|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه رسالت91/4/18: ايده آليسم در محكمه واقعيت ها!
magiran.com  > روزنامه رسالت >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 9439
پنج شنبه 2 اسفند 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2829
magiran.com > روزنامه رسالت > شماره 7583 18/4/91 > صفحه 18 (انديشه) > متن
 
      


ايده آليسم در محكمه واقعيت ها!
اصول انديشه سياسي و مفهوم دولت از نظر مكتب ايده آليسم

نويسنده: ميرعماد اشراقي


    اشاره:
    ايده آليسم يا آرمان گرايي يكي از مفاهيم و مسائلي اساسي است كه فلسفه ذهن به آن مي پردازد. اين فلسفه به تقدم ذهن بر عين يا تقدم فاعل شناخت بر متعلق شناخت اعتقاد دارد. ايده آليست ها اهميت و ارزش زيادي براي نهاد دولت و نظام سياسي قائل هستند. از ديد آنها دولت نهادي اخلاقي، خودساز و خودكار مي باشد. منافع فرد و منافع دولت، در مسئله رشد كامل شخصيت انسان نهفته است.

    
    تعريف و واژه شناسي
    ايده يا آرمان واژه اي است كه ريشه يوناني دارد و مي توان براي آن معاني مختلفي بيان ساخت، مانند شكل، ظاهر، قالب و الگو.
    ايده آليسم «Idealism» فلسفه اي است كه رابطه ميان واقعيت و ذهن را بررسي مي كند و ذهن را برتر از عين و واقعيت مي داند.
    
    ايده آليسم به تحليل ذهن شناسنده مي پردازد تا چگونگي شناخت و ارتباط آن با جهان هستي را كشف كند و نحوه ارتباط انسان ها با يكديگر را تحليل نمايد. ايده آليسم فقط در پي شناخت جهان مي باشد، خواه اين جهان به عنوان جهان طبيعي شناخته شود يا به عنوان جهان سياسي و اجتماعي. آرمان گرايي در مقابل واقع گرايي به كار مي رود و در مقابل اين فلسفه كه اصالت واقع يا اصالت وجود خارجي و جهان محسوس را بيان مي دارد، به اصالت تصور، پندار و ايده هاي ذهني اعتقاد دارد.
    آرمان گرايان واقعيت ها و پديده هاي مربوط به جهان هستي، چون انسان، گياهان و ديگر موجودات را كه توسط حواس و ادراك آدمي شناخته مي شود، قبول ندارند و تمامي جهان را خيال، تصور و پندار ناچيز بيان مي كنند. آنها فقط به وجود خود و تصورات ذهني بشري اعتقاد داشته و با استدلال به اينكه انسان قدرت و توانايي ادراك و احساس واقعيات و اشياء را ندارد، به نفي جهان هستي مي پردازند و قوه ادراك بشري را نوعي توهم و تصورات فكري معرفي مي كنند.
    
    تاريخچه شناسي
    برخي از فلاسفه، مكتب آرمان گرايي را به رويكرد و نظريات جرج بركلي نسبت مي دهند، اما با نگاهي به تاريخ فلسفه مي توان دريافت كه اين نگرش ريشه هاي كهني دارد، اولين كسي كه در فلسفه اين واژه را به كار برد، افلاطون مي باشد كه در باب حقايق مجرده واژه مُثُل يا نمونه به كار برده است. از ديد افلاطون تمامي موجودات جهان سايه و تصويري از حقيقت مجردي هستند و مفهوم و موجوديت خود را از آن وجود مجرد عقلاني كسب مي كنند.
    تا اواخر قرن هفدهم، ايده آليسم به مفهوم مثل افلاطوني به كار مي رفت، اما با گذشت زمان و پيدايش نگرش و رويكردهاي نوين فلسفي، معناهاي مختلفي به خود گرفت. در فلسفه معاصر ايده به معناي تصورات ذهني مي باشد و آرمان گرايي نوعي فلسفه ذهني است كه فقط ايده و تصورات ذهني را واقعي مي دانند و وجود جهان مستقل از ادراك را نفي مي كنند.
    
    ايده آليسم در يونان باستان
    در بررسي تاريخ فلسفه باستان برخي از رويكردهاي ايده آليستي ديده مي شود، به نظر مي آيد كه فلسفه ايده آليسم با اينكه در نظريات انديشمندان سده هاي جديد اروپا برجسته شد، اما نخستين نشانه هاي عمده آن در آثار متفكران يونان باستان، سقراط، افلاطون و ارسطو ديده مي شود. فيلسوفان يونان باستان دولت را نهادي طبيعي و ضروري بيان مي سازند. از نگرش آنان دولت مهمترين بخش جامعه را تشكيل مي دهد و انسان و اجتماع بدون وجود نهاد دولت نمي تواند به كمال و استقلال برسد.
    ايده آليست ها دولت را نه تنها براي تامين احتياجات مادي، حتي براي رفع نيازهاي معنوي نيز لازم و ضروري مي دانند. بنابراين آنها در فلسفه سياسي خود علاوه بر جايگاه سياسي، بُعد اخلاق و روحاني را نيز به وجود دولت ربط مي دهند. يوناني ها معتقدند كه حيات اجتماعي فقط به شهروندان تعلق دارد و آنها كه خارج از دولت زندگي مي كنند، در حد انسان نيستند. آنچه به انسان معنا مي دهد، دولت و نظام سياسي است كه انسان ها تاسيس كرده و عنوان شهروند نام مي گيرند. اين نظر يوناني در طول تاريخ هدايتگر انديشه هاي ايده آليستي دولت بود.
    
