|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 در    جستجو:  
روزنامه شرق 90/2/12: به هند رفته ها
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 2093
پنج شنبه سي ام مرداد ماه 1393



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 1236 12/2/90 > صفحه 13 (كتاب) > متن
 
      


به هند رفته ها
نگاهي به «دريا در بغل» گزيده شعرهاي بيدل دهلوي

نويسنده: بهاءالدين مرشدي


    
    دريا در بغل را انتشارات سيمين دخت منتشر كرده است. گزيده ابيات بيدل دهلوي به كوشش كريم رجب زاده. آنچه در اين كتاب آمده نه گزيده اشعار، بلكه گزيده اي از ابيات بيدل است. اين نوع برخورد و گزينش كتاب را از گزينش هاي ديگر متفاوت مي كند. از اين دست گزينش ها در ادبيات ايران پيشتر ديده ايم اما نوع انتخاب و نيز خود بيدل دهلوي و نام كريم رجب زاده روي كتاب باعث شد توجه مرا به خود جلب كند. اين كتاب، كتاب اين روزهاي من است. كريم رجب زاده مقدمه اي كوتاه و بسيار كوتاه بر اين كتاب نوشته است كه بيشتر شرح توضيح چرايي و چگونگي انتخاب ابيات است. اشعاري كه حذف شده اند و تنها يك بيت از آنها باقي مانده است. رجب زاده در دليل انتخاب و شيوه كارش تنها به اين نكته بسنده مي كند كه دليلي علمي براي آن ندارد و تنها ذوقي با آن برخورد كرده است. من اين ذوق را دوست دارم و آنچه مرا به نوشتن اين معرفي وادار كرد، بيشتر و بيشتر همين ذوق به كار رفته در آنهاست. بيت هايي از بيدل دهلوي انتخاب شده و به صورت پلكاني و شعر نووار نوشته شده است. در تاريخ ادبيات مي خوانيم كه بيدل دهلوي كه يكي از نمايندگان سبك دشوار هندي است، يكي از مشكل ترين شاعران زبان فارسي است. نخستين حسن اين مجموعه قابل فهم كردن بسياري از بيت هاي شاعر است براي نسل جديدي كه علاقه مند به زبان و ادبيات فارسي هستند. براي توجيه اين نوع انتخاب توسط كريم رجب زاده، از استاد گرانقدر دكتر محمدرضا شفيعي كدكني وام مي گيرم. دكتر كدكني در مقدمه اي كه بر كتاب شاعر آينه ها بررسي سبك هندي و شعر بيدل نوشته است، نوع سبك هندي را اينچنين مي بيند: «... به خوانندگاني كه قصد ورود به مدخل اين سنت ادبي را دارند، توصيه مي كنم اگر غزلي را شروع كردند و هيچ چيز دستگيرشان نشد، ادامه بدهند تا به غزل ديگري برسند، در آن غزل هم لازم نيست زيبايي تمام ابيات را در همان مطالعه نخستين احساس كنند. هر مقدار بيت را كه توانستند دريابند، كافي است، بعدها فرصت خواهند داشت كه تمام ابيات آن غزل را مورد التذاذ هنري قرار دهند، حتي اگر در غزلي بيتي نيافتيد كه شما را تحت تاثير قرار دهد، به مصراعي هم مي توانيد قناعت كنيد، در بسياري موارد مصراع ها، كار يك ديوان شعر را انجام مي دهند...» (شفيعي كدكني ص 79) اين سخنان شفيعي كدكني زيبايي شناسي اين سبك را به خوبي نشان مي دهد. شاعران تك بيت هاي درخشان. گزينش كريم رجب زاده هم مي تواند بر اساس همين گفته دكتر كدكني قابل توجيه علمي و نه تنها ذوقي باشد. اين كتاب ما را به خواندن شعرهايي از بيدل وادار مي كند كه زيبايي شناسي، ادبيات و هنر ويژه اي دارند. باز به دكتر شفيعي رجوع مي كنم، ايشان در مقدمه كتاب شان مي گويد در برخي از غزل هايي كه از بيدل انتخاب كرده، بسياري از ابيات را حذف كرده و گاه حتي شعر را به پنج بيت نيز تقليل داده است. كريم رجب زاده اما پا را فراتر گذاشته و به بيت هايي از بيدل بسنده كرده است. «بيدل ابيات دشوار و پيچيده فراوان دارد. در اين انتخاب اما ابياتي فراهم آمده كه مي تواند با طيف وسيعي از مخاطبان ارتباط برقرار كند. ضمنا سعي شده به نگاه بيدل در حوزه خيال، خللي نرسد.» (رجب زاده ص3)
