|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه جام جم91/5/22: داشتن خودرو: نگاهي انسان شناسانه
magiran.com  > روزنامه جام جم >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 5244
سه شنبه 15 آبان 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2835
magiran.com > روزنامه جام جم > شماره 3482 22/5/91 > صفحه 10 (پرونده) > متن
 
      


داشتن خودرو: نگاهي انسان شناسانه


نويسنده: شروين وكيلي


    1. از همان سال 1911.م كه فورد نخستين خودروهاي مدل تي را به بازار عرضه كرد و ظهور نخستين خط توليد انبوه خودرو را به مردمان اعلام كرد، معلوم بود موجي تازه در بازار كالاهاي فناورانه به راه افتاده است.
    صنعت توليد خودرو هنوز پس از يك قرن، يكي از بزرگ ترين صنايع دنيا محسوب مي شود و لبه فناورانه بسياري از غول هاي صنعتي دنيا، بر جديدترين نسلِ خودرويي تثبيت شده كه بتازگي طراحي كرده اند. خودرو گذشته از كاربرد غيرقابل چشم پوشي اش در جامعه سريع و شتابزده مدرن، عاملي است كه تحول جامعه شناختي چشمگيري را نيز پديد آورده است. خودرو نخستين دستاورد فناورانه مهمي بود كه پس از اختراع قايق و كشتي در هزاران سال قبل، ترابري عمومي مردمان را در جوامع انساني تسريع كرد و به همين ترتيب تبادل كالاو افكار را در دامنه اي چشمگير به جريان انداخت. خودرو به همين ترتيب، از نظر مطلوبيت هم جايگاهي ويژه داشت. از طرفي هر خودرو يك ماشين پيچيده است كه براي كار كردن به پشتيباني يك سيستم اجتماعي سوخت رسان و مكانيك و راهدار و... نياز دارد و از سوي ديگر كالايي است كه يكسره و بي شك و ترديد در مالكيت دارنده اش قرار دارد.
    خودرو به خانه شباهت دارد و مي تواند در ميانه عمومي ترين محيط شهري ـ يعني گذرگاهي مثل يك بزرگراه ـ فضاي خصوصي اي شبيه منزل فراهم آورد. از اين روست كه داشتنِ خودرو، تا حدودي در رده داشتن چيزهاي مهم و كلان مانند داشتن خانه قرار مي گيرد. در جامعه شهرنشينِ ايراني چندگاهي است كه داشتن خانه و ماشين همچون پيش شرطي براي ازدواج مردان جوان پنداشته مي شود و مدت هاست پايگاه اجتماعي و طبقه اقتصادي افراد، علاوه بر محل و وسعت خانه، بر مبناي مدل و بهاي خودرو تعيين مي شود. بنگاه هاي فروش خودرو در شهر ما شباهتي كاركردي به بنگاه هاي معاملات ملكي دارند و انگاره مردمان درباره كارگزارانِ اين دو بخشِ در اصل بي ربط، سخت با هم در آميخته است. اين در حالي است كه در يك سو كالايي مدرن، فني، متحرك و تا حدودي خارجي را داريم و در مقابل در سوي ديگر با خانه اي روبه رو هستيم كه بومي، بسيار ديرينه و ثابت و غيرمتحرك است.
    موقعيت و ارجي كه خودرو در جوامع مدرن اشغال مي كند، بارها و بارها در نوشتارهاي جامعه شناسان و انسان شناسان مورد وارسي قرار گرفته است؛ اما آنچه در اينجا مورد بحث است، الگوهاي اجتماعي داشتنِ خودروست. بخصوص داشتن چند خودرو و داشتن شمار زيادي از خودروها، يعني همان پديده اي كه مي توان كلكسيون داري خودرو ناميد.
    2. داشتنِ خودرو، اگر از نظرگاهي اقتصادي نگريسته شود مانند داشتن هر كالاي ديگري است. قاعدتا هر خانواده بايد يك ـ يا شايد در شرايط خاص دو يا سه ـ خودرو داشته باشند و قاعدتا نبايد يك نفر بيش از يك خودرو داشته باشد؛ چرا كه كاركرد خودروي اول از دومي هم بر مي آيد؛ قاعدتا خودرو بايد براي ترابري و انتقال افراد و اشيا مورد استفاده قرار گيرد و قاعدتا كاركرد اصلي اش حملِ انسان است در مكان، به سريع ترين و راحت ترين شيوه. اما خودرو را نيز مانند جعبه كبريت و سكه و تمبر و اسكناس مي توان گردآوري كرد و در ابعادي كلان، داشت. در اين حالت خودرو كاركرد اقتصادي و فني خود را از دست مي دهد و به نشانه اي تبديل مي شود كه دايره دارايي دارنده اش را نمايش مي دهد.
