان در اين كشتگاه ها به كشورهاي پهنه كارائيب كوچ دادند. مسلمانان در هند در اقليت بودند و شيعيان اقليتي در اقليت سني در هند به شمار مي رفتند. اين شد كه شيعيان در اجراهاي آييني خود در را به روي سني ها، بودائيان و هندوها باز گذاشتند و توانستند در اجراي مراسم دهه اول محرم شركت كنندگان و تماشاگراني با دامنه اعتقادي گسترده اي براي خود دست و پا كنند. اين شركت تا به آنجا پيش رفت كه سني ها و هندوهاي هند نيز در مراسم «ماتم» سينه زني آنان شركت مي كردند. در هند بود كه انگليس با مراسم عاشورا و اعتراض مسلمانان به حضور استعمارگران آشنا شد. دامنه تاثير رفتار امام حسين(ع) با دستگاه حكومتي زمانش در ذهن هنديان چنان بود كه سواي اقبال لاهوري و نايدو كه در رثاي اين رخداد نوشتند، مهاتما گاندي نيز در روش مبارزه اش از امام حسين(ع) سرمشق گرفت و در سوگ او نوشت.
    
    سفر آيين تعزيه امام حسين (ع) از ايران به هند دستخوش يك دگرگوني ديگر هم شد. در حالي كه در ايران «تعزيه» به مراسمي گفته مي شود كه در آن به بزرگداشت پايداري امام حسين (ع) در برابر فساد دستگاه بني اميه مي پردازند، در هند «تجه يا تژه» نام نمايي از حرم امام حسين(ع) يا حرم ديگر امامان است كه آن را، همچون سرو و نخل گرداني خودمان در روز عاشورا، از چوب يا مواد ديگر مي ساختند و بر كجاوه اي بر دوش انسان يا بر پشت فيل در خيابان ها مي گرداندند. در كشورهاي پهنه كارائيب، هرجا سخن از «تزيه» باشد، منظور همان گرته برداري از حرم امام است و بسته به هنر و ذوق مردم هر ناحيه، به صورت هاي هنري خيال انگيز و خوش تركيب ساخته مي شود و در اين راه، گاه حتي كار به رقابت و انتخاب برنده نيز مي كشد. كروم براي اين انعطاف در آيين تعزيه امام حسين(ع) در ميان مسلمانان كشورهاي كارائيب دو دليل مي آورد: از يك سو، مسلمانان به پاسداري از سنن مذهبي خود در سرزميني بيگانه مي انديشيدند و از سوي ديگر، براي ماندن و سازگاري با فرهنگي كه در آن بيگانه شمرده مي شدند، به نوآوري تن دادند تا از «من» خويش تعريف نو ارائه دهند.
    