    اما برخورد كردن با ابيات اين كتاب نوعي زيبايي شناسي ديگري را هم به دست داده است. نوشتن ابياتي از ادبيات كهن ايران خارج از رسم گذشته اش. اين خودش نوعي زيبايي به شعرها اضافه كرده و خواندن آن را براي خواننده جوان امروزي كه بيشتر عادت به شعر پلكاني دارد، آسان تر كرده است. بنابراين به جاي اينكه يك بيت را در دو مصراع بخوانيم، مي توانيم شعرهاي بيدل را نيز زير هم و با چينشي جديد مرور كنيم.
    «در هوايت/ نامه آهي/ گر انشا مي كنم/ رنگم از بي طاقتي/ بال كبوتر مي شود» (رجب زاده ص 68)
    بيت ها در معني، كامل هستند تنها شكل چينش شان تغيير كرده و از ميان بسياري بيت ها گزينش شده اند. بيدل يكي از پر بيت ترين شاعران ايراني است، پس پيدا كردن بيت هاي ناب در ميان انبوهي شعر، كار آساني نمي تواند باشد اما در كتاب دريا در بغل به خوبي با اين نوع گزينش روبه رو هستيم. گزينش هاي ديگري از اين كتاب در زير مي آورم:
    «غيرت آن قامت رعنا/ بلند افتاده است/ يك سر مژگان / اگر مرديد/ سر بالاكنيد» (رجب زاده ص 111)
    يا
    «تپيدم/ ناله كردم/ داغ گشتم/ خاك گرديدم/ وفا/ افسانه ها دارد/ كه مي بايد شنيد از من» (رجب زاده ص 170)
    شايد خود سبك هندي نيز اين نوع گزينش را توجيه كند. به دليل پيچيدگي هاي بسيار اين سبك، گزينش هايي اينچنيني از اين نوع شاعران ضروري است. هم به دليل آشنايي با شاعران و هم به دليل درك زيبايي شناسي ويژه هر كدام از شاعران اين سبك. شمس لنگرودي در كتاب گردباد شور جنون كه به سبك هندي پرداخته است، ويژگي هاي اين سبك را ذكر كرده است، كه در زير تيتر اين ويژگي ها را از اين كتاب مي آورم: (دقت در محسوسات و مشهودات روزمره و نفوذ در جوهر اشيا و پديده ها – شخصيت بخشيدن به اشيا – نكته سنجي و دقت در جزييات – جست وجوي معني بيگانه – اغراق – استفاده افراطي از استعاره و تشبيه و مجاز – ايجاز و ايهام – اسلوب معادله – استفاده از فرهنگ كوچه و الهام از تجارب روزمره – بي توجهي به پاره اي دقايق ادبي – طرد معماپردازي – اظهار شكستگي و نامرادي و ياس) كه بسياري از اين ويژگي ها خواندن اين سبك را با دشواري همراه مي كند. مثلاشمس لنگرودي در اين كتاب ذيل بخش اغراق چنين آورده است: «در اشعار شاعران سبك هندي اغراق و ادعاهاي عجيب فراوان به چشم مي خورد و اين نتيجه تلاش شاعران مزبور براي دستيابي به مفاهيم تازه و جست وجوي معاني بيگانه است...» (شمس لنگرودي ص 96)
    يا درباره ايجاز و ايهام كه مشخصه هر شعري است، چنين نظري را درباره اين عناصر در سبك هندي دارد: «هرچند ايجاز و ايهام پيش از اين نيز همواره نقش مسلمي در شعر داشته، ولي شاعران اين سبك اين عناصر را چنان به كار گرفتند كه گاه شعر تا حد غيرقابل نفوذي فشرده و موجز مي شد.» (شمس لنگرودي ص 100)
    مجموعه اين عوامل است كه خواندن سبك هندي دشواري هاي خاصي پيدا مي كند و براي خواننده اي كه علاقه مند به شعر است، خواندن اين شعرها را دشوار ساخته. در كتاب دريا در بغل تمام دشواري هاي شعري بيدل دهلوي از شاعران سبك هندي كنار گذاشته شده و زيبايي ها و ويژگي هاي منحصر به فرد آنها به نمايش گذاشته شده است. بي گمان با شناخت تخصصي اي كه كريم رجب زاده به ادبيات كهن ايران دارد، انتخاب هاي صورت گرفته انتخاب هايي كارشناسي شده هستند. انتخاب هايي كه بهترين ابيات را در خود راه داده است. در پايان باز به دكتر شفيعي كدكني و كتاب شاعر آينه ها رجوع مي كنم. دكتر كدكني در مقدمه كتابش چنين آورده است: «بي گمان همه دوستداران شعر، آمادگي كامل براي التذاذ از شعر او را ندارند. يا بهتر است بگويم: بيدل كشوري است كه به دست آوردن ويزاي مسافرت به آن، به آساني حاصل نمي شود و به هركس اجازه ورود نمي دهد ولي اگر كسي اين ويزا را گرفت، تقاضاي اقامت دايم خواهد كرد. شايد به اين حساب او در ميان بزرگان ادب ما، ديرآشناترين چهره شعر فارسي باشد... شعر بيدل معماري جديدي است، با هندسه ويژه خويش...» (شفيعي كدكني صص 9 و 10)
