|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد90/12/2: «خواب آشفته نفت» در بوته نقد
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4547
شنبه 27 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 2583 2/12/90 > صفحه 31 (تاريخ اقتصاد) > متن
 
 


گزارش 
«خواب آشفته نفت» در بوته نقد




    دولتمرد پير در نخستين سال زمامداريش به يکي از شاخص ترين شخصيت هاي سياسي جهان در صحنه سياست بين المللي مبدل شد. شهرت جهاني او نه به خاطر اينکه بهترين يا بدترين يا نيرومندترين دولتمرد جهان بود حاصل شد؛ بلکه بيشتر به خاطر اين بود که صعود سريع او از گمنامي به شهرت با بزرگ ترين جنجال هاي سياسي همراه گرديد.
    
    
    
    اين اعجوبه پير با شيوه هاي غيرعادي و شگفت انگيز خود يکي از ژرف ترين و پيچيده ترين مسائل زمان خود را پديد آورد. اين مرد شگفت انگيز محمد مصدق، نخست وزير ايران، و مرد سال 1951 است. او بود که داستان نفت را به يکي از قصه هاي شهرزاد تبديل کرد. (بر گرفته از تايم)
    ملي کردن صنعت نفت و فراز و فرود آن يکي از مهم ترين وقايع تاريخي قرن بيستم در ايران است تا آنجا که برخي مورخان نام مشروطه دوم را برآن نهاده اند. با وجود اهميت اين رويداد تاريخي، منابع گسترده قابل ارجاع معتبري درباب آن نگاشته نشده است. محمدعلي موحد گرچه از تعريف خود به عنوان مورخ و تاريخدان ابا دارد، اما يکي از معدود منابع قابل اعتنا درباره اين جنبش ملي را نزديک به يک دهه پيش به رشته تحرير درآورده است. اثري که به همت پژوهشکده تاريخ اسلام (گروه تاريخ و همکاري هاي ميان رشته اي) و با حضور نويسنده، لطف الله ميثمي، مديرمسوول و صاحب امتياز چشم انداز ايران، هاشم آغاجري استاد تاريخ دانشگاه تربيت مدرس و داريوش رحمانيان استاد تاريخ دانشگاه تهران مورد نقد و بررسي قرار گرفت. آنچه مي خوانيد گزارشي از اين نشست است. دکتر موحد در ابتداي اين جلسه زمان نگارش کتاب را 10 سال پيش عنوان کرد و گفت: بنابر آنچه به آن مرگ مولف مي گويند، اين کتاب از من جدا شده و من آن را به شکل موجود ديگري مي بينم. اما حالامستمع و اهل فن هستم و از انديشه کساني که در رشته تاريخ کار مي کنند استقبال مي کنم تا درباره آن حرف بزنند.وي گفت: هر کس ديدگاه خودش را نسبت به اين کتاب دارد و بر اساس آن ديدگاه روايت خود را از «خواب آشفته نفت» مطرح مي کند. بنابراين اين جمع، مکاني است که ما با ساير ديدگاه ها در اين زمينه آشنا شويم.
    
    
    
