|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق90/2/10: مصدق و انحلال مجلس هفدهم
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3364
سه شنبه 23 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 1234 10/2/90 > صفحه 8 (تاريخ) > متن
 
      


مصدق و انحلال مجلس هفدهم
به بهانه سالگرد نخست وزير شدن دكتر محمد مصدق

نويسنده: سهند ستاري


    د غدغه اصلي دولت مصدق از ابتداي تشكيل دولت، به رغم ناپايداري هاي داخلي، بيشتر پرداخت مسايل خارجي و تبيين سياست هاي موازنه خارجي در قبال بلواهاي استعماري بود كه در پي شكايت بريتانيا از ايران در اواخر سال ۱۳۳۰، آينده دولت وي وارد يك نزاع بالقوه و بلواي پرآشوب ديپلماتيك در عرصه بين الملل و مطالبات احزاب داخلي شد. اما با اين حال به علت انتخابات مجلس هفدهم، توجه مصدق و همفكرانش لاجرم به روند فعليت جريانات سياسي داخل افزايش يافت. در انتخابات مجلس هفدهم، جبهه ملي به همراه مصدق در حال رقابت با دربار و زمين داران و روساي عشاير و ارتش بود كه در اين انتخابات جبهه ملي توانست تمام ۱۲ كرسي تهران را به دست آورد اما در قسمت هاي روستايي طبع صندوق ها اينچنين به مراد آنها نبود و اكثريت قابل توجه كرسي هاي استاني و روستايي را مخالفان به دست آوردند اما پس از رسيدن كرسي هاي مجلس به ۷۹ نماينده انتخابات متوقف شد كه البته از ۷۹ تن ۳۰ نفر يا به طور مستقيم يا با واسطه، به جبهه ملي وابسته بودند و باقي وكلاي مجلس شامل دو فراكسيون حاميون دربار و انگليس مي شدند. تا اينكه در تيرماه ۱۳۳۱ در حالي كه مصدق هنوز درگير مسايل خارجي بود وارد بلواي تازه اي با شخص شاه و انگيزه هاي او براي در اختيار گرفتن فرماندهي ارتش شد. در ۲۵ تير سال ۱۳۳۱ مصدق با اتكا به حق قانوني نخست وزيري درخواست كرد تا وزير جنگ را خود تعيين كند اما درپي مخالفت شاه، درگيري هاي پارلماني و مطالبات قانوني قوا، به بلوا و جنجال ملي بدل شد كه پس از مشاجره ها و درگيري هاي وكلاو نمايندگان مجلس، مصدق استعفا كرد و با مردم به طور مستقيم و بي پرده روبه رو شد. به اين ترتيب براي نخستين بار بود كه مصدق از رفتار سياسي دربار به سبب عدم تمكين از مشروطيت انتقاد مي كرد و خواهان اجراي كامل قانون اساسي شده بود. نمايندگان مخالف با استقبال از استعفاي مصدق، خواهان نخست وزيري قوام شدند اما مردم با حمايت آيت الله كاشاني و اعضاي جبهه ملي و حزب توده و درپي برگزاري راهپيمايي گسترده به خيابان ها آمدند و در طرفداري از مصدق اعتراض خود را اعلام كردند. شاه ابتدا سعي كرد تا با توسل به ارتش، بحران پيش آمده را سركوب كند اما پس از پنج روز تظاهرات خونين و بروز علايم اختلاف در ارتش، جبهه مقابل عقب نشست. به دنبال اعتراضات مردمي، شاه مجاب شد تا از مصدق براي تشكيل كابينه جديد دعوت به عمل آورد. تجمع اعتراضي مذكور مردم به قيام ۳۰ تير در تاريخ ثبت شد و در پي اين حساسيت مردم، شاه تمام قدرت تك سويه خود را كه در چند سال اخير كسب كرده بود، تا مرداد ۳۲ كاملااز دست رفته ديد.
    مصدق پس از اتفاقات سي ام تير وكالت وزارت جنگ را برعهده گرفت و در اولين اقدام نام آن را به وزارت دفاع تغيير داد و اعلام كرد كه قانون اساسي اداره ارتش را به دولت سپرده است. پس از قيام مذكور، چون يكي از راه هاي مبارزه سياست خارجي به واسطه مجلس صورت مي گرفت چنين به نظر رسيد كه هرچه اصطكاك و كنش دولت با مجلسي ها كم شود مبارزه سياست خارجي از طريق همين وكلاتا حدي عقيم شده و دولت دوام بيشتري خواهد يافت. از اين رو مصدق از مجلسي ها درخواست اختياراتي وراي قانون اساسي كرد تا در حدود آن بتواند لوايح قانوني را امضا كرده و پس از بررسي هاي