|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد91/1/15: فلاش بك به سياست
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4274
شنبه 15 دي 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 2360 15/1/91 > صفحه 11 (كتاب) > متن
 
      


كوزه پز خانه 
فلاش بك به سياست


نويسنده: علي مسعودي نيا


    
    «پنجره زودتر مي ميرد» جدا از تمام محاسن و معايب احتمالي، سه حسن بسيار بزرگ دارد. اين محاسن آنقدر مهم و ارزشمند هستند كه كتمان آنها را بايد به حساب بي انصافي و كوته بيني گذاشت: ولو اينكه كتاب را نپسنديده باشيم (كه من نپسنديده ام) . در حقيقت گمان مي كنم اهميت رمان واره «پوريا عالمي» نه در بعد ساختاري و عناصر دخيل در ساختار آن (از قبيل زبان، فرم روايت، شخصيت پردازي و...)، كه در معناي ماهوي آن در بطن داستان نويسي امروز ايران است. اين معناي ماهوي بر آن سه خصيصه يي استوار است كه از آنها به عنوان «حسن» ياد كردم. پيش از پرداختن به اين خصايص، بايد به اين نكته اشاره كنم كه به گمان من، در شرايط امروز، داستان نويسي ايران، بيش از آنكه به خلق داستان هاي «خوب» (يعني داستان هايي كه وجوه زيبايي شناختي قابل دفاعي دارند) نياز داشته باشد، به جسارت «خلق» و احتراز از «جريان غالب» نياز دارد. نخستين خصيصه مهم رمان واره «عالمي» در همين حيطه رخ مي دهد: او مي كوشد هم در حوزه ساخت و هم در حوزه درون مايه، از جريان غالب داستان نويسي امروز فاصله يي معنا دار بگيرد. او از آنچه گويا طبق توافقي خاموش ميان منتقدان، ژورناليست هاي ادبي، ناشران و مجمع عمومي خوانندگان رمان فارسي به عنوان استاندارد داستان نويسي معرفي و تبليغ مي شود، دوري مي گزيند: حال آنكه احتمالامي توانست در همان نُرم اثر پر فروش تر و پر سر و صدا تري را عرضه كند. خصيصه دوم كه مي شود گفت استراتژي او براي رسيدن به خصيصه نخست بوده، ورود وي به عرصه اكسپريمنتاليسم است. او براي ايجاد فاصله با جريان غالب، وارد حيطه تجربه گرايي مي شود و از روايت داستانش به شيوه هاي معهود و محبوب پرهيز مي كند. اما نتيجه اين دو به يك اتفاق مهم منجر مي شود. اتفاقي كه شايد خود مولف هم بر آن وقوف توام با اشرافي نداشته باشد و از سويي به شخصه نديده ام جايي در مطالب معدودي كه به اين كتاب پرداخته اند، به آن اشاره پر رنگي شده باشد.
    