    مجموعه داري و تشكيل دادن كلكسيون بي شك يكي از شگفت انگيزترين ويژگي هاي گونه انسان است. من خود مجموعه اي از سنگ ها و سنگواره هاي جانوري را گرد آورده ام و اين را نيك مي دانم كه چيزهاي گرد آمده در يك كلكسيون، بيش از آن كه به تنهايي اهميت داشته باشند، به خاطر همنشيني شان با چيزهاي ديگر صاحب معنا مي شوند. مجموعه هايي مانند صدف و پروانه و سنگ، به خاطر كوچكي اجزايشان يا تفاوت هاي تخصصي و علمي آنها با هم، بيش از آن كه ارزش نمايشي داشته باشند، همين ميل به كنار هم ديدنِ چيزها را ارضا مي كنند و تمايل دروني مان براي فهمِ گرامرِ همنشيني اشيا را برآورده مي سازند. در تعبيري عمومي، شايد انگيزه اصلي كلكسيون داران، همين گرد آوردن و كنار هم نشاندن چيزهايي باشد كه انگار ارتباطي دروني با هم دارند و در دنياي واقعي پراكنده و نامربوط با هم، در جاهايي تصادفي پخش و پلاشده اند. ميل به مجموعه سازي در اين معنا، از همان غريزه نظم بخشي و سامان دادن به محيط برمي خيزد. غريزه اي كه شايد در پستانداران و پرندگان، همچون رفتار تميز كردن لانه يا آراستنِ آن با شاخ و برگ هاي مناسب تجلي يافته باشد.
    اما خودرو با چيزهايي كه معمولامجموعه داران گرد مي آورند تفاوتي دارد؛ مهم ترين نكته آن كه خودرو كالايي گران و فناورانه است؛ البته كم نيستند سنگ هاي قيمتي يا عتيقه هايي كه بهايي بيش از يك خودرو داشته باشند. اما با وجود اين معمولاابعاد و بهاي يك شئ نهاده شده در يك كلكسيون، قابل مقايسه با اندازه و قيمت يك خودرو نيست. اين قضيه وقتي اهميت بيشتري مي يابد كه دريابيم دلبستگان به داشتنِ مجموعه اي از خودروها، معمولابه دنبال نسخه هاي قديمي و به اصطلاح كلاسيك از ماشين هاي مورد نظرشان مي گردند. اين دستگاه ها هم كمياب هستند و هم بهايي چشمگير دارند. گذشته از اين، همين ماشين هاي كلاسيك دقيقا به خاطر قديمي و كلاسيك بودنشان كاركرد خود را در ترابري بتدريج از دست مي دهند و از سوخت، پشتيباني فني و قطعات يدكي لازم بهره مند نيستند. از اين روست كه تقريبا همه خودروهايي كه در كلكسيون ها قرار مي گيرد، تقريبا تمام عمر خود را در وضع ساكن و همچون شئ تزئيني سپري مي كنند. بر اين مبنا خودروي قرار گرفته در يك مجموعه، در واقع ابزار و ماشيني است كه از كاركرد اصلي خود خلع شده باشد. اين چيزِ به نمايش گذارده شده، در مقابل كاركردي نمايشي به دست مي آورد و آن هم عاملي است كه از همنشيني اش با خودروهاي ديگر كلكسيون بر مي خيزد.
    در كشور ما شمار كلكسيون داران خودرو زياد نيستند و به دلايلي كه به نكوهش اختلاف طبقاتي و بدبيني توده مردم نسبت به تازه به دوران رسيدگان باز مي گردد، از نشريه هاي عمومي يا نمايشگاه هاي گشوده اي كه اين مجموعه ها در آن به نمايش در آيند، خبري نيست. در مقابلِ غيابِ جامعه اي منسجم و شناسنامه دار از مجموعه دارانِ خودرو با پديده موازي ديگري روبه رو هستيم و آن هم شمار بيشتري از شهروندان است كه به اصطلاح ماشين كلاسيك باز هستند. اين شهروندان در واقع همان كساني هستند كه در صورت دستيابي به منابع لازم، مجموعه اي از خودروها را پديد خواهند آورد. با وجود اين، از آنجا كه بيشتر اين افراد جوان و متعلق به طبقه متوسطِ بالاي اقتصادي هستند، به داشتنِ يك خودروي كلاسيك بسنده مي كنند.
