|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران91/2/25: سونامي غبار عراقي در غرب و جنوب غرب کشور
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6505
شنبه ششم خرداد ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 5077 25/2/91 > صفحه 15 (محيط زيست) > متن
 
      


در يك نگاه 
سونامي غبار عراقي در غرب و جنوب غرب کشور
گزارش از مهمان ناخوانده از كشور همسايه

نويسنده: محمد طالب حيدري

اين توفان هاي غبار که در چند سال اخير مشاهده مي شوند قبلاً سابقه نداشته و کاملاً جديد مي باشند که به عنوان ريزگرد عربي هم از آن نام برده مي شود حرکت هواي گرم و بعضاً مرطوب از سمت عراق روي هواي سرد و خنک فلات ايران به شکل گيري جبهه هاي فعال جوي مي انجامد که به بارش هاي مناسب روي اين نواحي مي انجامد رودخانه ها و بويژه رود عظيم و اصلي منطقه يعني فرات ديگر طغيان نمي کنند و به رودخانه هايي آرام با دبي کم و بيش يکنواختي تبديل شده اند سياست هاي ناهماهنگ منطقه اي در مديريت آب با ناديده گرفتن تعادل موجود بين آب و هوا و خاک و حتي انسان سبب به هم خوردن تعادلي در زيست بوم منطقه شده است طبيعتاً در شرايط تعادل نظام طبيعت خود نوسان خشکسالي ها را مديريت مي کرد اما مديريت انسان در حال حاضر امکان اين بازآفريني نقش هوشمند طبيعت را کاهش داده است غبارهاي عراقي از اواخر فروردين تا مرداد منطقه ما را به شکل بحراني تهديد مي کنند. در پائيز و زمستان هم امکان بروز دارند اما به دليل سرعت زياد باد داراي دوام و غلظت زيادي نمي گردند عامل جديد در اين ميان تخريب عرصه وسيعي از خاک عراق از خاک پايدار به عناصر شکسته شده و سبک و نرم است در خصوص اين غبار براي کاهش آن اقدام کنترلي در داخل کشور نمي توان انجام داد و اقدامات داخلي منحصر مي گردد کساني که از مالچ پاشي در داخل کشور دم مي زنند معضل را مسلماً نشناخته اندحافظه مردم در غرب و جنوب غرب ايران گواه بر جديد بودن و غير عادي بودن اين معضل است. بيشتر صحراي بزرگ نوار شمالي آفريقا، اردن و عربستان و عمان و امارات هم توليد کننده فعال غبارند اما نکته در اين است که ما در غرب و جنوب غرب کشور تحت تاثير غبارهاي عراقي قرار داريم.
     اوايل ارديبهشت ماه سال جاري مجدداً شرايط جوي مناسب براي طغيان توفاني غبار در کشور همسايه عراق فراهم آمد که روز جمعه به غرب و جنوب غرب کشور نفوذ نمود و بر اساس گزارش رسانه ها تراکم ذرات جامد معلق در جو منطقه وسيعي از کشور از جنوب آذربايجان غربي تا خوزستان بسيار بيشتر از استاندارد محيط زيست افزايش يافت و نيز ديد افقي در استان هاي کردستان، کرمانشاه، ايلام و خوزستان ساعت ها به حدود 500 و حتي کمتر از 500 متر افت كرد. شرايط بحراني خوشبختانه به دليل سرعت قابل ملاحظه باد دوام زيادي نياورد. اما بار ديگر ميليون ها نفر از هموطنان ساکن در اين نواحي طعم تلخ اين شرايط ناخوشايند جوي را چشيدند. اين توفان هاي غبار که در چند سال اخير مشاهده مي شوند قبلاً سابقه نداشته و کاملاً جديد مي باشند که به عنوان ريزگرد عربي هم از آن نام برده مي شود. به نظر اين موضوع بايد به نام غبار عراقي نامگذاري گردد. هرچند نامگذاري يک پديده جوي به نام زبان يا نژاد غلط است اما بر اساس منشا جغرافيايي امري مرسوم است. مانند پرفشار سيبريايي يا کم فشار فصلي فلات ايران. شرايط مناسب جوي براي طغيان غبارهاي نوع جديد يا عراقي با توجه به تجربه چند سال اخير از طرف کارشناس هاي هواشناسي بخوبي شناسايي شده است و عبارتند از:
    1- شکل گيري يک چرخش سيکلوني يا چرخند در سطح زمين در نيمه شمالي و غربي عراق.
    2- شکل گيري ناوه کم ارتفاع سطوح فوقاني که در واقع همان ادامه چرخند زميني در لايه هاي فوقاني جو است.
     3- شکل گيري رودباد تراز فوقاني جو. (جت استريم يا رودباد ميدان وزش بادهاي بسيار شديد غرب به شرق سطوح فوقاني است که حداقل تندي باد در آن 30 متر بر ثانيه يا 108 کيلومتر در ساعت است)
     4- ريزش هواي سرد يا خنک به نيمه شمالي و شمال غربي عراق
