|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه جام جم90/10/7: فقه حكومتي؛ راهي براي توليد علوم انساني اسلامي
magiran.com  > روزنامه جام جم >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 5406
شنبه 25 خرداد 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2835
magiran.com > روزنامه جام جم > شماره 3311 7/10/90 > صفحه 11 (انديشه) > متن
 
      


فقه حكومتي؛ راهي براي توليد علوم انساني اسلامي
گفت و گو با رئيس بنياد فقهي مديريت اسلامي درباره ضرورت پرداختن به مسائل و نيازهاي روز در حوزه ـ 4

نويسنده: سيد حسين امامي

تتبع در كتاب هاي فقهي و تامل در انديشه فقيهان اين واقعيت را نشان مي دهد كه دو نوع نگاه به فقه شده است يا دو گونه انتظار از فقه وجود دارد. در يك نگاه، فقيه درصدد است وظايف افراد مسلمان را روشن كند و مشكلاتي را كه در مسير اجراي احكام پيش مي آيد مرتفع سازد و به تعبير ديگر، مكلفان را در دينداري و شريعتمداري ياري رساند. در كنار اين نگاه، نگاه ديگري هم هست مبني بر اين كه افراد بجز هويت فرديشان كه موضوع برخي از احكام است، تشكيل دهنده يك هويت جمعي به نام جامعه نيز هستند كه اين هويت جمعي نيز موضوع احكامي است و فقيه بايد دو نوع موضوع را بشناسد و احكام هريك را روشن سازد، آن هم نه جدا از يكديگر، بلكه اين دو هويت جدايي ناپذيرند و تفكيك اين دو، خود زمينه كشيده شدن به نگاه اول را فراهم مي سازد. با اين نگاه نيز مباحث، مسائل و مثل ها به گونه اي ديگر خواهد بود. فقه حكومتي اصطلاحي براي نگاه دوم است، چنان كه مي توان از نگاه اول به فقه فردي ياد كرد. يكي از مصاديق فقه حكومتي، مديريت است كه نياز جامعه اسلامي است.
    در گفت وگو با حجت الاسلام والمسلمين دكتر سيد صمصام الدين قوامي، مدير بنياد فقهي مديريت اسلامي به بررسي اين مسائل پرداختيم. «مديريت از منظر كتاب و سنت» كه سال 82 به عنوان كتاب سال برگزيده شد، «نظريه خدمت» و «فقه الاداره» از جمله مهم ترين آثار اوست. همچنين دكتر قوامي، صاحب امتياز و مديرمسوول فصلنامه مديريت در اسلام و مديريت در خانواده است.
    
    فقه چه جايگاهي در دين اسلام دارد و با بقيه بخش هاي آن داراي چه ارتباطي است؟
    فقه بحث عملي و كاربردي اسلام است. بخش ارزشي دين مبين اسلام اخلاق و بخش بينشي آن عقايد است. عقايد و اخلاق پشتوانه عمل هستند و موضوع فقه، فعل مكلف است. در حقيقت اگر بخواهيم روي بينش ها و ارزش هاي اخلاقي به مرحله عمل برسيم، فقه وارد مي شود و بر قالب بيان تكليف يا فعل مكلف احكامي صادر مي شود و اين احكام به منزله قانون و اين قوانين براي تنظيم و اداره زندگي مسلمانان و بشر هستند. اگر اين قوانين وجود نداشته باشند، هرج و مرج ايجاد مي شود، البته هر قانوني را قبول نداريم، زيرا قانون بايد پشتوانه اخلاق و اخلاق نيز پشتوانه كلام و عقايد باشد و مبتني بر بينش هاي توحيدي، مبدا و معاد باشد. اين مجموعه سه گانه با هم فرهنگ اسلام را تشكيل مي دهند، بينش، ارزش و روش، چون بشر نياز به كمك دارد تا نظام پيدا كند و منظم و منسجم شود و به كمال برسد، خود به خود فقه در خدمت يك حكومت باشد.
    
