|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد90/8/7: كلاه قاضي زير تيغ
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4304
سه شنبه 23 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 2297 7/8/90 > صفحه 12 (زمين سبز) > متن
 
      


كلاه قاضي زير تيغ
قله يي كه در دود كلانشهر گم شد

نويسنده: محمد بهشتي زواره

دورنماي قله كلاه قاضي در دوران كاروان ها، نشانه خوش يمني براي كاروانيان راهي اصفهان بوده است. قله يي كه به سبب شباهت با كلاه قاضيان قديم به نام كلاه قاضي ناميده شده است. ديدن قله كلاه مانند، براي كاروانيان هميشه پيام آور گنبدهاي فيروزه يي و پايان سفر بوده است. گرچه سال هاست كه قله كلاه قاضي در دود كلانشهر اصفهان گم شده است و از داخل اصفهان هم ديده نمي شود، چه رسد به خارج از اصفهان.
    
    پارك ملي كلاه قاضي در همان دور اول تعيين مناطق حفاظت شده در ايران توسط سازمان شكارباني و نظارت بر صيد وقت به جرگه مناطق حفاظت شده پيوست. سال 1346 منطقه با مساحت حدود 50هزار هكتار به حفاظت شده تبديل شد. در سال 1354 پارك ملي كلاه قاضي شكل گرفت. در اين سال ها البته منطقه حفاظت شده شاهكوه هم با وسعت 30هزار هكتار در شرق منطقه كلاه قاضي شكل گرفت. اوايل حتي كوه صفه هم (امروز پارك كوهستاني صفه) كه كاملابه اصفهان چسبيده بود، حفاظت شده بود كه همان سال ها به دليل نزديكي بيش از حد به اصفهان از منطقه حفاظت شده شاهكوه جدا شد. با اين حال نگارنده خاطراتي از شكارچيان قديمي شنيده است كه با دوچرخه از اصفهان براي شكار كل و بز به كوه صفه مي رفته اند! البته حدود نيم قرن قبل. در هر حال منطقه كلاه قاضي و شاهكوه روي هم يك منطقه حدودا 80 هزار هكتاري را تشكيل مي دادند كه به مرور زمان به يكي از بهترين زيستگاه هاي كل و بز و بهترين زيستگاه پلنگ در استان اصفهان تبديل شد. دره هاي تو در تو و منابع آبي و پوشش گياهي مناسب يكي از بهترين زيستگاه هاي پلنگ و كل وبز را در ميان مناطق خشك مركزي ايران به وجود آورد، بطوري كه جمعيت كل و بز در پارك ملي كلاه قاضي در سال 56، بالغ بر پنج هزار راس و جمعيت پلنگ حدود 12 قلاده برآورد شد.
    سال 1357 اتفاقات زيادي در كلاه قاضي افتاد. منطقه حفاظت شده شاهكوه كه كاملاچسبيده به پارك ملي كلاه قاضي بود، به دليل توسعه صنعت و پادگان هاي نظامي آزاد اعلام شد و منطقه كلاه قاضي از پارك ملي به پناهگاه حيات وحش تنزل پيدا كرد. آزاد شدن منطقه شاهكوه يكي از مسائلي است كه در سال هاي اخير بسيار كم به آن پرداخته شده است. آزاد اعلام شدن شاهكوه ضربه فراواني به كلاه قاضي زد و فضاي حياتي را از كلاه قاضي گرفت. با وجود عبور جاده شيراز از بين كلاه قاضي و شاهكوه، حتي كل و بز كه چندان ميلي به مهاجرت ندارند هم از بين تنگه معروف لاشتر، عبور مي كردند چه رسد به قوچ و ميش كه سرش برود دست از مهاجرت نمي كشد. با آزاد اعلام شدن شاهكوه و به مرور زمان و توسعه شهر اصفهان رشته كوه شاهكوه بطور كامل نابود شد. توسعه معدن، پادگان نظامي و شهرك هاي مسكوني ارتباط شاهكوه با كلاه قاضي را كاملاقطع كرد و اين زيستگاه با ارزش كاملاارزش هاي زيستي خود را از دست داد. با از دست رفتن شاهكوه تنها مسير مهاجرت قوچ و ميش نژاد اصفهان در كلاه قاضي بشدت ناامن شد. ناسونوف كه جامع ترين تحقيق درباره قوچ هاي ايران را انجام داده است، نظر داده كه خالص ترين قوچ نژاد اصفهان در پارك ملي كلاه قاضي زيست مي كند و از خلوص بيشتري نسبت به قوچ هاي قمشلو و تنگ صياد برخوردار است.