    رفته رفته، عاشوراي حسيني در كشورهاي پهنه كارائيب از مراسم عزاداري به جشنواره تبديل شد. در دگرديسي و همگاني شدن اين آيين، يعني تبديل شدن به مراسمي فراسوي چارچوب باورهاي مذهبي شيعيان، عوامل اجتماعي و اقتصادي و تركيب قومي مردم مهاجر به اين پهنه نقش بسزايي داشتند. گفتيم كه سرمايه داران استثمارگر در اين كشورها از سرخپوستان امريكاي شمالي، سياهپوستان امريكا، مسلمانان شبه قاره هند و چيني ها همچون بردگان كار مي كشيدند. رونق اقتصادي اين كشتزارها با زوال بازار نيشكر سبب شد اين مهاجران در شرايط بدتري زندگي كنند و همين سبب شد اين اقوام، با شركت در آيين هاي هم، حس همبستگي را به عنوان عنصر مقاومت به رخ استعمارگران بكشند. ديري نپاييد كه اينان از آيين محرم شيعيان پايگاهي براي مقاومت و مبارزه همه ستمكشان و بندگان و ابزاري براي رساندن نداي اعتراض خود به گوش حاكمان ساختند. هنوز پا به قرن بيستم نگذاشته، بهره كشان استعمارگر در پهنه كارائيب عاشوراي حسيني را تهديدي براي حكومت شمردند و دست به كار شدند.اقدامات استعمار در آن پهنه از اين قرار بود: 1 - بخشنامه دادند كه اين آيين فقط در ميان شيعيان اجرا شود و گروه ها و مذاهب ديگر در آن شركت نكنند؛ 2- فرمان دادند كه اين آيين فقط در شهرها اجرا شود و كار به روستاها نكشد؛ 3 - گروهي از علماي سني را از هند به اين كشورها آوردند تا سني ها را از شيعيان جدا كنند و «همبستگي» ميان اقوام را در اين آيين، ترفند مسيحيت براي از ميان برداشتن اسلام معرفي كنند؛ 4- گروهي از علماي شيعه را نيز از هند آوردند تا عاشوراي حسيني را به جايگاه «سنتي» اش در ميان مردم بازگردانند؛ 5- از رويارويي ها و زد و خوردهاي احتمالي اقوام در جريان اجراي اين آيين به نفع خود و براي متوقف كردن آن به عنوان جنبشي اعتراضي بهره برداري كردند. به اين شكل، حاكمان مي توانستند از برخوردهاي قومي براي سركوبي اقوام مختلف بهره برداري كنند. نمونه اش برخورد پليس با مردم در سال 1884 بود كه با آتش گشودن پليس به سوي مردم در اين مراسم، شماري از شركت كنندگان كشته و زخمي شدند. اما همبستگي اقوام و نژادها در اين آيين به راهش ادامه داد؛ چنان كه سياهان غيرمسلمان امريكايي و آفريقايي در اين مراسم طبل مي زدند و هندوها ابزار ديگر را فراهم مي كردند و، چنان كه تصاوير «تزيه»ها – نسخه اي از حرم امام حسين (ع) – نشان مي دهد، ذوق و سليقه چيني ها هم در ساختمان اين بناها نقش داشته و دارد. كروم و پراشاد هر دو معتقدند اين مراسم در اين منطقه، بيش از آنكه سبب تفرقه باشد، عامل همبستگي ميان ستمديدگان بوده و هست. امروزه در كشورهاي پهنه كارائيب عاشوراي حسيني به دو صورت برگزار مي شود؛ يكي در ميان شيعيان سنتي كه آن را بر اساس تقويم هجري قمري در زمان خاصش اجرا مي كنند و يكي كه همه اقوام و مذاهب در آن شركت مي كنند. اين دومي بيشتر در ميان مردم ترينيداد و جامائيكا رايج است. در جامائيكا آن را همه ساله در اواسط ماه آگوست (شهريور) برپا مي كنند. شيعيان به كمك ديگر اقوام، از روز اول محرم دست به كار ساختن «تزيه» مي شوند: ساختماني خيالي و مينياتوري از حرم امام حسين(ع). گوستاو ثائيس، انسان شناس كانادايي، مي گويد در روز تحقيق ميداني اش، به چشم خودش ديده كه سازنده «تزيه» تصوير كليساي ارتدوكس سن بازيل مسكو را كه از نشريه نشنال جئوگرافيك گرفته بوده، در پيش روي خود داشته و «تزيه» را به شكل آن مي ساخته است. در روز دهم – عاشورا – اين ساختمان هاي مينياتوري را در خيابان ها به حركت درمي آورند. به همراه اين «تزيه»ها كه ميان شان از حيث زيبايي رقابت هم هست، طبالان و نوازندگان سنج مي آيند و هريك با شيوه خاص طبالي و سنج زدن خود به هيجان جمع مي افزايند. نكته جالب اين است كه هر طبل يا سنج نامي دارد: حسين، حسن، پويزن (سم)، كربلا، راك اند رول و... ثائيس مي گويد دو نام «پويزن» (سم) و راك اند رول دو نمونه جالب از اين تركيب قومي است: پويزن يا سم اشاره به مسموم كردن امام حسن(ع) و در عين حال نام يك گروه است؛ راك اند رول هم نشانگر نفوذ موسيقي نوين در اين آيين است. با راه افتادن «تزيه»ها در عاشورا، در دو سوي خيابان فروشندگان دوره گرد با غذا و نوشابه از رهروان پذيرايي مي كنند. شيعيان با اين نوا «تزيه»ها را مي گردانند: «حوسي، حوسي، حوسي» و تماشاگران با گفتن Hossey، I say با عزاداران همنوايي مي كنند. رسم است كه اين «تزيه»ها را در پايان روز دهم به رود يا دريا بسپارند؛ گاهي هم آنها را به خاك مي سپارند. انجمن سني سنت الجماعت تنها سازماني است كه از سوي دولت به رسميت شناخته مي شود. اين انجمن اين جشنواره را بدعت مي داند، اما دولت نمي تواند از جاذبه هاي جهانگردي آن چشم بپوشد و آن را همچون رخدادي ملي پذيرفته است. به هرحال، جشنواره حوسي با سابقه مبارزاتي ضد استعماري اش در صد سال گذشته فعاليتي فرهنگي، سياسي و اقتصادي بوده است كه ديگر از آن گروه خاصي نيست و سبب همگرايي اقوام ستمديده آن پهنه شده است.
    
    جشنواره حوسي: نگاهي به عاشوراي حسيني در پهنه كارائيب
    


 روزنامه شرق، شماره 1153 به تاريخ 15/10/89، صفحه 11 (تئاتر)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 435 بار
    



آثار ديگري از "دكتر بهزاد قادري"

  شكسپير، رمانتيسيسم انگلستان و سياست
دكتر بهزاد قادري، شرق 1/10/89
مشاهده متن    
  ديونيزوس در تعزيه هاي قرون وسطي
دكتر بهزاد قادري، شرق 17/9/89
مشاهده متن    
  گوته و بايرن: عقاب و قوش در فرهنگ و درام قرن نوزدهم
دكتر بهزاد قادري، شرق 3/9/89
مشاهده متن    
  هنر تماشا كردن و تماشايي بودن
دكتر بهزاد قادري، شرق 18/8/89
مشاهده متن    
  سير جدلي آرمان/شهر «نه» يا «آري»؟
دكتر بهزاد قادري، شرق 14/7/89
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
صنايع زيرساخت هاي كشاورزي، غذايي، دام و طيور (دامپروران)
متن مطالب شماره 205، بهمن 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است