    فقه حكومتي در دين اسلام چه جايگاهي داشته و با پيروزي انقلاب اسلامي به چه موقعيتي دست يافته است؟
    در زمان قبل از انقلاب اسلامي فقه ما فقه حكومتي نبود، چون حكومت شرعي نداشتيم، حكومت شاهنشاهي بوده و علماي ما آن را قبول نداشتند و در خدمت آن حكومت ها در نمي آمدند. حال كه در نظام ولايت فقيه، حكومت اسلامي و حكومت شرعي و ديني برپا شده، اگر به طور طبيعي فقه در خدمت حكومت مشروع قرار نگيرد و نيازهاي آن را برطرف نكند و در اقتصاد، سياست، مديريت، فرهنگ، هنر، بانكداري، حكومت داري و...فقه راه خود را برود، حوزه راه خود را برود، حكومت راه خود را برود، اين فقهي نيست كه مورد رضايت امام زمان(عج) باشد.
    فلسفه فقه و حكومت و فقه حكومتي اين است حكومتي كه فقيهي برآن ولايت دارد به مباحث فقه حكومتي نياز دارد و قانون را بايد قانوندانان اسلام كه فقها هستند، تنظيم كنند. فقها هم نوعا همين مجتهدان و مستقرين در حوزه ها هستند، ولي اين اجتهاد در حكومت مشترك است و موضوعش را بايد دانشگاه و دولت تعيين كنند و حكم را اجتهاد و فقاهت صادر كند يا اين كه دانشگاه موضوع هاي مديريتي، تربيتي، هنري، سينما، تئاتر و... را در خود حوزه ارائه دهد، البته نيازهاي يك دولت اسلامي بي شمار است و حوزه بايد هماهنگ با نظامي شود كه فرزند خود است و اين همين كاربرد فقه در حكومت است و از اجتهاد جواهري جعفري استفاده مي كند و سوالات حكومت را پاسخ مي دهد.
    
    فقه فردي و عبادي در اسلام مورد توجه بوده و اين بخش فربه است، اما بخش حكومتي چون در طول تاريخ چندان مورد نياز نبوده به همين خاطر كم حجم تر است. اكنون اين نياز احساس شده بنابراين اكنون بايد چه كرد؟
    به جاي اين كه مسائلي كه بارها تكرار شده مانند وضو، نماز، طهارت، خمس، زكات و... باز مورد تحقيق و مطالعه و اجتهاد قرار گيرد بايد مسائل حكومت مورد ارزيابي قرار گيرد. در حقيقت وقتي حكومت ديني مي شود، در بخش هاي مختلف حكومتي سوال ايجاد مي شود و اجتهاد و دستگاه فقاهت در يك حكومت ديني كه قوانين آن به طور كامل ديني، اجتهادي و فقاهتي است بايد وارد بحث شود تا فقهايي كه اين همه درس خوانده اند و تلاش داشته اند تلاش هايشان بي ثمر نماند.
    وقتي اين مهارت شرع در خدمت يك حكومت قرار گيرد، حكومت با احكام ديني به روز، كارآمد و كاربردي اداره مي شود و نفع آن به مكلفان مي رسد، بعد مشاهده مي شود نظام اداري توسط فقهايي طراحي مي شود كه در مديريت متخصص هستند، نظام اقتصادي دولت اسلامي توسط فقهايي تنظيم مي شود كه در اقتصاد متخصص شده اند، يعني هم مجتهد و هم اقتصاددان هستند، نظام سياسي از طرف مجتهداني كه در سياست متخصص هستند، طراحي و پاسخگويي مي شود، نظام هاي فرهنگي، اجتماعي نيز همين طور.
    ما دنبال نظام هستيم. براي نظام اسلامي نمي توان فتواهاي تكه تكه و پاره پاره صادر كرد، ما بايد نظام حقوق، اداري، خانواده، سياست، هنر، فرهنگ، امنيت يكنواخت و يكپارچه داشته باشيم. فقها بايد نظام مند طرح دهند، مانند امام راحل(ره).
    
    به نظر شما براي اجرايي شدن اين انتظارات چه كارهايي بايد انجام داد؟
    بايد در قم NGOها و موسساتي تشكيل شود تا طلاب و مجتهداني كه در يك رشته علاقه مند هستند، وارد اين موسسات شده و تربيت شوند و در يك رشته علوم انساني دور هم جمع شوند و اين كار را انجام دهند.
    
    شما در بنياد فقهي مديريت اسلامي به طور عملي وارد مباحث فقه حكومتي مديريت شده ايد و دستاوردهاي خوبي داشتيد. چه كارهايي در اين بنياد انجام مي دهيد؟
    ما در حال حاضر همين كار را انجام مي دهيم و بنياد فقهي مديريت اسلامي را تاسيس كرده ايم. محصول ما مجتهداني نظريه پرداز در مديريت اسلامي هستند و در اين بنياد دانش مديريت اسلامي توليد مي شود.
    