    الگوي رفتار ماشين كلاسيك بازها با مجموعه داران خودرو متفاوت است. ايشان از فضا و امكانات مالي لازم براي انباشت خودروها و ايجاد الگويي از همنشيني شان بي بهره اند. از اين رو از خودروي قديمي خود به عنوان وسيله ترابري نيز بهره مي برند. زماني كه فردي را سوار بر خودرويي قديمي در خيابان هاي شهر مي بينيد، در واقع گوشه اي پوياتر و متحرك تر و البته كوچك تر از فضاي كلكسيون داري را شاهد هستيد كه از جايگاه عادي خود خارج شده و به فضاي عمومي پرتاب شده است. دارنده اين خودرو با چيزي كه به موزه ماشين هاي قديمي تعلق دارد، همچون خودرويي كارآمد و امروزين برخورد مي كند و آن را در زمينه ابزارها و خودروهاي امروزين به خدمت مي گيرد. كاري كه چنين كسي انجام مي دهد، به كردار اديبي شباهت دارد كه واژه اي كهن و در عين حال جذاب را از تاريخي دوردست فرا مي خواند و آن را در گفت وگويي يا سخنراني اي به كار مي گيرد. در هردو حال، مالكيتِ چيزي غيرعادي و مطلوب است كه در فضايي عمومي به نمايش گذاشته مي شود و مالك آن است كه با اين نمايان ساختنِ دارندگي، به هويتي متمايز و ويژه در زمينه اجتماعي اش دست مي يابد.
    كسي كه با خودروي كلاسيكي در خيابان هاي شهر تردد مي كند، در واقع غيابِ خودروهاي كلاسيك ديگري را كه مالكش باشد با حضور خودروهاي ديگري كه مالكشان ديگري است، پر مي كند. اين حركتي هوشمندانه و زيركانه است، چون همان همنشيني ميان خودروها را پديد مي آورد، هرچند اين بار فضاي ظهور اين همنشيني كنترل شده نيست و از عقلانيت، نظم و تقارنِ كلكسيون ها بي بهره است. تفاوت مهم ديگر آن است كه مجموعه سرسام آور و آشفته خودروهايي كه در يك بزرگراه با خودروي كلاسيك من چفت و بست شده اند، در مالكيت من قرار ندارند و به همان سپهر عمومي اي تعلق دارند كه شبكه خودروهاي همنشين را پشتيباني مي كند. با وجود اين شكلي ديگر از هويت سازي يك كلكسيون دار، در ابعادي كوچك تر و در شرايطي يكسره متفاوت در اينجا نيز بازتوليد مي شود. در اينجا نه تنها خودروي كلاسيك در شبكه خودروهاي امروزين و عادي برجسته و نمايان مي شود كه دارنده و راننده آن هم در زمينه مردمان ديگر بركشيده مي شود و هويتي متمايز و برتر پيدا مي كند. ماهيت اين هويتِ مطلوب، همان مالكيتِ چيزي مانند خودروست. اما در زمينه اي از مالكيت هاي موازي ديگران بر خودروهاي ديگر بازتعريف شده است و همچون موردِ كلكسيون داران، چون حجمي منسجم بر خود بسته نمي شود و در دايره مالكيتِ خودروهاي بسيار محدود نمي ماند.
    داشتن، شايد غريب ترين صفتِ آدميزادگان باشد. ميان تمام جانداران، هيچ گونه اي نيست كه به قدر انسان مالك باشد و چيزهاي مالكيت پذير را پيرامون خود تعريف كرده باشد. بر اين مبناست كه بخش مهمي از هويت مردمان بر مبناي چيزهايي كه دارند تعيين مي شود و انگاره ديگري هم تا حدود زيادي بر همين مبنا شكل مي گيرد و تثبيت مي شود. داشتنِ چيزي كه گرانبها، پيچيده و قابل مشاهده براي عموم باشد، در اين ميان البته چشمگيرتر است و هويتي كه از دل اين نوع مالكيت زاده مي شود نيز به همين ترتيب، ارزش و اعتباري اجتماعي را براي طرفدارانش به ارمغان مي آورد.
    داشتن خودرو: نگاهي انسان شناسانه
    


 روزنامه جام جم، شماره 3482 به تاريخ 22/5/91، صفحه 10 (پرونده)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 181 بار
    



آثار ديگري از "شروين وكيلي"

  آنچه امروز كاش روحاني بگويد
شروين وكيلي، اعتماد 2/5/97
مشاهده متن    
  در سوگ يك جامعه شناس
شروين وكيلي، اعتماد 27/3/97
مشاهده متن    
  رفتار جمعي نيازمند پختگي و سنجيدگي
شروين وكيلي، اعتماد 10/10/96
مشاهده متن    
  شب يلدا و اسطوره ايزدمهر
شروين وكيلي، اعتماد 30/9/96
مشاهده متن    
  لرزه بر افسانه هاي ضدايراني
شروين وكيلي *، اعتماد 7/9/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله پژوهش هاي اعتقادي كلامي
متن مطالب شماره 32، زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است