|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 در    جستجو:  
روزنامه اعتماد91/5/23: آخرين زلزله هاي بزرگ قرن حاضر در ايران
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3090
پنجشنبه يكم آبان ماه 1393



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 2468 23/5/91 > صفحه 9 (نگاه دوم) > متن
 
      


آخرين زلزله هاي بزرگ قرن حاضر در ايران
تاريخ ، تكرار با خاك يكسان شدن شهرها را روايت كرده است

نويسنده: سينا قنبرپور


    
    از اين شوخي عاميانه گذشته كه مي گويند حضرت عزراييل گوشي تلفن همراهش را روي ويبره گذاشته بود كه ناگاه در زلزله يي اين همه آدم مردند، گويا ايران ما شوخي شوخي درست همانجايي قرار گرفته كه تلفن همراه جناب عزراييل آنجاست! از «اراك»، «اروميه»، «اصفهان» و «اهواز» در ميان مراكز استان هاي كشور بگذريم، مابقي نقاط شهري و روستايي ايران اوضاع شان خراب است: خيلي خراب. آنقدر كه اگر «نيشابور» همين دو هفته قبل بيش از 6 ثانيه لرزيده بود، معلوم نبود به جاي شيشه ها چه چيزهاي ديگري در اين شهر خرد مي شد. نيشابور كه روزگاري نقش دانشگاه «هاروارد» كنوني در امريكا را در ايران بازي مي كرده، دو بار در پي وقوع زلزله با خاك يكسان شده و دوباره از نو ساخته شده است. اين اتفاق براي تبريز نيز پيشتر روي داده بود و اين شهر از نو ساخته شده است. شايد نبايد اجازه دهيم كه اين بار آن ضرب المثل عاميانه خودنمايي كند كه « تا سه نشه بازي نشه!...» واقعيت اين است كه ايران در تاريخ خود ياد شهرهايي را جاي داده است كه در پي وقوع زمين لرزه با خاك يكسان شده اند و در پي آن شهر يا دوباره در همان محل ساخته شده يا با فاصله يي اندك در همان منطقه. اگر بم لحظات بيشتري در پنجم دي ماه 1382 لرزيده بود، حتما به سرنوشت طبس در 25 شهريورماه 1357 دچار مي شد. مي خواهيد بدانيد تاكنون كدام شهرهاي ايران اين تجربه ناخوشايند را داشته اند و آيا ممكن است براي پايتخت ما در قرن حاضر چنين سرنوشتي رقم بخورد؟
    حتما براي يك بار هم كه شده سنگي به آب انداخته ايد! بعد از برخورد سنگ ديده ايد كه چگونه اثر ورود سنگ به آب موجي دايره وار در آب ايجاد كرده است. زلزله هم مثل اثر آن سنگ، ولي در لايه هاي مختلف زمين عمل مي كند. در تعريف علمي زمين لرزه مي گويند امواجي كه از آزاد شدن سريع انرژي در لايه هاي زيرين زمين ايجاد مي شود و در همه جهات حركت مي كند، موجب لرزشي مي شود كه ما آن را زلزله مي ناميم. با اين وصف بايد اين واقعيت هيجان انگيز را قبول كنيم كه 90 درصد ايران را نقاط زلزله خيز تشكيل داده است. اين جمله هر شنونده يي را به ياد طب سوزني مي اندازد. فرض كنيد كشورمان بدن يك انسان باشد. حال طبيب طب سوزني تمام بدن را سوزن گذاشته است. همين وضع سبب شده تا جز همان چهار شهر بزرگي كه در ابتدا نام برديم، كمتر شهر بزرگي در كشورمان از گزند زلزله در امان باشد. از آن سو شهرهاي بزرگ كشورمان خاطره هاي تلخي را از زلزله در خود جاي داده اند: خاطره با خاك يكسان شدن! وقتي آخرين پنجشنبه دي ماه امسال دوباره نيشابور لرزيد، اين سوال در اذهان جريان گرفت كه مبادا تجربه با خاك يكسان شدن شهرهايمان را تجربه كنيم: پس تا اين اتفاق نيفتاده است نگاهي به اين رويداد تكان دهنده بيندازيم.
    