    معروفترين ايده آليست ها
    در بررسي نظرات انديشمندان و فيلسوفان كه ديدگاه و اصولي فراتر از واقعيت جامعه ارائه مي دهند، به نظر مي آيد كه نظريه آنان ايده آليستي است، اما در قالب نظريه سياسي، مهمترين ويژگي هاي تفكر ايده آليستي در آثار و رساله هاي كانت، شلينگ و هگل وجود دارد، همچنين به طرفداري از اين متفكران، انديشه هاي ايده آليستي در نويسندگان انگليسي چون گرين، والاس، جوتر، بوسانكه، برادلي و كايرد رشد و توسعه يافت. بعدها اين متفكران توانستند انديشه هاي ايده آليستي را با اصول و قواعد تازه اي بيان كرده و در گسترش و انسجام فلسفي آن نقش داشته باشند.
    كانت شرحي مناسب از رابطه عين و ذهن را ارائه مي دهد و هگل ديدگاه و نظريات او را در اين باب انسجام و نظم مي بخشد. هگل اعتقاد داشت كه حس جدايي بين عين و ذهن منبع نياز به فلسفه است.
    
    زادگاه ايده آليسم
    به مدت طولاني، آلمان جولانگاه ايده آليسم بود و اولين انديشه هاي ايده آليستي توسط متفكران و فيلسوفان آلماني مطرح مي شد، اما اين فلسفه در طول زمان به تدريج به كشورهاي ديگري چون فرانسه، آمريكا، انگلستان و ايتاليا گسترش يافت. از آنجايي كه آلمان يكي از مراكز اصلي فلسفه ايده آليسم بود، تفاوت هايي بين نوع نگرش و ديدگاه فيلسوفان آلماني با ديگر ايده آليست ها وجود داشت، اما تمامي فيلسوفان ايده آليست ارتباط نزديكي در فلسفه سياسي خود داشتند. در رويكرد سياسي تمامي ايده آليست ها دولت با نام هاي متفاوتي بيان شده است: نظريه مطلق گرا، نظريه فلسفي، نظريه فراطبيعي و نظريه عرفاني.
    
    در اين مقاله تلاش خواهد شد تا خصوصيات كلي تفكر ايده آليستي بيان گردد:
    
    اصول انديشه سياسي ايده آليستي
    براي شناخت تفكر سياسي ايده آليسم مي بايد اصول و مباني اين مكتب را مورد تحليل قرار داد. پايه هاي اصلي ايده آليسم سياسي در چند عامل مورد بررسي قرار مي گيرد:
    
    دولت و جامعه: ايده آليست ها اهميت و ارزش زيادي براي نهاد دولت قائل هستند. از نگاه آنها دولت بخشي از اجتماع بشري است كه به كليت آن معنا مي بخشد و در معناي گسترده با جامعه يكسان است، جامعه و اجتماع بشري زماني معنا پيدا مي كند كه نهاد سياسي و دولت در آن تاسيس شود. از نگاه آنها دولت نظام اجتماعي اصلي است كه فرد بايد جايگاه درست خود را در آن بيابد. فرد در خويشتن خود معنا و اهميت ندارد. ادامه حيات انسان در گرو تشكيل نهادي به نام دولت مي باشد.
    دولت مبناي اخلاقيات: دولت نهادي اخلاقي، خودساز و خودكار مي باشد، دولت براي رشد كامل شخصيت انسان ضروري است. انسان بالطبع موجودي اجتماعي با هدفي اخلاقي است، دولت موثرترين سازمان براي عملي ساختن هدف اخلاقي است. بين هدف فرد و هدف دولت تضاد و كشاكشي نيست، زيرا هدف هر دو يكي است: كمال انسان. از ديدگاه اخلاقي دولت در خويشتن خود هدف نيست، بلكه ابزاري براي رسيدن به اهداف مي باشد. دولت انسان را در نيل به كمالات و اخلاقيات راهنمايي مي كند.
    رابطه دولت با فرد: رابطه دولت و فرد يكي از مباحثي است كه ايده آليسم به آن اهميت زيادي مي دهد. مفهوم تقابل دولت و فرد در ايده آليسم معنايي ندارد. دولت براي فرد ايجاد گشته نه فرد براي دولت. وظيفه دولت اين نيست كه جاي فرد را بگيرد، بلكه آن است كه به توسعه شخصيت فرد كمك نمايد. دولت فرد را در نيل به كمال و اخلاقيات ياري كرده و دست يافتن او به اهدافش را امكان پذير
    مي سازد. دولت بهترين دوست فرد مي باشد. نظريه ايده آليستي در واكنش عليه فردگرايي افراطي ايجاد شد، اين نظريه اعتقاد دارد كه منافع واقعي فرد و منافع واقعي دولت، يعني رشد كامل شخصيت انسان، يكسان است.
    