    سال 1374، سال خوبي براي كلاه قاضي بود. در اين سال كلاه قاضي دوباره از پناهگاه حيات وحش به پارك ملي ارتقا پيدا كرد. دره هاي تو در توي كلاه قاضي دوباره از دام اهلي خالي شد.
    كلاه قاضي با وجود پايين بودن ميانگين بارندگي (حدود صد ميلي متر)، پوشش گياهي جالبي دارد. در تمام دره هاي رشته كوه اصلي كلاه قاضي چاه زغال وجود دارد. نشانه يي آشنا از حضور درختان پر تعداد بنه و انجير در گذشته. با وجود خروج دام اهلي در سال 1374 از منطقه، حضور دامداران و مبارزه با پلنگ به وسيله طعمه مسموم در منطقه، به جمعيت پلنگ كلاه قاضي ضربه سنگيني وارد كرد. آن سال ها بين سه منطقه استان اصفهان يعني موته، قمشلو و كلاه قاضي بيشترين گزارشات پلنگ مربوط به پارك ملي كلاه قاضي بود. در سال هاي ابتدايي دهه هفتاد جمعيت پلنگ كلاه قاضي حدود 15 قلاده تخمين زده مي شد. جزيره يي شدن زيستگاه و محاصره پارك ملي كلاه قاضي توسط شهرك هاي مسكوني و پادگان نظامي و شهرك هاي صنعتي و گرفتن فضاي حياتي از پلنگ، همچنين شكار گاه و بيگاه پلنگ توسط شكارچيان غيرمجاز، تعداد پلنگ را در پارك ملي كلاه قاضي به زير 5 قلاده در ابتداي دهه 80 رساند.
    در حال حاضر پارك ملي كلاه قاضي يكي از شاخص ترين زيستگاه هاي كل و بز در كشور است. تقريبا 1700 راس كل و بز در دره هاي تو در توي مساحت حدودا 50هزار هكتاري كلاه قاضي زيست مي كنند. اين منطقه يكي از بهترين مناطق ايران براي ديدن، عكاسي و تحقيق درباره كل و بز ايران است. پارك ملي كلاه قاضي از دو رشته كوه اصلي تشكيل شده است. رشته كوه كلاه قاضي و رشته كوه شيدان. عمده حيات وحش كوهستاني منطقه در رشته كوه كلاه قاضي كه منابع آبي قابل توجهي دارد متمركز شده است. رشته كوه اصلي كلاه قاضي و رشته كوه شيدان به موازات يكديگر، دشت مركزي پارك ملي كلاه قاضي را احاطه كرده اند و اين مساله يكي از بهترين زيستگاه هاي آهو را به دور از آسيب موتور سواران ايجاد كرده است. بالغ بر 1500 راس آهو در پارك ملي كلاه قاضي زيست مي كنند كه با توجه به نابودي كامل آهو از تمام دشت هاي غير حفاظت شده ايران، ارزش دو چنداني به كلاه قاضي بخشيده اند. مناطقي در ايران كه پذيراي چنين جمعيتي از آهو باشند از تعداد انگشتان دو دست تجاوز نمي كنند. حفاظت از آهو در دشت، نسبت به كل و بز هاي ساكن در كوه هاي صعب العبور، كار بسيار سختي است. نزديكي پارك ملي كلاه قاضي به شهر اصفهان و حضور پر رنگ كل و بز و آهو در اين منطقه با توجه به حضور متخلفان سودجو، نشانه تلاش شبانه روزي محيط بانان زحمتكش اين منطقه است.