    روش شما در اين توليد علم چيست؟
    روش ما اجتهاد است، لذا برنامه نظام آموزشي ما اين گونه است كه يك نظام اجتهادي و يك نظام آكادميك داريم. در نظام آكادميك استادان دانشگاه مي آيند به طلاب ما كه درس خارج مي خوانند، مديريت متعارف دانشگاهي روز جهان را ياد مي دهند و به طلاب تاكيد شده است كه بايد مديريت را بدانند. نظام اجتهادي ما زير نظر فقها به اين طلاب درس خارج مي دهند و در نهايت به آ نها اجازه اجتهاد مي دهند. تركيب اين دو نظام مي شود فقه الاداره كه خود ما چند سال است تدريس مي كنيم و ياد مي دهيم كه چگونه مي شود موضوعات به روز مديريتي را پاسخ و حكمش را از شرع مقدس به همان شكل اجتهادي پوياي جواهري استنباط و استخراج كرد، يعني ما مي گوييم مساله انگيزه، مساله آموزش، مساله گزينش، مساله سازماندهي، مساله نظارت و هر مساله اي چند مساله فرعي دارد، به شكل توضيح المسائل كه وجود دارد شروع مي كنيم به تحليل مسائل از منظر اسلام.
    قوامي: در حوزه علوم انساني يك نگاه افراطي وجود دارد و يك نگاه تفريطي. نگاه افراطي مي گويد مديريت غربي كافي است و نگاه تفريطي مي گويد تا فقه و حوزه وجود دارد نيازي به مديريت غربي نداريم، اما نگاه معتدل مي گويد بايد در اين زمينه ، توليد علم داشته باشيم و از هر دو استفاده كنيم
    ابتدا كتاب چه مي گويد، بعد سنت چه مي گويد، بعد عقل چه مي گويد و بعد اجماع چه مي گويد و اصول چه مي گويد و به جاي اين كه بياييم مسائل قبلي و تكراري را عنوان كنيم، اين موضوعات را مطرح مي كنيم، لذا كادر طلاب ما در حال حاضر نخبه هستند و حداقل 10 سال طلبه بوده اند و وارد عالي ترين سطح مي شوند و از بنياد ما بعد از 5 يا 6 سال اجازه اجتهاد مي گيرند با تاييد حوزه، البته در حد دكتري مديريت و ما مدرك نمي دهيم، زيرا معتقديم مدرك دادن ذبح علم است و نه خود علم و اكنون غالب طلاب و دانشجويان براي گرفتن مدرك كار مي كنند نه براي عالم شدن، البته اگر كسي عالم شد خود به خود مدرك هم خواهد داشت، ولي كسي كه مدرك داشته باشد، معلوم نيست عالم باشد. اين توليدات فقه اداري اي مي شود كه درحقيقت شعبه اي از فقه جواهري جعفري است. قبلامثلافقه طهارت بود، الان فقه مديريت نيز هست.
    
    فقه عبادي با فقه حكومتي در حالت كلي و فقه طهارت و فقه مديريت در حالت جزئي با هم چه شباهت ها و تفاوت هايي دارند؟
    اينها در روش يكي هستند، در موضوع هم يكي هستند و هر دو فعل مكلفند، اما در فقه مديريت موضوع فعل سازماني است؛ فعلي كه يك مدير يا فعلي كه يك كارمند و فعلي كه يك رئيس دارد، براي اين فعل ها دستور مي دهند و برنامه مي ريزند، سازمان مي دهند، انگيزش ايجاد مي كنند و اين كه ما در فقه الاداره اول مي گوييم مساله و اعلام نظر مي كنيم به خاطر اين است كه اكنون در اول راه هستيم. بعد نظرات همگون و همخوان را به نظريه تبديل مي كنيم، مثلامي گوييم نظريه ارتزاق در بحث پرداخت ها و بعد چند نظريه همگون و همخوان كه با هم به نظام تبديل مي شود، البته ما نظام پرداخت اسلام را در نظريه هاي پرداخت مبتني مي كنيم و پرداخت ها هم بر نظرات مبتني هستند.
    