    سامانه جوي چرخندي فوق الذکر داراي چند ويژگي است: الف – باد در داخل اين چرخند مخالف عقربه ساعت مي چرخد. ب – باد عمدتاً به سمت داخل ناحيه جغرافيايي تحت سيطره چرخند مي وزد. ج- در داخل اين سامانه جوي همگرايي جرمي هوا ايجاد مي شود و درنتيجه به صورت گسترده اي ناچار به صعود مي گردد. هـ -گستره افقي چرخند ممکن است نصف يا حتي کل مساحت کشوري مانند عراق را در بر بگيرد. و- گسترش عمودي چرخند نيز معمولاً از پنج تا 10 کيلومتر است. چرخند در واقع تنوره گسترده اي است از هوا از سطح زمين به سمت سطوح فوقاني که در مقياس صدها کيلومتر شکل مي گيرد. (مقياس سينوپتيکي)
     شرايط فوق الذکر شرايط مطلوب براي بارندگي و تشکيل ابر است اما جريانات واقع بر روي عراق معمولاً خشک اند و بنابراين جهت چرخش رو به بالاي هوا در داخل چرخند بر روي کشور عراق محدود است و معمولاً ماحصل بارشي اندکي دارد به همين دليل است که بارش سالانه برخي از شهرهاي مرکزي و جنوبي عراق در مقايسه با فلات ايران بسيار کمتر است. مثلاً بارش سالانه بغداد 8/122 و کربلا9/92 و عماره 4/177 و نصيريه 7/127 ميليمتر است (منبع سازمان جهاني هواشناسي) اما در لبه غربي فلات ايران بارش ها به صورت قابل ملاحظه اي افزايش مي يابد. بطور مثال بارش سالانه مريوان 990، سنندج 490، ايلام 616، اسلام آباد غرب 483 و کرمانشاه 478 ميليمتر است. بنابراين سامانه هاي چرخشي بر روي نواحي غربي، مرکزي و جنوبي عراق عمدتاً به صورت وزش باد و صعود هواي خشک و البته بارش هاي نه چندان زياد عمل مي نمايد. اما بين النهرين که گهواره تمدن بشر به حساب مي آيد چگونه در اين بستر خشک شکوفا شده و حتي داراي موقعيت ويژه آب و هوايي و خاک براي توليدات کشاورزي و دامداري بوده است. پاسخ اين سوال در وجود رودهاي دجله و فرات نهفته است. نواحي جلگه اي عراق از غرب به وسيله فلات ايران و سپس برآمدگي منطقه اي زاگرس و از شمال به وسيله فلات آناتولي محصور مي گردد. حرکت هواي گرم و بعضاً مرطوب از سمت عراق بر روي هواي سرد و خنک اين فلات ها به شکل گيري جبهه هاي فعال جوي مي انجامد که به بارش هاي مناسب بر روي اين نواحي مي انجامد. ماحصل اين بارش ها شکل گيري شبکه خارق العاده رودخانه هاي بزرگ کرخه، کارون، دجله و فرات با هزاران شاخه فرعي خود در حوضه آبريزخليج فارس و دهها رودخانه کوچک و بزرگ ديگر در حوضه هاي ديگر منطقه مانند اروميه و خزر است.
     اين تعادلي است که در عمر بلند مدت مناطق ايجاد شده است. ايجاد باتلاق ها، هورها، درياچه ها و نيزارها ومانداب هاي وسيع در بين النهرين حاصل اين تعادل بوده است. رودخانه هاي دجله و فرات طي طغيان هاي زمستانه و بهاره خود دهها و بلکه صدها هزار کيلومتر مربع از خاک عراق را در گستره جلگه آن از آب مي پوشاند. عمق اين آبها غالباً زياد نبود و مايه نوعي از زندگي را براي بوميان عرب منطقه فراهم مي آورد که در اين آب ها کشاورزي، دامداري و حتي ماهيگيري و شکار مي کردند. اما مشکل ما اين است که اين باتلاق ها و مرداب ها امروزه خشک شده اند. چرا؟ جواب ساده است. رودخانه ها و بويژه رود عظيم و اصلي منطقه يعني فرات ديگر طغيان نمي کنند و به رودخانه هايي آرام با دبي کم و بيش يکنواختي تبديل شده اند. همچنين بخش عمده اي از مرکز و جنوب عراق به وسيله حکومت قبلي عراق کانال کشي و زهکشي شده و عملاً امکان ماندگاري اين نواحي مرطوب در عراق از بين رفته است. بنابراين سياست هاي ناهماهنگ منطقه اي در مديريت آب با ناديده گرفتن تعادل موجود بين آب و هوا و خاک و حتي انسان سبب به هم خوردن تعادلي در زيست بوم منطقه شده است که امروزه يکي از عوارض آن يعني فوران و طغيان توفاني غبار براي ما در فاصله چند صد کيلومتري اين عارضه بدخيم محيطي به مشکلي جدي تبديل شده است. بايد براي ايجاد اراده قوي جهت حل اين معضل عمق فاجعه را ديد.
     سوالي که در اينجا معمولاً طرح مي گردد نقش تغييرات اقليم و بويژه خشکسالي هاي يک دهه اخير در بروز غبار است. اولاً جهش طغياني غبار از سال 2005 شروع شده و مرتب رو به افزايش است. در 10 سال اخير منطقه شاهد دو موج خشکسالي بوده است. سال زراعي 1377 تا 1378 و سال زراعي 1386 تا 1387 اوج اين خشکسالي ها ثبت شده است.
     و بنابراين غبار قبل از خشکسالي هاي دهه اخير شروع شد و عليرغم نوسان بارش ها بطور روز افزوني ادامه دارد. طبيعتاً در شرايط تعادل نظام طبيعت خود نوسان خشکسالي ها را مديريت مي کرد. اما مديريت انسان در حال حاضر امکان اين بازآفريني نقش هوشمند طبيعت را کاهش داده است.
    