    «پنجره زودتر مي ميرد» تلاشي عزيز است در راه احياي رمان «سياسي/ اجتماعي». يعني رماني كه صراحتا موضوع خود را سياست مي گيرد و آن را در يك متن اجتماعي مطرح مي كند. اين ژانر كه از اصيل ترين و ريشه دار ترين انواع داستان معاصر ايران است، در گذر زمان به دلايل عرضي و جوهري مختلف به دست فراموشي سپرده شده است. اما آنقدر ظرفيت دارد و آنقدر در فرهنگ سياست زده ايران محق به ادامه حيات است كه هر كوششي در راه احياي آن را بايد به شدت گرامي داشت. با اين حال كتاب «پوريا عالمي» در دل جهان واره خود معضلاتي اساسي دارد. معضلاتي كه محاسن بزرگ آن را تا حدي تحت الشعاع قرار مي دهد. نخستين معضل بزرگ اين كتاب شايد بلاتكليفي «فرم» باشد. فرم روايت در اين رمان واره گويا چار چوبي بيروني و تحميلي و تدويني است كه خارج از جهان واره داستان قرار مي گيرد و خود را بر اثر تحميل مي كند و همانند فراري به سمت جلو به نظر مي رسد. در حقيقت منطق تك گويي ها و دو گويي هاي پياپي در اين داستان توجيه معنا داري نمي يابد. انگار كه نويسنده از روايت سر راست و اجراي روابط نه چندان پيچيده آدم هاي داستانش نا توان باشد و به همين خاطر به اين فرم شقه شقه پناه آورده باشد. البته در همين ساخت نيز شاهد هستيم كه نويسنده ماهري در پشت اثر حضور دارد. نويسنده يي كه مي خواهد از تمام امكانات زبان استفاده كند و آدم هايش را با همين تك گويي ها بسازد و باور پذير كند. اما دقيقا همين قدرت نمايي هاست كه فرم اثر را جايي بيرون از متن بر جاي مي گذارد و با كانسپت ها در هم نمي تند. پرسشي كه پس از خواندن اين كتاب براي من پيش آمد شايد براي مولف و بسياري از منتقدان و خوانندگان مضحك به نظر آيد، اما من ابايي از طرح آن ندارم: چه چيزي... كدام نيرو و منطقي اين آدم ها را وادار به بيان اين مونولوگ ها مي كند؟ مي خواهم اين طور بگويم كه فرم تحميلي اثر با منطق روايت آن سازگار نيست و به همين خاطر وارد بافت داستان نمي شود. ضمن آنكه خود تك گويي ها كه قرار است تمام بار روايت را بر دوش بكشند (از جمله شخصيت پردازي، تعويض نظر گاه، فضا سازي و...) در طول كتاب موفقيت مداومي ندارند. داناي كل طنازي كه از شخصيت «مرتضا» پر دور است، جا به جا در ميان حرف هاي او ظاهر مي شود و به ساحت «مزه پراني» ورود مي كند: ساحتي كه نه در شخصيت آرمان گراي «مرتضا» توجيه مي شود و نه در دوران زوال و ويراني او: و باز از اين دست است تك گويي هاي «ژاله» و «بهار» كه گاه زناني كوته بين و كم سواد از طبقه فرو دست جامعه جلوه مي كنند و گاه چنان سخنان نغزي توي دهان شان گذاشته مي شود كه ماهيتي كاريكاتوري و بهلول وار مي يابند. و باز كليشه نچسب كاراكتر شاعر ملانكوليك درباره «آرمان» كه چنان در ساحت تصنعي و غلو شده يي از انتزاع و استعاره بروز مي يابد كه به جاي خلق قهرماني سمپاتيك، اعصاب خرد كن ترين بخش هاي اين رمان واره را شكل مي دهد. و از همه بدتر موجودي كه از جهان واره سمبليك، وارد اين جهان واره نئو رئال مي شود و به زور به داستان غالب مي شود: يعني «پنجره».
    بدون شك ضعيف ترين و بي ربط ترين فصول داستان مربوط است به تك گويي هاي «پنجره». چنين است كه به نظر من، هر چند «عالمي» در نظر داشته كه تك گويي ها پيش برنده روايت بيوگرافيك اين خانواده در حال زوال باشد، اما در عمل بسياري از فصول نوعي در جا زدن و مانور زباني و احضار نوستالژي هستند و به همين خاطر اين رمان واره كوتاه به نظرم در برخي پاره هايش ملال آور و ساكن مي آيد. هر چند كه در برخي فصول، همين احضار نوستالژي به متن با ظرافتي ستودني شكل مي گيرد، خصوصا جاهايي كه غلو نوستالژيك را هم كنار مي گذارد و بدل مي شود به فلاش بكي در حافظه مشترك نسل هاي مختلف (مثل عشق باور پذير «رسول» و «ليلي») . در اين سطرهاي آخر دلم مي خواهد تاكيد كنم بر شور و شوقي كه نصيبم شده از احياي داستاني دربرگيرنده آرمان گرايي، مبارزه سياسي، چالش هاي عقيدتي، بزنگاه هاي روشنفكرانه، جنگ، انقلاب، شهادت و امثالهم. اما نمي دانم اين حجم و اين ساختار و اين اجرا چقدر براي تمام اينها ظرفيت داشته يا دارد.
    كوزه پز خانه: فلاش بك به سياست
    


 روزنامه اعتماد، شماره 2360 به تاريخ 15/1/91، صفحه 11 (كتاب)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 112 بار
    



آثار ديگري از "علي مسعودي نيا"

  نويسنده اي كه مشمول مرور زمان نمي شود
علي مسعودي نيا، اعتماد 19/6/97
مشاهده متن    
  دور از سايه سياست / نامزدهاي جايگزين جايزه نوبل ادبيات معرفي شدند
علي مسعودي نيا*، ايران 10/6/97
مشاهده متن    
  خيلي روانكاو، خيلي روشنفكر
علي مسعودي نيا، اعتماد 21/5/97
مشاهده متن    
  نهنگي در آكواريوم كلاسيك ها
علي مسعودي نيا، اعتماد 10/5/97
مشاهده متن    
  راوي حديث شكست خوردگان / يادي از هاينريش بل در سالروز درگذشتش
علي مسعودي نيا، اعتماد 25/4/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله مهندسي آبياري و آب ايران
متن مطالب شماره 33، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است