    كتاب دريا در بغل را بنا به گفته دكتر كدكني، ويزاي ورود به كشور بيدل مي دانم. كتابي كه سعي كرده با نگاه و شيوه اي امروزي به سراغ يكي از شاعران مهم ادبيات فارسي برود و چهره اي ملموس تر از اين شاعر ترسيم كند. كريم رجب زاده در اين كتاب 194 بيت از ابيات بيدل را گزينش كرده كه هركدام را به صورت شعري مستقل به نمايش گذاشته است. بيت هايي كه هركدام در زيبايي شناسي و در مفهوم شعرهايي كامل هستند و به چيز ديگري نياز ندارند. بنابراين هنگامي كه با شعرهاي اين كتاب روبه رو مي شويم، كوتاهي و زيبايي شعرها ما را با خود مي كشاند.
    «كف خوني/ كه دارم/ تا چكيدن/ خاك مي گردد/ چه سان گيرم/ به اين بي مايگي / دامان قاتل را؟» (رجب زاده ص18) شعر بالااز نظر معنا، شعري مستقل است. تقطيع هايي كه در آن صورت گرفته نيز به زيبايي شعر افزوده است. تمام 194 بيت گزينش شده در اين كتاب از چنين زيبايي اي بهره مند هستند. اين كتاب در تيراژ 1100 نسخه و در 198 صفحه، با قيمت 4000 تومان در انتشارات سيمين دخت چاپ شده است. اين كتاب مي تواند زمينه اي براي ورود به اين نوع نگاه به ادبيات باشد. ادبيات، در نهايت امري ذوقي و هنرمندانه است. هنر شاعران مهمي چون بيدل در ميان انبوهي از شعرها ممكن است بر بسياري خوانندگان پوشيده بماند. چاپ چنين كتاب هايي از شاعران كم آشناتر مي تواند ويزاي سفري باشد به كشور اين شاعران. شايد شاعران سبك هندي و به هند رفته ها شاعراني باشند كه به راحتي بتوان چنين برخورد سليقه اي، ذوقي و در عين حال كارشناسانه با آنها داشت.
    منابع:
    1 – شفيعي كدكني، محمد رضا - شاعر آينه ها – نشر آگه – چاپ سوم 1371
    2 – شمس لنگرودي، محمد – گردباد شور جنون – نشر آدينه – چاپ اول 1366
    3 – رجب زاده، كريم – دريا در بغل – نشر سيمن دخت – چاپ اول 1389
    به هند رفته ها / نگاهي به «دريا در بغل» گزيده شعرهاي بيدل دهلوي
    


 روزنامه شرق ، شماره 1236 به تاريخ 12/2/90، صفحه 13 (كتاب)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 155 بار
    



آثار ديگري از "بهاءالدين مرشدي"

  عليه فراموشي
بهاءالدين مرشدي، شرق 27/6/91
مشاهده متن    
  شكست ابتداي پيروزي
بهاءالدين مرشدي، شرق 20/6/91
مشاهده متن    
  «لوكاچ» و درام تاريخ / نگاهي به كتاب «رمان تاريخي» نوشته «گئورگ لوكاچ»
بهاءالدين مرشدي، شرق 17/5/91
مشاهده متن    
  در لزوم داشتن قانون
بهاءالدين مرشدي، شرق 16/5/91
مشاهده متن    
  من و المپيك 2012
بهاءالدين مرشدي، شرق 9/5/91
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

تبليغات

ترجمه

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
وطن امروز
 پيشخوان
WiN Iran Market
متن مطالب شماره 46، مرداد 1393را در magiran بخوانيد.

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1393-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.
 

 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655

فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!

توصيه می کنيم هنگام استفاده از اين سايت یه ويژه در هنگام جستجو از مرورگر IE استفاده کنيد.
 

تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است