    دولت نهادي مستقل:
    با اينكه دولت با جامعه، مردم، فرديت، اخلاقيات و كمال در ارتباط مي باشد و جايگاه چند بعدي را در جامعه دارد، ايده آليست ها اعتقاد دارند كه دولت اراده و شخصيت خاص خود را داراست، دولت گذشته، حال و آينده اي دارد. دولت از افرادي كه آن را تشكيل مي دهند، فرق دارد. دولت در هدف خود پايدار و استوار است. دولت آرماني مجسم كننده اراده معقول در كامل ترين شكل خود، نمي تواند چيزي خلاف بهترين منافع اعضاي خود اراده نمايد. دولت شخصيتي مستقل از جامعه و اعضاي آن دارد، اما منافع و صلاح مردم را دنبال مي كند.
    
    پايه دولت: دولت بر مبناي اراده مردمي تشكيل يافته است. از ديد آرمان گرايان مبنا و پايه دولت در اراده و خواست مردمي نهفته است كه از روي تصميم و اختيار به تشكيل نظام سياسي و حكومت همت گماشته اند. اين فلسفه پايه دولت را نه در زور بلكه در اراده عمومي مي داند.
    
    نقد:
    ايده آليسم هدف دولت را در رشد شخصيت انسان و نيل او به كمالات و اخلاقيات مي داند، اما واقعيت كشورهاي اروپايي عكس اين قضيه را نشان مي دهد، انحطاط كمالات و سقوط ارزش هاي اخلاقي بحراني است كه امروزه گريبانگير جوامع غربي شده است و ريشه آن بنيان غيرديني و غيراخلاقي نظام سياسي كشور است.
    در حالي كه ايده آليسم نهاد دولت و حكومت را در اراده و خواست مردم بيان مي دارد، طول تاريخ شاهد حكومت و نظامهاي سياسي بوده است كه به زور و با توسل به اقتدار سياسي و نظامي بر مردم حاكميت داشته اند و باعث تضييع حقوق افراد جامعه خود شده اند، از اين رو ريشه تمامي دولت ها را نمي توان اراده عمومي دانست.
    به طور كلي مي توان بيان داشت كه ايده آليست ها و آرمانگرايان با اصل قرار دادن تصورات و پندارهاي ذهني، نتوانسته اند واقعيت و مسائل عيني جهان هستي را درك كنند، آنها در مسائل ساده و بديهي چون ادراك واقعيات هستي دچار شبهه هستند، لذا قادر به ارائه چارچوب فلسفه سياسي منطبق با واقعيات جوامع نيستند.
    
    منابع:
    تاريخ فلسفه سياسي غرب، عالم، عبدالرحمن، عصر جديد و سده ميانه، تهران: وزارت امور خارجه، 1377.
    
    روح فلسفه قرون وسطي، اتين ژيلسون، مترجم: عليمراد داوودي، تهران: انتشارات علمي فرهنگي، 1363.
    
    ايده آليسم در محكمه واقعيت ها! / اصول انديشه سياسي و مفهوم دولت از نظر مكتب ايده آليسم
    


 روزنامه رسالت، شماره 7583 به تاريخ 18/4/91، صفحه 18 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 402 بار
    



آثار ديگري از "ميرعماد اشراقي"

  بنيادگرايي لفظ پردازانه / هانس گئورگ گادامر؛ برخورد نظري و زبان گرا با هرمنوتيك
ميرعماد اشراقي، رسالت 9/9/91
مشاهده متن    
  غفلت از فلسفه در ورطه لفظ پردازي / كنكاشي در مراحل و پيامدهاي فلسفه زبان گرا
ميرعماد اشراقي، رسالت 25/8/91
مشاهده متن    
  سقراطيهاي بيگانه با سقراط! / نگاهي به تاثيرات آموزه هاي فلسفي سقراط و پيدايش مكتب هاي سقراطي
ميرعماد اشراقي، رسالت 7/8/91
مشاهده متن    
  تكاپو براي رسيدن به سراب / كنكاشي در ايده هاي معرفت شناسانه انديشمندان مكتب الئايي
ميرعماد اشراقي، رسالت 6/8/91
مشاهده متن    
  توليد ملي؛ راهبرد توسعه همه جانبه
ميرعماد اشراقي، رسالت 23/7/91
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله سيستم هاي فازي ايران
شماره 6 (پياپي 65)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است