    در ابتداي پارك ملي كلاه قاضي معادن سنگ لاشتر وجود دارد كه متاسفانه داخل محدوده كلاه قاضي قرار دارند و باعث شده اند اين قسمت از پارك منفك و جزو پناهگاه حيات وحش كلاه قاضي باشد. اين معادن متاسفانه سابقه بسيار قديمي در منطقه دارند و از سال هاي قبل در منطقه فعال بوده اند. به مرور زمان كوه هاي كم ارتفاعي كه در مركز پارك قرار داشتند بطور كامل توسط معدن تراشيده شده اند. به خاطر همين مساله است كه تعداد كمي قوچ و ميش در پارك ملي كلاه قاضي زيست مي كنند. زيرا زيستگاه چنداني در ميان صخره هاي صعب العبور پارك ندارند و عمده كوه هاي قابل استفاده توسط قوچ و ميش توسط معادن سنگ لاشتر از بين رفته اند. تعداد قوچ و ميش در پارك ملي كلاه قاضي به كمتر از 200 راس مي رسد.
    در گذشته پارك ملي كلاه قاضي و دشت هاي اطراف آن پذيراي گونه هاي بسياري بودند كه امروز به دليل زير كشت رفتن اين دشت ها كه خارج از محدوده فعلي پاركند، تاسيس شهرك مسكوني بهارستان، شهرك صنعتي مباركه، جدا شدن منطقه شاهكوه و... از بين رفته اند. بيژن دره شوري كارشناس نام آشناي محيط زيست در دهه 50، رسما يوز پلنگ آسيايي را از پارك ملي كلاه قاضي گزارش كرده است. در سال هاي ابتدايي دهه 40 گورخر هم در دشت هاي اطراف كلاه قاضي گزارش شده كه البته در همان سال ها از بين رفته است. آخرين گزارش هاي غيررسمي از حضور يوزپلنگ در پارك ملي كلاه قاضي به سال 1357 بازمي گردد.
    گرچه در شناسنامه پارك ملي كلاه قاضي معمولانام گربه پالاس و كاراكال هم آورده مي شود ولي دست كم 10 سالي است كه گزارش مستندي از اين دو گربه سان ارزشمند در پارك ملي كلاه قاضي وجود ندارد.
    شهرك مسكوني بهارستان در مجاورت مرزهاي شمالي منطقه در پاي كوه هاي شيدان واقع شده كه در طول اين سال ها بزرگ ترين تجمع انساني حاشيه پارك بوده است. كل و بز كه گونه شاخص منطقه است در رشته كوه هاي شيدان نسبت به رشته كوه كلاه قاضي از جمعيت به نسبت پايين تري برخوردار است. عمده ترين دليل كم بودن تراكم حيات وحش در رشته كوه هاي شيدان (كه مجاور شهرك بهارستان قرار دارد) نبود منابع آبي قابل اتكا مانند آنچه در رشته كوه كلاه قاضي وجود دارد است. در مجموع تعداد به نسبت كمتري كل و بز و قوچ و ميش در رشته كوه شيدان و همچنين آهو در دشت هاي اطراف كوه شيدان زيست مي كند.
    مجموع عوامل بالاباعث شده است در طول سال ها سازمان حفاظت از محيط زيست به اين نتيجه برسد كه رشته كوه شيدان تنها سدي است براي جلوگيري از نفوذ به قلب پارك ملي كلاه قاضي و دشت هاي پر از آهو. بزرگ ترين تعارضات پارك ملي كلاه قاضي در منطقه كوه هاي شيدان اتفاق افتاده است. از بدو تاسيس پارك ملي كلاه قاضي، در نوبت هاي متعدد قسمت هاي مختلفي از دامنه هاي شيدان به بهانه هاي مختلف نظير احداث شهرك مسكوني بهارستان، شهرك صنعتي و معدن، جدا شده است. شهرك بهارستان در دشت هاي مشرف به كوه شيدان (امروزه اين قسمت از رشته