    
    ايمان موحد از لابه لاي کلمات پيدا است
    در ادامه مهندس لطف الله ميثمي، مدير مسوول و صاحب امتياز نشريه چشم انداز ايران سخنراني کرد. وي به سابقه حضور و فعاليت خود در صنعت نفت اشاره و اظهار کرد: من در سال 1342 فارغ التحصيل مهندسي نفت بوده و بعد از آن در قطر، آمريکا و کويت در اين حوزه کار کردم؛ علاوه بر اين هفت هشت سالي در خليج فارس در کار حفاري بودم و بعدها نيز به واسطه توفيق اجباري در زندان کتاب هاي اقتصادي خواندم.
    وي پس از بيان اين مقدمه ضمن توصيه به جوانان براي مطالعه کتاب «خواب آشفته نفت» گفت: در اين کتاب بسياري از مباحث و موضوعات با سند ذکر شده که ما پيش تر آنها را به اين حد مستند در مجموعه يا کتابي نديده بوديم.
    ميثمي در همين رابطه به پرداخت مفصل گفت وگوهاي مصدق و ترومن يا مصدق و هندرسون اشاره کرد و افزود: از ديگر مزاياي اين کتاب ارجاع هاي آن به تمام کتاب هاي مرتبط با نفت نظير کتاب کاتوزيان و فواد روحاني است.
    وي ادامه داد: بنابراين اگر محققي بخواهد درباره نفت مطالعه کند مي تواند با مطالعه اين کتاب از ساير منابع مرتبط با اين موضوع مطلع شود.
    مديرمسوول و صاحب امتياز نشريه چشم انداز ايران اظهار کرد: نثر قابل فهم از ديگر مزاياي کتاب «خواب آشفته نفت» است و خواننده در پشت هر يک از کلمات اين کتاب ايمان و تعهده نگارنده را به خوبي احساس مي کند.
    مهندس ميثمي در ادامه به روش دکتر موحد در تحليل قراردادهاي نفتي در کتاب اشاره کرد و گفت: در «خواب آشفته نفت» موحد قراردادها را در سه محور خلاصه مي کند که کار بي نظيري است. در اين کتاب همچنين درباره اقتصاد بدون نفت زمان مصدق صحبت هاي جالبي مطرح شده است.
    وي با تاکيد بر اين نکته که اقتصاد ما يک اقتصاد نفتي است و هر روز هم اين وابستگي بيشتر مي شود، افزود: صحبت اقتصاد بدون نفت در ايران يک معجزه است و اينکه کشوري با اقتصادي مشابه ما 28 ماه بتواند بدون نفت خود را سرپا نگه داشته و توازن صادرات و واردات را هم داشته باشد بي نظير است. اين نکته زماني اهميت خود را بيشتر نشان مي دهد که بدانيم امروزه اقتصاد بدون نفت براي ما رويايي مضاعف است و حتي نمي توانيم درباره آن فکر کنيم.
    مصدق رهبر نهضت پارلمانتاريستي
    دکتر داريوش رحمانيان، استاد تاريخ دانشگاه تهران آخرين سخنران اين نشست بود که سخنش را با تحسين از کتاب چنين آغاز کرد: من چاپ اول کتاب را با ولع خواندم و بر آن حواشي بسياري نوشته و آنها را در اختيار دکتر موحد قرار دادم.
    وي با اشاره به سخن بارت درباره جدا شدن اثر از مولف پس از نگارش کتاب افزود: با توجه به اين تفسير مي توان گفت که اين کتاب نيز از دکتر موحد جدا شده و پس از توليد يک تاريخي براي خودش دارد. اين استاد دانشگاه تهران در ادامه به تفسير گادامر اشاره کرد و گفت: از منظر اين فيلسوف، متن در افق هاي ديگري خوانده شده و امتزاج افق ها تا ابد درآن باز است. بنابراين خوانش آغاجري و رحمانيان از منظر هر کدام متفاوت خواهد بود.
    وي بنا بر روايت خود «خواب آشفته نفت» را از نظر صداقت و صميمت در تاريخ نگاري معاصر ما بي نظير دانست و افزود: نويسنده با صميميت و صداقت شگفت آوري در کتاب با مخاطب سخن مي گويد. «خواب آشفته نفت» از اين حيث صادق و صميمي است که تاريخ نگاري معاصر ما عرصه سوءتفاهم ها بوده است. سوءتفاهم هايي که برخاسته از بحران اخلاقي و عقلانيت درازمدتي است که جامعه ما قرن ها گرفتار آن است.
    رحمانيان در همين رابطه با دسته بندي آفت هاي تاريخ نگاري معاصر ايران گفت: يکي از اين آفت ها سياست زدگي يا قدرت زدگي است؛ منظور از قدرت در اينجا قدرت از منظر فوکويي است. در واقع به معناي سخيف کلمه مي توان وابستگي به قدرت و انفعال تاريخ نگاري ما در برابر قدرت را مشاهده کرد.
    وي از ايدئولوژي زدگي به عنوان ديگر آفت تاريخ نگاري معاصر ايران نام برد و اظهار کرد: تاريخ نگاران به جاي اينکه فکرهاي آزاد تاريخ را بنويسند در حقيقت اين ايدئولوژي ها هستند که تاريخ را مي نويسند. در واقع آفت ايدئولوژي بيشتر از هرجاي ديگر در تاريخ نگاري معاصر ما خود را نشان مي دهد.