اجرايي براي تصويب، تقديم مجلس كند. پس از پيروزي قيام مردمي در حالي كه جايگاه مصدق در ارتش كاملاتثبيت نشده بود، وي دست به تدوين و اجراي برنامه هاي اصلاحي گسترده اي زد به اين شرح كه زمين ها و اراضي تحت تملك رضاشاه را به دولت برگرداند و خاندان سلطنتي را از دخالت در امور سياسي منع كرد. سپس قانون اصلاحات ارضي را وضع كرد كه طبق مفاد اين لايحه، بايد شوراهاي روستايي تشكيل شوند و به سبب دگرگوني نظام مالياتي، سهم دهقانان از محصول سالانه تا ۱۵ درصد افزايش يابد. در پي اصلاحات سياسي به وزراي دادگستري، كشور و فرهنگ دستور داد تا ساختارهاي قضايي، انتخاباتي و آموزشي را به طور كامل اصلاح كنند. وي همچنين تاسيسات شيلات خزر را از شوروي ها پس گرفت و هنگامي كه مجلس سنا نسبت به اين اصلاحات رويكرد مثبتي ابراز نداشت و اعتراض خود را اعلام كرد جبهه ملي با تصويب قانوني مبني بر كاهش دوره سنا از چهار سال به دو سال، حضور قانوني آنها را منحل كرد. اما آنچه نقطه عطف اختلافات و انتقادات عليه مصدق را رقم زد، ريشه در انتصابات دولت جديد او داشت تا به آنجا كه اين برنامه ها حتي ياران سنتي مصدق را نيز رنجاند. با بازگشت مصدق به قدرت، ستيز او با شاه پهلوي و دربار وارد فاز جديدي شد؛ چراكه در دومين كابينه او ديگر خبري از وزيران سلطنت طلب نبود. از طرفي ديگر هنگامي كه مصدق رياست وزارت كشور و راه را به رهبران و پيشتازان غيرمذهبي حزب ايران و وزارت دادگستري را به يك قاضي ضد روحاني و وزارت فرهنگ را به دكتر مهدي آذر كه از هواداران حزب توده بود واگذار كرد مخالفت گروه مذهبي جبهه ملي را برانگيخت. به اين باب جناح و رسته مذهبي جبهه ملي با تمام برنامه هاي مصدق مخالفت كرد. در حالي كه مصدق به شدت درگير حل مساله نفت و مبارزه با نيروهاي خارجي بود، سلطنت طلبان و درباري ها و محافظه كاران طرفدار انگليس كه جرات رويارويي مستقيم با افكار عمومي را نداشتند، كوشيدند تا با طرح مسايل اختلاف برانگيز حاشيه اي، دولت را تحت الشعاع اهرم هاي فرعي قرار دهند. اما واقعيت امر اين است كه دولت مصدق براي مقابله با مشكلات اداره چرخه اقتصادي كشور كه در گرو تجربه اقتصاد بدون نفت رقم مي خورد ناچار به تنظيم معادلاتي بود كه چندان به مزاج منافع طبقه متوسط سنتي خوش نمي آمد. اما با انتخاب امام جمعه تهران به رياست مجلس، مخالفان از اعطاي اختيارات ويژه به مصدق براي مقابله با بحران اقتصادي حاصل از كاهش شديد درآمدهاي نفتي خودداري كردند و اينچنين طبل شكايت هاي منطقه اي را عليه دولت كوك كردند. زماني كه يك ماه و اندي به اتمام لايحه اختيارات قانون گذاري مصدق باقي مانده بود، مصدق تقاضاي تمديد يكساله آن را كرد، اما مجلس مخالفت كرد و در اين حين علي زهري از همراهان بقايي، دولت مصدق را در ۱۵ تير ۱۳۳۲ به دليل بدرفتاري و شكنجه بازداشت شدگان و پرونده قتل افشارطوس استيضاح كرد. مصدق نگران شد كه مبادا دولت در جريان اين استيضاح سقوط كند. به اين روي از نمايندگاني كه همچنان به دولت وفادار بودند، درخواست كرد تا استعفا دهند تا بتوانند تصميم خود مبني بر انحلال مجلس و برگزاري رفراندوم را عملي سازد. در باب تصميم مصدق اظهار نظرهاي مختلفي ايراد شده است اما بسياري از منتقدان اين اقدام وي را اشتباه دانسته و از فاكتورهاي پيروزي كودتاي ۲۸ مرداد و شكست نهضت ملي مي دانند. اما مصدق دليل اجراي اين تصميم را در كتاب خاطراتش اين گونه مطرح مي كند: «چون سياست خارجي از مراجع بين المللي و توطئه داخلي نتيجه نگرفت، زمينه سقوط دولت را به دست مجلس فراهم كرد، به اين معنا كه عده اي از نمايندگان موافق با دولت حاضر شدند عليه دولت راي بدهند و دولت را در مضيقه بگذارند كه