    فقه الاداره از اجتهاد و مديريت روز دنيا چه استفاده اي مي كند؟
    تاكنون مجتهدان ما اعلام نظر مي كردند، اما اعلام نظر خود را به نظريه تبديل نمي كردند، به طور مثال در مديريت نظريه رشد، نظريه ارتزاق، نظريه گزينش اصلح و... وجود دارد، فقه الاداره از اجتهاد استفاده مي كند، سوالات را از مديريت متعارف و روز دنيا و پاسخش را از امام جعفر صادق(ع) مي گيرد و اين تازه مي شود نظر. نظرات را به نظريه و نظريات را به نظام تبديل مي كند، بعد نظام اداري متشكل از ده ها نظام مي شود، مثلانظام اداري اسلام مي شود مجموعه اي از نظام گزينش، نظام انگيزش، نظام نظم بخشي و... بعد اين نظام ها هر كدام نظريه مي شوند و در نهايت يك راه اجتهادي منتهي مي شود به يك نظام، اين كار به صورت خودجوش انجام مي شود و بسيار موفق است و بدون حمايت در حال توسعه است. حال اگر اين كار الگو و سرمشق قرار گيرد، رشته هاي ديگر مانند اقتصاد، جامعه شناسي، امور تربيتي، امور سياسي، امور فرهنگي هم بايد اين كار را انجام دهند.
    در اين مدت شما در بنياد فقهي مديريت اسلامي چه مقدار از توليد علم مديريت اسلامي را انجام داديد.
    ما نظام اداري تحويل مي دهيم و ممكن است 30 سال نيز به طول بينجامد، در اين كار نبايد شتاب كنيم. ما پيش بيني مي كنيم شايد 60 سال طول بكشد، اشكالي ندارد!، مجموعه اين نظامات كه از ريشه هاي عميق طريق معدن علم اهل بيت(ع) و وحي ريشه و بعد تنه و بعد شاخه گرفته و بعد ميوه داده است زمان بر بوده و هست، اين نظام هاي ريشه دار كه ريشه در غرب و شرق ندارند، بلكه ريشه در وحي و عصمت دارند، حكومت را غني و قوي مي كند و توسعه پايدار ايجاد مي كند. اكنون اينها نياز ما و ديگر كشورهاي اسلامي است. برخي حكومت ها در كشورهايي مانند ليبي، تونس، مصر، يمن و ساير كشورها از اين نظام ها بهره خواهند برد و اگر مانند گذشته حوزه قم به راه خود و ديگر حوزه ها به راه خود بروند و از اين ميراث ها و انرژي ها استفاده نكنند، مسير رو به جلو را نمي پيماييم.
    
    دوره آموزش طلاب در بنياد فقهي مديريت اسلامي چند ساله است؟
    دوره هاي آموزشي ما در بنياد فقهي مديريت اسلامي 5 تا 6 سال است. 4 سال است كه اين فعاليت ها را انجام مي دهيم و برخي طلاب كه نخبه بودند امسال فارغ التحصيل مي شوند و به عنوان استاد مديريت اسلامي و چند سال ديگر به عنوان مجتهد معرفي خواهند شد.
    