     شواهد آماري در مورد سونامي فوران غبار
    حافظه مردم در غرب و جنوب غرب ايران گواه بر جديد بودن و غير عادي بودن اين معضل است. آمار گوياي جهشي غير عادي در وقوع غبار در غرب کشور است. به عنوان نمونه به اين آمار در خصوص شهر سنندج توجه فرماييد: ميانگين تعداد روزهاي همراه با غبار براي دوره 1960 تا 2005 در شهر سنندج برابر است با 6/15 روز يعني تا اين تاريخ بطور ميانگين فقط چهار در صد روزهاي سال همراه با غبار بوده است اما ميانگين تعداد روزهاي همراه با غبار از 2005 تا 2010 در سنندج برابر است با 130 روز يعني بيش از سي و پنج درصد روزهاي سال؛ بنابراين از 2005 تا 2010 تعداد روزهاي همراه با غبار در سنندج نسبت به 45 سال قبل از آن 3/8 برابر (830 درصد) شده است و اين نه يک تغيير اقليمي بلکه يک فروپاشي ساختاري جوي است زيرا تغييرات اقليمي ماهيتاً تدريجي و بطئي اند. به دليل فراگير بودن غبار در غرب و جنوبغرب کشور آمار فوق را کم و بيش مي توان بر همه منطقه بسط داد.
    