    آخرين زلزله هاي بزرگ قرن حاضر ايران
    اگر به پايگاه اينترنتي «پژوهشگاه بين المللي زلزله شناسي و مهندسي زلزله» سري بزنيد مي توانيد آخرين زلزله هاي كشور را بررسي كنيد. البته فكر نكنيد كه آخرين زلزله كشور مربوط به چند روز قبل خواهد بود. معمولانتايج بررسي هاي اين پايگاه نشان از آن دارد كه همين شب قبل هم زلزله يي آمده است! اما بزرگ ترين زلزله هاي ايران در قرن اخير 9 زلزله بوده است كه همگي با بزرگاي بيشتر از 5 در مقياس ريشتر ثبت شده اند. آخرين زلزله مربوط به نيشابور است با بزرگاي 5/6 ريشتر كه خوشبختانه تلفات جاني نداشته است. اما بيشترين تلفات مربوط به زلزله بم بود كه 6/6 ريشتر بزرگاي آن بوده است. زلزله سال گذشته دامغان 9/5 ريشتر بزرگي داشت، زمين لرزه بندرعباس در سال 1387 با مركزيت قشم بزرگايي 1/6 در مقياس ريشتر را ثبت كرد، زلزله بروجرد در سال 1385 نيز بزرگايي به همين اندازه داشت، قشم بار ديگر در سال 84 مركز زلزله يي 6ريشتري بوده است، سال 84 همچنين زلزله زرند با 4/6 ريشتر زلزله بزرگي در تقويم زلزله هاي كشورمان محسوب مي شود، زمين لرزه 3/6 ريشتري سال 1383 مازندران ديگر زلزله بزرگ كشور بوده، زلزله 6/6 ريشتري بم در دي ماه 1382 و زلزله سال 81 بوئين زهرا با 5/6 ريشتر بزرگا جزو زلزله هاي مهم به شمار مي آيند. اما جز همان زلزله بم در سال 82 مابقي اين زلزله ها قدرت تخريبي به آن حد نداشته اند كه عبارت با خاك يكسان شدن را براي آثارشان به كار برد.
    
     قوچان
    قوچان يكي از شهرهايي است كه زلزله 117 يا 118 سال قبل سببي خير شد و شهري مهندسي شده به معناي امروزي در موقعيت فعلي آن ساخته شد. قوچان كه در عهد اشكانيان با نام «آساك» خوانده مي شده، حدود 117 سال قبل در پي زلزله يي به طور كامل ويران شد. مردم قوچان در فاصله 14 كيلومتري قوچان ويران شده كه اينك «قوچان كهنه» خوانده مي شود، شهر جديد را بنا گذاشتند. اين زلزله انگيزه يي براي يكي از اهالي قوچان نيز شد تا به يك زلزله شناس تبديل شود. نصرالله كماليان با پدرش به خرابه هاي قوچان كهنه مي رفته و برايش اين سوال مطرح شده بود كه چه نيرويي سبب چنين ويراني شده است.
    
     نيشابور
    نيشابور زماني هاروارد ايران بوده است. همچنان هم به عنوان شهري فرهنگي - دانشگاهي مطرح است. اما همين نيشابور دو بار و در سال هاي 668 و 708 هجري قمري بر اثر زمين لرزه با خاك يكسان شده است. ميانگين تعداد زلزله ها در طول 1648 سال (از قرن سوم ميلادي)، 63 سال است. يعني نيشابور هر 63 سال يك بار، بر اثر زلزله ويران شده است. شايد بتوان نيشابور را نماد مقاومت در برابر زلزله ناميد زيرا در تاريخ اين شهر دست كم 7 زلزله به ثبت رسيده است. جالب است بدانيد نيشابور پيش از حمله مغول 47 محله معروف داشته كه مورد حمله قرار گرفتند اما «ابوعبدالله حاكم نيشابوري» در كتاب تاريخ نيشابور زلزله هاي اين شهر را ويرانگرتر از حمله مغول وصف كرده است. در واقع شهر نيشابور كنوني در پي زلزله هاي ويرانگر از محل قبلي در آنجا ساخته شده است. اما در شرح اين 7 زلزله: در سال 530 قمري با زلزله يي شهر نيشابور كاملاويران شد. نيشابور علاوه زلزله درگير سيل هم بوده است و آتش سوزي هم شهر را بي نصيب نگذاشته است از جمله آتش سوزي سال 538 قمري كه اين شهر را ويران كرد. بار ديگر در سال 555 قمري زلزله شهر را چنان ويران كرد كه مردم به «شادياخ» از توابع نيشابور رفتند. اما وصف تلخ درگير از ويراني نيشابور مربوط به سال 666 قمري در سده هفتم است. مورخان نوشته اند در پي اين زلزله تنها جمعيت 70 نفره يي از نيشابور كه در صحرا بودند زنده ماندند. بار ديگر نيز زلزله يي در سال 677 يا 678 قمري نيشابور را به زير خاك برده است. در وصف مابقي زلزله ها تنها از آنها به عنوان شديد ياد شده است. همه اين زلزله هاي ويرانگر از نظر تاريخي بعد از مرگ خيام رخ داده است.
    
