|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد91/1/23: انضمامي فكر كن!
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4274
شنبه 15 دي 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 2367 23/1/91 > صفحه 10 (انديشه) > متن
 
      


يادداشت هاي پراكنده 
انضمامي فكر كن!
محسن ازموده


اگر اهل فلسفه و پيگير كتاب ها و ترجمه هاي فلسفي در ايران باشيد و اگر به فيلسوفان و انديشمنداني كه هر از گاهي با مطرح شدن اسم و ترجمه يك يا چند كتاب يا مقاله از آثارشان به فضاي فرهنگي جامعه ما پرتاب مي شوند، علاقه مند باشيد، لابد شماري از اصطلاحات و واژه ها را زياد شنيده ايد: مفاهيمي همچون ديگري بزرگ، دلالت، بي واسطه، انضمامي، فقدان، بس گانگي، امر واقع و... گاهي نيز اين اصطلاحات با هم تركيب مي شوند و بر پيچيدگي و دشواري فهم مطلب مي افزايند، مثل كليت انضمامي، دلالت بي واسطه و... اصطلاح انضمامي به عنوان صفتي براي تفكر و انديشيدن از پربسامدترين اين واژگان است. واژه «انضمامي» در اين كاربرد رايج معادلي است براي concrete لاتين كه معمولادر برابر «انتزاعي abstract» به كار مي رود. براي «كانكريت» در لغتنامه ها واژه هاي ديگري نيز پيشنهاد شده است مثل واقعي و به هم چسبيده. فراموش نشود كه اين واژه در معناي اسمي معادل بتون و شفته و شيئي صفت و سخت است. لازم به ذكر است كه همه اين معاني به مفهومي كه انديشه ورزان از آن استفاده مي كنند، ربط پيدا مي كند. انضمامي در برابر انتزاعي به معناي امر جدا شده، گسسته و مجرد به كار مي رود و در آن معاني پيوستگي، گرد هم آمدن و چسبندگي وجود دارد. در تقسيم بندي رايج فلسفه تحليلي امور واقع (facts) به دو دسته انضمامي و انتزاعي تقسيم مي شوند. امور انتزاعي فرازماني و فرامكاني هستند مثل اعداد يا موجودات مجردات چنان كه قائلان به ماوراي طبيعت مي گويند. اما امور انضمامي، اموري زماني و مكاني هستند كه خود بر سه دسته اند: يا عيني (objective) اند، يا در مكان و زماني خارج از ذهن بشر وجود دارند، مثل درخت و ماشين و... يا مكان و زمان شان در ذهن بشر است (subjective) مثل احساسات يك فرد و دسته سوم نيز تركيبي از اين دو هستند، يعني وجود و عدم شان وابسته به هر دو طرف است، مثل صدا و كلااموري كه در مبحث معرفت شناسي فلسفه تحت عنوان كيفيات ثانويه اشيا شناخته مي شوند. انضمامي همچنين به معناي امر مشخص، فردي، جزيي و تكين به كار مي رود در برابر انتزاعي به معناي كلي و نامشخص. اما معنايي از انضمامي كه در سرآغاز اين يادداشت، به عنوان صفتي براي تفكر و انديشيدن بدان اشاره شد، از سنتي ديگر، يعني فلسفه قاره يي برمي آيد و مشخص ترين و مهم ترين معنايش را در انديشه هگل، فيلسوف ايده آليست سده نوزدهم آلمان مي يابد. پيش از اشاره به مراد هگل از اين مفهوم، لازم به توضيح است كه از آنجا كه تفكر به طور عام و فلسفه به طور خاص با مفاهيم عموما كلي سر و كار دارند، سخن گفتن از تفكر انتزاعي همان قدر همان گويي است كه ادعاي تفكر انضمامي لغو و بي معنا مي نمايد. به ديگر سخن، با مد نظر داشتن معناي اخير انضمامي و انتزاعي يعني مشخص و كلي