     براي رفع اين معضل چه بايد کرد؟
    به قول معلمين پنجاه درصد حل مسئله فهم مسئله است و در مورد اين معضل هم اگر قبول کنيم منشا گرد و خاک وارده به ايران عمدتاً خارجي است در اين صورت کمي به راه حل نزديک شده ايم. بايد دو طرح عملياتي داشت. آنچه در داخل براي کاهش اثرات مخرب غبار انجام داد و اقدامات برون مرزي در زمينه منشا برون مرزي غبار هاي جديد شواهد ترديد ناپذيري وجود دارد. از جمله نقشه هاي وضع هوا و تصاوير ماهواره اي که از طريق سامانه اينترنت در دسترس همگان قرار دارد. حتي فوران غبار را مي توان کم وبيش پيش بيني نمود چون بر اساس الگوهاي شناخته شده هواشناسي مي توان شکل گيري شرايط مناسب براي تشکيل غبار و نيز امکان انتقال آن به يکي از صفحات غرب کشور را برآورد نمود. تصاوير پي در پي ماهواره اي و شواهد ديدباني هواشناسي نيز بلافاصله نحوه شکل گيري و آهنگ گسترش آن را نشان مي دهد.
     درهمه توفان هاي قبلي تصاوير موجود بيانگر شکل گيري کل و يا بيش از 90 درصد آن از مناطق مرکزي و غربي عراق است. دقت شود که نقاط غبار خيز در منطقه زياد است. بيشتر صحراي بزرگ نوار شمالي آفريقا، اردن و عربستان و عمان و امارات هم توليد کننده فعال غبارند اما نکته در اين است که ما در غرب و جنوب غرب کشور تحت تاثير غبارهاي عراقي قرار داريم. تفاوت غبارهاي عراقي با غبارهاي شمال آفريقا و عربستان سعودي و اردن در آن است که اولاً اين غبارها قبل از 2005 روي عراق شکل نمي گرفتند اما غبار هاي غيرعراقي همواره وجود داشته اند و مسئله جديدي نيستند و در ثاني غبارهاي نواحي دورتر از عراق در حرکت به سمت مرزهاي غرب کشور دچار واگرايي و پراکندگي و صعود قرار مي گيرند و فقط هنگام بروز رنگ آبي آسمان منطقه به شيري مي گرايد و مردم در سطح زمين زياد تحت تاثيرآن قرار نمي گيرند و نيز فراواني غبارهاي دورتر از عراق هم در منطقه ما کمتر است. تفاوت ديگر اين غبارها در زمان طغيان آنهاست. غبارهاي عراقي از اواخر فروردين تا مرداد منطقه ما را به شکل بحراني تهديد مي کنند. در پائيز و زمستان هم امکان بروز دارند اما به دليل سرعت زياد باد داراي دوام و غلظت زيادي نمي گردند. اما توفان هاي جديد غبار بويژه در ماه هاي خرداد و تير و مرداد به شکل حاد بروز مي نمايند. در اين ماه ها سرعت باد روي فلات ايران و بويژه در غرب کشور کاهش مي يابد، اما تقويت کم فشار فصلي روي عراق امکان تبديل ناپايداري ساکن فصلي را به ناپايداري ديناميک جوي در روي عراق گاهي فراهم مي آورد که با تلاطم کلي هوا در عراق همراه مي گردد و سبب شکل گيري توفان غبار در طول صدها کيلومتر و به ارتفاع حدود 3000 متر مي گردد که در حرکت غرب سوي غبار روي نواحي غربي و جنوب غربي کشور ما منتقل مي گردد. اما غبار منتقل شده در فلات ايران با سکون هوا مواجه مي گردد. که مي تواند براي ما در غرب کشور مشکلات جدي به وجود آورد.
    