كوه شيدان خورده هاي بهارستان ناميده مي شود كه اتفاقا يكي از زيستگاه هاي قوچ و ميش اصفهان درست زير گوش شهرك بهارستان است !) احداث شده است و بارها اقدام به جدا كردن اراضي پارك از پارك ملي و ضميمه كردن آن به محدوده شهرك مسكوني بهارستان كرده است. در سال هاي خشكسالي كل و بز از كوه هاي شيدان حتي تا داخل پارك جنگلي دست كاشت بهارستان هم به دنبال آب و علوفه رفته است و شكارچيان غيرمجاز بارها توسط محيط بانان در منطقه شيدان و جاده هاي منتهي به آن در اطراف شهرك بهارستان با لاشه شكار توسط محيط بانان دستگير شده اند. در حالي وزارت مسكن و شهر سازي، بي ارزش بودن زيستگاه را توجيهي براي جدا كردن اراضي 870 هكتاري كه در دشت هاي منتهي به رشته كوه شيدان واقع شده است، عنوان مي كنند: رشته كوه هاي شيدان به عنوان زيستگاه پشتوانه يي براي كل و بز و قوچ و ميش و پلنگ كلاه قاضي نقش غيرقابل انكاري دارد. در صورتي كه از ارزش هاي زيستي منطقه شيدان و دشت هاي منتهي به آن چشم پوشي شود و صرفا به عنوان يك سد جغرافيايي به كوه هاي شيدان نگاه كرد، اتفاقي كه هم اكنون براي شاهكوه افتاده است دوباره براي رشته كوه شيدان در آينده اتفاق خواهد افتاد و با حذف رشته كوه شيدان، اين كوه صرفا يك ديوار خالي از حيات براي پارك ملي كلاه قاضي خواهد بود كه صرفا جلوي موتور سواران شكارچي آهو را خواهد گرفت. درباره رشته كوه شاهكوه اتفاقي كه افتاده تخريب خود كوه (جز قسمت هاي شمالي كه معدن سرب در آن واقع شده است) نبوده است، بلكه ساخت و ساز و كشت و كار گسترده در دامنه شاهكوه چنان ناامني و دست اندازي به زيستگاه را پديد آورد كه خود كوه شاهكوه را كاملااز حيات خالي كرد در حالي كه رشته كوه تقريبا دست نخورده باقي مانده است، اما هر تكه از دامنه هايش در دست يك ارگان است. درباره رشته كوه شيدان در صورتي كه با توجه به حضور معدن، شهرك صنعتي و شهرك مسكوني بهارستان، ساخت و ساز در محدوده آن به همين منوال ادامه يابد، دشت هاي مشرف به شرق رشته كوه شيدان جمعيت آهوي خود را صد درصد از دست خواهند داد (هر چند تعداد آهو در اين دشت ها بسيار اندك است) و خود رشته كوه شيدان به مرگ تدريجي دچار خواهد شد و راه براي دست اندازي بيشتر به پارك ملي كلاه قاضي باز خواهد شد، بنابراين دست اندازي به دشت هاي مشرف به رشته كوه شيدان در شمال پارك، خود رشته كوه را مستقيما تحت تاثير قرار خواهد داد. در حال حاضر رشته كوه شيدان با وجود اينكه جمعيت كمتري از كل و بز نسبت به رشته كوه اصلي كلاه قاضي را در خود جاي داده، فضاي حياتي براي قوچ و ميش و كل و بز و بويژه پلنگ كه در حال حاضر ارزشمند ترين گونه پارك است، را پديد آورده است. در حالي كه نگاه صرفا سد مانند به رشته كوه شيدان در سال هاي گذشته باعث شده اين منطقه تبديل به منطقه يي بي ارزش براي سازمان محيط زيست شود و تنها محيط باني اين رشته كوه (محيط باني قارنه) يك ساختمان مخروبه نيمه كاره است.