    اين كار شما در واقع توليد علوم انساني اسلامي هم هست و شما با واقع بيني گفتيد از علم روز غربي استفاده هم مي كنيم. در نگاه به علوم غربي دو ديدگاه افراط و تفريط وجود دارد كه در اين مسير رهزن است. نظر شما در مورد اين ديدگاه ها چيست؟
    در اين حوزه يك نگاه افراطي وجود دارد و يك نگاه تفريطي كه كمر علم را مي شكنند. نگاه افراطي مي گويد مديريت غربي كافي است و نيازي به مباني و نظريات اسلام در اين باره نيست. يك نگاه تفريطي هم وجود دارد كه مي گويند تا فقه و حوزه وجود دارد نيازي به مديريت غربي نداريم. اين افراد كمر اسلام را مي شكنند و اينها دو لبه قيچي هستند، اما نگاه معتدل مي گويد بايد در اين زمينه توليد علم داشته باشيم و از هر دو استفاده كنيم.
    رهبر معظم انقلاب(حفظه الله) سال گذشته در سفرشان به قم فرمودند مديريت علوم انساني غربي خوب نيست، ولي بايد بياموزيم تا بتوانيم آن را اصلاح كنيم. امسال فرمودند تا بتوانيم استادي كنيد نه شاگردي. ما تا ندانيم مديريت متعارف و روز دنيا در غرب و شرق چيست چه چيز را مي توانيم اصلاح كنيم؟! مديريت يك بخش عقلايي است. ما جواب ها را از غرب نمي گيريم، بلكه ما سوال از آنها مي گيريم، چگونه سازماندهي و نظارت كنيم. نمي توانيم بگوييم در مديريت نظارت و سازماندهي نيست. مديريت، مديريت است چه در غرب و چه در شرق و...، ولي مشكل در پاسخ است. ما پاسخ هاي غرب را به رسميت نمي شناسيم، مگر اين كه اثبات شود درست است، به عنوان مثال ما در اين مشترك هستيم كه چگونه انگيزش دهيم، اختلاف در جواب شروع مي شود، جواب او مبتني بر اومانيسم است و جواب ما مبتني بر الهيات و مبدا و معاد است. سوال مشترك است، اما جواب مختلف است. سوال را چگونه مي توان درك كرد. بايد آن را خواند و ساختار مسائل و موضوعات را بايد با خواندن درك كنيم. نمي توانيم از خودمان درست كنيم، پيامبر(ص) در 10 سالي كه حكومت مي كردند، سازماندهي، برنامه ريزي، نظارت و گزينش مي كردند، انگيزش مي دادند و... در كتاب مديريت از منظر سنت كه سال 82 چاپ شد، اين موضوعات را به صورت روشن آورده ام.
    اشتباهي كه افراطيان و تفريطيان مي كنند، اين است كه افراطيان سوال و جواب را با هم از غرب مي بينند، يعني هم سوال از آنها و هم جواب از آنهاست، اما تفريطي ها هر دو را رد مي كنند و معتقدند سوالات آنها نيز غلط است، ما ماموريت داريم سوالات مديريتي را كه مبتني بر موضوعات است به دست آوريم و موضوعات هم آنهايي است كه وجود دارد. اين موضوعات را غربي ها كه توليد نكردند، بلكه كشف كرده اند. اين يك روياست كه ما بياييم خودمان از صفر مديريت درست كنيم. اين موضوع به يك فكاهي بيشتر شبيه است. مديريت يك چيز تكويني است و يك فن، هنر و مهارت است، اما غرب آمد آن را آكادميك كرد، اما اين مديريت از قبل بوده، مگر جهان تاكنون اداره نمي شده، حال اگر پاسخ را معصومين دهند، خيلي قوي تر از پاسخ فايول، هسلر و تيلور است، چون پاسخ هاي پيامبر(ص) و ائمه معصوم(ع) به وحي متصل است، بي خطا و كامل است.
    
    به نظر شما روش توليد علوم انساني اسلامي چيست؟
    تنها راه تحول در علوم انساني و توليد علم اجتهاد است، چون تنها روش مورد نظر و تاييد اسلام اجتهاد است. اجتهاد مهارت شناخت احكام معصومان(ع) و اسلام و خداست، هيچ روش غربي و شرقي مورد نظر نيست، لذا به نظر بنده تنها راه توليد علوم انساني اسلامي براي تحول، اجتهاد است.
    فقه حكومتي؛ راهي براي توليد علوم انساني اسلامي / گفت و گو با رئيس بنياد فقهي مديريت اسلامي درباره ضرورت پرداختن به مسائل و نيازهاي روز در حوزه ـ 4
    


 روزنامه جام جم، شماره 3311 به تاريخ 7/10/90، صفحه 11 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 359 بار
    



آثار ديگري از "سيد حسين امامي"

  بهره گيري از فضاي مجازي بايد متعادل باشد / تاثير «جهاني شدن» بر سبك زندگي ايراني اسلامي در گفت وگو با دكتر محمدرضا دهشيري
سيد حسين امامي، جام جم 3/5/94
مشاهده متن    
  انتقال حقايق، نيازمند مهارت هاي ارتباطي
سيد حسين امامي، جام جم 10/4/94
مشاهده متن    
  شريعتي مقلد غرب نبود
سيد حسين امامي، جام جم 1/4/94
مشاهده متن    
  معنايي فراتر از اميال روزمره / گاهي معنابخشي به زندگي، نيازمند تعالي دادن اميال است
سيد حسين امامي، جام جم 26/4/91
مشاهده متن    
  تعالي انسان در گروي تولد دوباره اوست
سيد حسين امامي، جام جم 10/3/91
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه پژوهش هاي آسيب شناسي زيستي
متن مطالب شماره 2 (پياپي 61)، بهار 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است