     باد شمال در عراق و مسئله غبار
    در ادبيات هواشناسي باد شمال (Shamal wind) در عراق به عنوان مسبب ايجاد غبار نام برده مي شود لذا بايد متذکر شد که اين امر مربوط به شرايط متعارف و نرمال عراق بود و قبل از ايجاد عارضه بدخيم زيست محيطي عراق براي توضيح علت بروز غبار تابستانه جنوب عراق و کويت صادق است. اما براي توضيح غبارهاي جديد موثر بر روي ايران صحيح نمي باشد. حرکت هوا در عراق در فصول گرم از شمال به جنوب در امتداد کانال طبيعي بين النهرين است. حد فاصل دجله و فرات از موصل تا بصره که منطقه اي است کم ارتفاع بين 100 تا 150 متر از سطح دريا، اين نوع جريان در عراق به اسم باد شمال موسوم است. باد شمال اگر غالب شود ما از تاثير غبار عراقي در امان هستيم. اما نکته اينجاست که گاهي اين روال تحت تاثير يک جريان ناپايدار سطوح فوقاني تغيير مي يابد. در نتيجه هم تقويت شده و بادهاي شديدتر و تلاطم هاي جوي عميق تري را ايجاد مي کند و هم داراي مولفه جنوب غربي و غربي مي گردد. در نتيجه هم غبار بسيار بيشتري روي عراق ايجاد مي کند و هم روال انتقال آن به جاي جنوب عراق به سمت يکي از نواحي ايران تغيير مي يابد. اين رفتار جديد آب و هوايي در روي عراق سبب ايجاد توفان هاي شديد غبار مي گردد که قبلاً به اين صورت غبار ايجاد نمي کرد. عامل جديد در اين ميان تخريب عرصه وسيعي از خاک عراق از خاک پايدار به عناصر شکسته شده و سبک و نرم است. نحوه بروز غبار بر روي ايران به شرايط آب و هوايي ما هم بستگي دارد. اگر ناپايداري به عرصه جغرافيايي ايران نيز گسترش يابد غبار در روي ما دوام نخواهد داشت اما از خرداد تا مرداد بر روي غرب ايران هوا معمولاً بسيار پايدار بوده ( يعني امکان صعود هوا و وزش باد قوي بسيار کاهش مي يابد) بنابراين ماندگاري غبار بر روي ناحيه زياد مي گردد. در اين شرايط است که امکان دارد ديد افقي کمتر از 1000 متر و يا تراکم چند برابري ذرات جامد معلق در جو براي چند روز دوام آورد و تبعات منفي غبار در شرايط تداوم به صورت تواني افزايش يابد. اين تبعات از سوء تاثير بر سلامتي انسان ها گرفته تا سازوکار ناقص فتوسنتز نباتات تا حساسيت دام و طيور و حتي عکس العمل غير عادي حشرات و... چرخه هايي از ضرر و زيان را ايجاد مي کند که بسادگي در حساب نمي گنجد.
    
     راه حل هاي مقابله و پايش غبار
    آنچه در داخل براي کاهش اثرات مخرب غبار مي توان انجام داد. اولاً بايد گفت در خصوص اين غبار براي کاهش آن اقدام کنترلي در داخل کشور نمي توان انجام داد و اقدامات داخلي منحصر مي گردد به اتخاذ تمهيداتي براي کاهش خسارات و نيز براي اندازه گيري و آشکارسازي تراکم و نوع و جنس غبار وگرنه در زمينه کاهش ميزان غبار در داخل کشور کاري نمي توان انجام داد. نه مالچ پاشي و نه درختکاري در داخل کشور غبار عراقي را کاهش نخواهد داد.کساني که از مالچ پاشي در داخل کشور دم مي زنند معضل را مسلماًٌ نشناخته اند. البته بايد براي مقابله با غبار در داخل کشور برنامه داشت و سناريوهاي مختلف غبار را در دوام و غلظت بررسي و براي هر کدام راه حل مقابله اي پيشنهاد و نيز ايجاد آمادگي نمود. بطور مثال اگر بحران سه روز در غلظت بالادوام آورد چه بايد کرد و اگر اين بحران مثلاً پنج روز دوام آورد چه بايد کرد. نبود يک برنامه عمل معمولاً به ناهماهنگي هايي مي انجامد که در استان هاي مختلف اقدامات مختلفي براي شرايط مشابه انجام مي گيرد. اقدامات بهداشتي، اداري و آموزش و موارد اضطراري همه و همه بايد در اين طرح اقدام براي سناريوهاي مختلف تعيين گردند. بايد توجه نمود که صرف بودجه و اعتبار در داخل کشور تنها براي کاهش خسارات و شناخت بيشتر موضوع از طريق سامانه هاي اندازه گيري و آشکارسازي توجيه دارد. چون کمکي به کاهش ميزان غبار نخواهد کرد.
    