خود استعفا دهد و اگر نداد، استيضاح كنند و آن را به واسطه نداشتن راي كافي ساقط كنند. مدت ماموريت دو نفر از نمايندگان مجلس در «هيات نظارت اندوخته اسكناس» منقضي شده بود و مجلس به جاي آن دو بايد دو نفر ديگر انتخاب كند كه يكي از نمايندگان تهران و مخالف دولت به عضويت هيات مزبور انتخاب شد و كافي بود يك جلسه در هيات اندوخته اسكناس حاضر شود و بعد گزارشي راجع به انتشار ۳۱۲ ميليون تومان اسكناس به مجلس تقديم كند و گراني زندگي سبب شود كه دولت دست از كار بكشد. طرز ديگر سقوط دولت اين بود كه دولت را استيضاح و راي منفي بدهند و آن را ساقط كنند. استيضاح را هم يكي از نمايندگان ديگر تهران در موضوع غيرمهمي به مجلس تقديم كرده بود و با چنين پيشامدهايي نه دولت مي توانست آن نماينده تهران را براي حضور در هيات نظارت اندوخته اسكناس دعوت نكند و نه بيش از يك ماه كه نظام نامه مجلس شوراي ملي براي استيضاح تعيين وقت كرده است از حضور در مجلس خودداري كند. سقوط دولت به هريك از اين دو طريق سبب مي شد كه نهضت ملي ايران به خودي خود خاموش شود و هدف ملت ايران به دست دولتي كه حتما رهبر نهضت ملي نبود از بين برود و ديگر هيچ وقت كسي دم از آزادي و استقلال نزند و ملت ايران براي هميشه زيربار استعمار بماند. اين بود كه تصميم گرفتم كاسه از آش گرم تر نشوم و سرنوشت مملكت را به دست مردم بسپارم. اگر با بقاي دولت موافقند راي به انحلال مجلس بدهند تا دولت بماند و كار خود را تمام كند و الادولت از كار بركنار شود و دولت ديگري روي كار بيايد كه هر طور صلاح مملكت، باشد، به آن عمل نمايد. (خاطرات و تاملات مصدق، ص ۲۵۴) بر خلاف انتظار، اكثريت مجلس استعفا كردند و جلسات ديگر به حد نصاب نرسيد و مصدق براي انحلال مجلس به رفراندوم روي آورد و چون بنا بر ادعاي مصدق، مردم تهران بيش از ساير نقاط در سياست وارد بودند بنابراين نخست همه پرسي را در تهران برگزار كردند تا آراي تهراني ها بتواند رهبر ساير نقاط شود و در هر شهر دو محل براي اخذ راي تعيين شد تا در يكي موافقان مجلس و در ديگري مخالفان راي بدهند. بيش از دو ميليون نفر راي به انحلال مجلس دادند كه در انتخابات آن دوران رقمي بي سابقه بود. مصدق اعلاميه انحلال مجلس را شخصا بدون عنوان نخست وزير صادر كرد و نتيجه آن را به اطلاع شاه رساند و از او خواست كه فرمان انتخابات دوره هجدهم را صادر كند، هرچند شاه خواسته وي را عملي نساخت. با پيروزي در همه پرسي و انحلال مجلس هفدهم به نظر مي رسيد كه مصدق بر تمام مخالفان پيروز شده است اما وي در آن ايام تنها تر از هميشه بود.
    مصدق و انحلال مجلس هفدهم / به بهانه سالگرد نخست وزير شدن دكتر محمد مصدق
    


 روزنامه شرق، شماره 1234 به تاريخ 10/2/90، صفحه 8 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 410 بار
    



آثار ديگري از "سهند ستاري"

  بازسازي ماترياليسم تاريخي حول مفهوم مركزي مبادله / گزارشي از كتاب «كانت و ماركس» اثر فيلسوف ژاپني كوجين كاراتاني
سهند ستاري، شرق 1/2/97
مشاهده متن    
  نيچه «دو» چيز است: «فلسفه دو نزد نيچه»
سهند ستاري، شرق 16/7/96
مشاهده متن    
  «تكرار» يعني خاطره وارونه تجديد خاطره از آينده
سهند ستاري، شرق 19/6/96
مشاهده متن    
  ماشين هاي توليد ترس / گزارشي از «دولت قانون مدار» هابزي
سهند ستاري، شرق 27/1/96
مشاهده متن    
  متافلسفه فضايي ميان فلسفه و انقلاب / نگاهي به يكي از مهم ترين آثار فلسفي قرن بيستم اثر آنري لوفه ور
سهند ستاري، شرق 15/12/95
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه مديريت صنعتي
متن مطالب شماره 45، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است