    كساني كه بي ارزشي زيستگاه، درباره محدوده 870 هكتاري مورد بحث براي واگذاري به شهرك بهارستان را از دلايل اين واگذاري عنوان مي كنند، بايد به تجربه حذف رشته كوه شاهكوه از زيستگاه هاي مرتبط با كلاه قاضي نيم نگاهي بيندازند. آن روزهايي كه رشته كوه شاهكوه از حفاظت شده به آزاد تبديل شد، شاهكوه در مقايسه با رشته كوه اصلي كلاه قاضي چندان تراكم حيات وحش نداشت و اصطلاحا بي ارزش به حساب مي آمد، اما گذر زمان و بسته شدن راه مهاجرت قوچ و ميش و گرفتن زيستگاه پشتوانه يي از پلنگ و كاهش جمعيت اين دو گونه، حذف احتمالي كاراكال و گربه پالاس نشان داد كه ملاك ارزش گذاري بدون توجه به ارزش هاي پنهان زيستگاه هاي پشتوانه يي اشتباه بزرگي است. نابودي منطقه شيدان با حذف زيستگاه پشتوانه يي براي كل و بز و بويژه قوچ و ميش و احتمالاپلنگ تاثير خود را در سال هاي آينده روي جمعيت حيات وحش رشته كوه اصلي كلاه قاضي خواهد گذاشت. بزرگ ترين مشكلي كه در حال حاضر پارك ملي كلاه قاضي را تهديد مي كند، نه خشكسالي و نه شكار غيرمجاز، بلكه روند شديد جزيره يي شدن پارك ملي كلاه قاضي است. شايد يكي از اصلي ترين دلايل حذف يوز پلنگ از پارك ملي كلاه قاضي در دهه 60، زير كشت رفتن دشت جرقويه و نابود شدن زيستگاه هاي حياتي يوز كه در خارج از محدوده پارك قرار داشتند باشد، حال چگونه ما مي خواهيم به بهانه كم ارزش بودن منطقه يي در داخل پارك آن را حذف كنيم؟ ساختمان سازي در اين منطقه بطور قطع باعث ناامن شدن رشته كوه هاي شيدان و تقليل هر چه بيشتر قلمرو گربه سانان پارك بويژه پلنگ خواهد شد، ضمن اينكه فضاي حياتي را از گونه هايي كه ميل به مهاجرت دارند بويژه قوچ و ميش و حتي آهو و حتي گونه هايي كه صرفا ممكن است در زمان جفت گيري رو به قلمروهاي جديد بياورند، مانند كل و بز خواهد گرفت و امنيت منطقه را بشدت تحت تاثير قرار خواهد داد.
    واگذاري 870 هكتار از اراضي پارك ملي كلاه قاضي مسلما راه را براي عبور بي سر و صداي جاده كنار گذر شرق از پارك ملي كلاه قاضي بازخواهد كرد. اين پروژه كه همزمان با كنار گذر غرب كه از پناهگاه حيات وحش قمشلو عبور كرد قرار بود از قسمت هايي از رشته كوه شيدان و تنگه لاشتر عبور كند، مدت هاست كه به دليل عدم تامين بودجه راكد مانده است ولي مسلما بزودي به دروازه هاي پارك ملي كلاه قاضي خواهد رسيد. اگر امروز 870 هكتار از اراضي پارك ملي به آپارتمان سازي اختصاص يابد مسلما راه براي عبور جاده و در آينده شهرك هاي صنعتي اقماري و امثالهم باز خواهد شد.
    كلاه قاضي در بين مناطق حفاظت شده استان اصفهان تنها منطقه يي است كه حضور پلنگ در آن رسما و بوسيله عكس ثبت شده، يكي از بهترين تراكم هاي كل و بز ايران را دارد و از نظر زيستگاه آهو كاملاقابل توجه است. نزديكي به اصفهان منطقه كلاه قاضي را تبديل به يگانه جلوه بصري بكر و دست نخورده در نزديكي اصفهان كرده است كه هميشه پذيراي بسياري از دوستداران حيات وحش و كوهنوردي است. همه عوامل دست به دست هم داده اند تا دلايلي را كه براي واگذاري اراضي به شهرك بهارستان براي آپارتمان سازي عنوان مي شود را زير سوال ببرند. متاسفانه وزارت مسكن و شهرسازي بدون توجه به عوامل آشكار ارزش هاي پارك ملي كلاه قاضي و بدون توجه به تاثير بلندمدت اين اقدام روي جمعيت حيات وحش كلاه قاضي تصميم به جدايي 870 هكتار از اراضي پارك گرفته است. حالاكه با اعتراض اداره محيط زيست اصفهان، امكان بازگردانيدن بيش از 600 هكتار از اين 870 هكتار به پارك ملي كلاه قاضي دوباره سر زبان ها افتاده است، توپ در زمين وزارت مسكن و شهرسازي است.
    كلاه قاضي زير تيغ / قله يي كه در دود كلانشهر گم شد
    


 روزنامه اعتماد، شماره 2297 به تاريخ 7/8/90، صفحه 12 (زمين سبز)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 854 بار
    



آثار ديگري از "محمد بهشتي زواره"

  گور بر لبه گور / گزارشي از وضع گورخر ايراني و زيستگاه هايش
محمد بهشتي زواره، اعتماد 14/8/90
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه پرستاري ايران
متن مطالب شماره 114، آبان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است