    اين استاد دانشگاه تهران عوام زدگي را مهم ترين و ريشه اي ترين آفت تاريخ نگاري ايران دانست و گفت: اين آفت مرتبط با همان بحران اخلاقي و عقلاني است. يعني تبعيت از احساسات و عقايد عوامانه اي که تاريخ مصرف آنها به اندازه جريان هاي روز هستند. همين امر سبب شده تا بسياري از تاريخ هايي که ما مي نويسيم و ظاهري تحليلي نيز دارند متاسفانه در بسياري از موارد تا حد يک بيانيه سياسي فروکاسته شوند. بيانيه هايي که اين گروه يا آن گروه، اين حزب يا آن حزب، اين فرقه يا آن فرقه، اين جريان فکري يا آن جريان فکري و... عليه يکديگر صادر مي کنند. در اين وضعيت تاريخ نگاري کاملاتبديل به ابزار مبارزه سياسي و مبارزه فرقه ها، گروه ها و جريان ها براي کسب قدرت و وجاهت و مشروعيت عليه يکديگر مي شود.
    وي افزود: خود سياست نيز در ايران دچار آفت مهمي بوده است که البته تنها مختص به ايران معاصر نيست و آن را مي توان در تاريخ بيهقي در ذيل همان عنوان اختلاف ميان پدريان و پسريان نيز يافت. سياست ايراني گرفتار دارودسته بازي و باندبازي و فرقه سازي بوده است. وقتي باند پسريان روي کار مي آيند باند پدريان را از ميان برمي دارند. اين آفت در تاريخ معاصر ما متاسفانه با سوء استفاده هايي که عوامل بيروني نيز از آن مي کرده اند و با ژرفايابي و گسترش ميان بحران عقلانيت و بحران اخلاقي ما نمود خيلي بدتري يافته است.
    رحمانيان ادامه داد: سياست ايراني به همين دليل تبديل به ميدان رقابت سخيف و بي مايه و ضد اخلاقي و بنابراين ضد ملي ميان باندها و دارودسته ها شده است و خود اين سياست باندي روي تاريخ نگاري ما اثرات مخربي برجاي گذاشته است. نويسنده «خواب آشفته نفت» خوشبختانه وابسته به هيچ جناح و باند و دارودسته اي نبوده و نيست و همين آزادگي و عدم وابستگي در سطر سطر کتاب تجلي تام و تمامي يافته است و از اين بابت است که اين فرد را تبديل به راوي کم نظيري براي تاريخ نهضت ملي ما کرده است.
    وي پس از بيان اين مقدمه به بيان نقدهاي خود بر اين کتاب پرداخت و گفت: به رغم انتقاد جدي من نسبت به روايت آغاجري، من نيز به کتاب انتقادهايي دارم که پيش تر نيز آنها را با دکتر موحد در ميان گذاشته ام؛ نخستين انتقاد جدي من اين است که خوابي که قرار است درباره نفت روايت کنيد اول آن کجاست؟ دکتر موحد در کتاب خود حداکثر مساله نفت را از زمان رضا شاه شروع مي کند و اين در حالي است که اثر خود را شاهنامه آزادي صنعت نفت ايران خوانده است.
    رحمانيان با اشاره به سخنراني خود در همايش 100 سال صنعت نفت در ايران، اظهار کرد: در اين همايش من ريشه نهضت ملي شدن نفت را به مشروطه و پيش از آن برگرداندم. به نظر من براي نگارش کتابي درباره نفت بايستي اين پديده را از همان سال هاي پيدا شدن نفت شروع کنيم. کما اينکه دکتر موحد خواهش بنده را اجابت کرده و بخش اول آن را نگاشته اند.
    وي در همين رابطه به روزنامه جنوب به عنوان روزنامه ارگان حزب ترقي خواهان جنوب اشاره کرد و گفت: اين روزنامه در تحليل رويکرد شرکت نفت منبعي مهم و معتبر تلقي مي شود که متاسفانه تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است.
    رحمانيان نهضت ملي شدن صنعت نفت را مشروطه دوم دانست و افزود: محمدمصدق رهبر نهضت پارلمانتاريستي است. او در بين نمايندگان ما از دوره مشروطه و بعد از آن از نظر بصيرت و آشنايي با قواعد پارلمانتاري بي نظير است.
    وي ادامه داد: مصدق معتقد بود آنچه مشروطه را به شکست کشانيد وجود دولتي در دولت به نام شرکت جنوب بود که جاسوس پروري مي کرد و تا مادامي که اين شرکت وجود داشت اين يک خواب سطحي بود که بگوييم به مشروطه رسيده ايم.
    اين استاد دانشگاه سياست موازنه منفي مصدق را در همين راستا ارزيابي کرد و گفت: حميد شوکت در کتاب خود با عنوان «قوام در تيررس حادثه» سعي کرده چهره اي منفي از مصدق در برابر چهره واقع گراي قوام نشان دهد. در حالي که مصدق آدم ناداني نبود و نمي گفت نفت را بايد به دريا بريزيم او حتي از اقتصاد بدون نفت نيز پشتيباني نمي کرد.
    وي عنصر خارجي در کنار استبداد داخلي را از موانع پيش روي آزادي و استقلال از ديدگاه مصدق عنوان و تصريح کرد: او به درستي درک کرده بود که تلاش مردم ايران در راستاي نيل به آزادي با فرانسه و انگليس تفاوت دارد و انقلاب ايران در شرايطي صورت مي گيرد که عامل خارجي بر سر راه آن قرار دارد.رحمانيان نقص کتاب دکتر موحد را در عدم پرداخت به اين نکات و سطحي دانستن مشروطه نزد مردم ايران دانست و گفت: دکتر موحد به گونه اي اين کتاب را نوشته است که گويي مشروطه در ايران عمقي نداشت و مردم درکي از آن نداشتند. من اعتقادي به آن نداشته و آن را يک افسانه مي دانم.
    