از سويي و به خاطر داشتن اينكه تفكر همواره با مفاهيم سر و كار دارد و خصلت عام مفاهيم، كلي بودن آنهاست، پس تفكر و به طور خاص فلسفه نمي تواند انضمامي باشد. اما با وجود اين موضوع، هگل از تفكر انضمامي دفاع مي كند و معتقد است كه انديشيدن انضمامي يا تفكري پيوند خورده به امور واقع عيني و جزيي و مشخص كاري است كه او مي كند. هگل چنان كه آمد فيلسوفي ايده باور است. ايده در فلسفه (از افلاطون به بعد) امري كلي است كه جزييات نامتناهي را در خود گرد مي آورد. از سوي ديگر تفكر هگل مشهور به دشواري است و آثارش پر از مفاهيمي كلي، انتزاعي و مركب است كه در جمله هايي در بدو امر تو در تو و غيرقابل فهم در هم پيچيده اند. پس رواست بپرسيم كه مراد هگل از انضمامي انديشيدن چيست؟ استدلال هگل كه آن را در كتاب مشهورش «پديدارشناسي روح» اجرا كرده محكم و قابل فهم است. او در اين كتاب كه به نوعي شبيه كار بزرگ كانت در «سنجش خرد ناب» است، كوشيده مراحل آگاهي را نشان دهد، منتها اين بار به طريقي پويا و ديالكتيكي (برخلاف روش ايستاي كانت). هگل نشان مي دهد كه اگر چه تفكر با مفاهيم سر و كار دارد و اگر چه مفاهيم كلي هستند، اما انسان به عنوان سوژه يي در جهان، گزير و گريزي جز سر و كار داشتن با مفاهيم ندارد و همواره با وساطت و ميانجي اين مفاهيم است كه جهان و خودش را مي شناسد (مگر آنكه قائل به علمي حضوري و بي واسطه باشيم كه باز براي بيانش نياز به مفاهيم و در نتيجه واسطه سازي هست). از اين حيث تفكر چاره يي جز ساختن، به كار گرفتن و ور رفتن با مفاهيم ندارد. اما تفكر انضمامي كه او خودش را نمونه اعلاي آن مي داند، نحوه يي از انديشه ورزي است كه مي كوشد از رهگذر مفاهيم كلي و با به كار گيري آنها به امور جزيي و مشخص پيوند بخورد، آنها را در خود منحل كند و امور واقعي را كه بي معنا و در جهاني بي نظم و كاتوره يي پراكنده اند، گرد هم آورد و معنا بخشد. به همين معناست كه هگل عالم را ساخته سوژه مي خواند و باز به همين معناست كه براي او واقعي كلي است و مفهوم (Begriff) مهم ترين راه شناخت امر واقعي است. پس انضمامي انديشيدن به معناي فراتر رفتن از دلمشغولي به مفاهيمي كلي و توخالي و پر كردن اين مفاهيم با داده هاي جزيي و مشخص است و فلسفيدن انضمامي، كوششي براي پيوند زدن تفكر با امور مكاني و زماني است: امري كه متاسفانه با وجود ادعاهاي فراوان طرفداران وطني انضمامي انديشيدن، رخ نمي دهد و معمولاايشان يا در ور رفتن با نظريه ها و مفهوم سازي ها باقي مانده اند يا تيغ تيز انتقادشان از سطح روزنامه و سخنراني فراتر نمي رود و به طور جدي و عميق و تحقيقي با وضعيت واقعي جامعه ايراني، خواه در سطح تاريخي، خواه به شكل جامعه شناسانه و خواه به شكل نقد فلسفي تحقق نمي يابد.
    يادداشت‌هاي پراكنده : انضمامي فكر كن! / محسن ازموده
    


 روزنامه اعتماد، شماره 2367 به تاريخ 23/1/91، صفحه 10 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 3738 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه مشاوره شغلي و سازماني
متن مطالب شماره 36، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است