    اقدامات لازم برون مرزي
    اما در خارج از کشور چه بايد کرد؟ نخستين کار مسلماً ايجاد اراده در منطقه براي حل معضل است. گسترش اين تفکر که همه ساکنان يک کشتي هستيم که سلامت آن به نفع همه است. زيست محيط خاورميانه کل يکپارچه اي است که از هم تفکيک ناپذير است تخريب هر واحد زيست محيطي در اين ناحيه حساس آب و هوايي به ضرر همه است. سامانه هاي زيست محيطي در نواحي جنب حاره در تمام دنيا براي بقا به حفاظت آگاهانه و مستمر انسان و دولت ها نياز دارد. ايجاد يا زايش مجدد اين سامانه ها بعد از تخريب عملاً امکانپذير نيست و اين سامانه ها همه با هم در داخل سامانه بزرگتر منطقه اي به تعادل رسيده اند. دومين اقدام سعي در شناخت مسئله است. وسعت فاجعه زيست محيطي عراق گسترده است و ده ها هزار کيلومتر مربع را در بر گرفته است. در اين عرصه پهناور که بر روي تصاوير ماهواره اي مشخص است خاک، پايداري خود را از دست داده است دلايل را بايد يافت کنترل آب فرات، جولان خودروهاي نظامي و زره پوش ها و يا خشکسالي و يا هر سه، آيا مالچ پاشي 40 يا 50 هزار کيلومتر مربع شدني است. آيا اگر شدني هم باشد عاقلانه است. اين معضل براستي راه حل فوري ندارد. اما بايد حل گردد. پس بايد دوباره سعي نمود مسئله و ابعاد آن را شناخت و راه حل عملي مقابله با آن را يافت راه حلي که مسلماً بايد پس از برآورد فني و مهندسي منطقه ارائه گردد. ممکن است يک راه حل هم کافي نباشد بلکه ترکيبي از راه حل هاي مختلف را در بگيرد مانند درختکاري، احياي باتلاق ها و مرداب ها از طريق آزاد کردن سهم آب آنها و احياي استفاده صحيح از زمين و آخرالامر مالچ پاشي محدود که اجراي آن در گرو ايجاد اراده جمعي و تشريک مساعي در منطقه و نيز در اولويت قرار گرفتن سلامتي مردم است. در هر صورت راه حل ها را بايد از طبيعت منطقه فراگرفت.
     * مدير هواشناسي کردستان
    
    در يك نگاه : سونامي غبار عراقي در غرب و جنوب غرب کشور / گزارش از مهمان ناخوانده از كشور همسايه
    


 روزنامه ايران، شماره 5077 به تاريخ 25/2/91، صفحه 15 (محيط زيست)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 497 بار
    



آثار ديگري از "محمد طالب حيدري"

  سرمايه گذاري روي كانون هاي داخلي ريزگردها بي فايده است
محمد طالب حيدري*، ايران 4/12/95
مشاهده متن    
  اطلاع از برف و باران براي تصميم كافي نيست / لزوم آموزش براي مواجهه با بحران
محمد طالب حيدري*، ايران 20/11/95
مشاهده متن    
  چالش مديريت بحران در مواجهه با پديده هاي حاد جوي
محمد طالب حيدري*، ايران 20/9/95
مشاهده متن    
  بررسي آلودگي هوا در فصل سرد با عينك غيرسياسي
محمد طالب حيدري*، ايران 1/10/94
مشاهده متن    
  لزوم اطلاع رساني شفاف درباره پديده ال نينو
محمد طالب حيدري*، جام جم 29/7/94
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله پزشكي هرمزگان
متن مطالب شماره 6 (پياپي 90)، بهمن و اسفند 1395را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است