    نيامده ام قديس درست کنم
    در بخش پاياني اين نشست دکتر موحد در پاسخ به انتقادها چنين گفت: روايت هاي متعدد از يک امر واحد، شايع است. مثلادر بهار عربي روايت هاي مختلفي درباره آن وجود دارد مبني بر اينکه اين اعتراضات آيا نتيجه بيداري اسلامي است يا دموکراسي خواهي و آزادي طلبي.
    وي با پذيرش قرائت هاي مختلف از جريان ملي شدن صنعت نفت افزود: آنچه من بر آن اصرار دارم اين است که با قضايا سطحي برخورد نشود. دوستان اعتراض مي کنند که موحد به آزادي و دموکراسي که مصدق حامي آن بود توجه نکرد، اين در حالي است که نام شاهنامه آزادي را بر اين اثر گذاشته ام.
    موحد ضمن گلايه از عدم دقت در داوري ها و خوانش دقيق کتابش گفت: من نيامده ام قديس درست کنم. من مورخ نيستم من آدم ساده اي هستم که در جريان ملي شدن صنعت نفت بودم و در آن سوختم.
    گزارش: «خواب آشفته نفت» در بوته نقد
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 2583 به تاريخ 2/12/90، صفحه 31 (تاريخ اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 247 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه آموزش و توسعه منابع انساني
متن مطالب شماره 18، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است