     طبس
    اين شهر كويري كشورمان از جمله شهرهايي است كه در دوران معاصر با خاك يكسان شده است: زلزله يي با بزرگاي 7/8 در مقياس ريشتر، 25 شهريور 1357 كه 15 هزار قرباني گرفت. طبس تا قبل از اين زلزله منطقه يي با خطر نسبي زمين لرزه معرفي مي شد اما بعد از آن با بررسي هاي بيشتر زمين شناختي مشخص شد اين منطقه وضعيتي خاص دارد و در آن زلزله هايي با قدرت بالاامكان وقوع دارد. شهر جديد طبس در مجاورت شهري بنا شد كه اين زلزله ويرانش كرد.
    
    رودبار و منجيل
    اساسا زنگ خطر زلزله در ايران بعد از زلزله 7/4 ريشتري 31 خرداد 1369 به صدا درآمد و كمتر كسي زلزله طبس را به خاطر داشت. در اين زلزله كه حدود 60 ثانيه طول كشيد شهرهاي رودبار، منجيل و لوشان و 700 روستاي اطراف آنها نابود شدند. البته وضع لوشان بهتر از رودبار و منجيل بود. حتي سد منجيل در پي زلزله چنان آسيب ديد كه درياچه سد كاملاتخليه شد تا بازسازي انجام گيرد. مي گويند خسارت ناشي از اين زلزله 200 ميليارد دلار يعني چيزي حدود 200 هزار ميليون تومان (يعني يك 200 بنويسيم و 12 تا صفر جلويش بگذاريم!) شده است. بعد از اين واقعه كه تنها مي توان در وصفش گفت كه سهمگين بوده، ستاد مديريت بحران وزارت كشور شكل گرفت. همين طور سازمان نظام مهندسي نيز از صدقه سري همين زلزله تاسيس شد. البته مي گويند وقتي بيماري فوت مي كند فورا مي پرسند دكترش كي بوده ولي معمولامهندسان و معماران تا زلزله يي نيايد خرابكاري هايشان هويدا نمي شود.
    
    تبريز
    تبريز بارها بر اثر زلزله با خاك يكسان شده و دوباره از نو ساخته شده است. براساس شواهد موجود مهيب ترين زلزله تبريز 232 سال قبل روي داده و اين شهر را با خاك يكسان كرده است. تبريز همچنين 191 سال قبل نيز با زلزله يي به بزرگاي 7/6 در مقياس ريشتر لرزيده و ويران شده است. كارشناسان مي گويند تبريز جنبش و حركتي تقريبا روزانه دارد. روايت اهل ادب از زمين لرزه هاي ويرانگر تبريز حكايت از آن دارد كه اين شهر در سال هاي 434 و 244 هجري قمري نيز زمين لرزه هاي ويرانگري را تجربه كرده است.
    
    بويين زهرا
    شهرستان بويين زهرا واقع در استان قزوين، از جمله مناطقي است كه يكي از مخرب ترين زلزله هاي تاريخ معاصر ايران را پشت سر گذاشته است. در تاريخ 10 شهريورماه 1341، زلزله يي مرگبار با قدرت 2/7 ريشتر به ويراني كامل اين شهرستان و روستاهاي اطراف از جمله تاكستان، توفك، رودك، سگزآباد و رستم آباد، تخريب بناهاي تاريخي مانند قلعه باستاني رودك و مرگ حدود 20 هزار تن منتهي شد. شدت اين زلزله حتي در تهران نيز احساس شد. كشته شدگان اين زلزله سهمگين به طور دسته جمعي در قبرستان رودك به زير خاك رفتند. در پي وقوع اين زلزله غلامرضا تختي شخصا براي كمك به در خانه ها مي رفت. اين منطقه كه روي گسل زلزله واقع شده است، دو زمين لرزه ديگر در تاريخ 16 فروردين ماه 1292 با تلفات 1200 نفر، و اول تيرماه 1381 با تلفات 291 نفر را از سر گذرانده است.
    
     بهبهان
    به نظر مي رسد بهبهان قديمي ترين شهر ايران باشد كه زلزله سبب ايجاد آن و با خاك يكسان شدن شهر قبلي شده باشد. «ارجان» كه از زمان ساسانيان مركز مهم تجارت و زندگي بوده و هنوز هم بقاياي تمدن عيلامي در آن يافت مي شود در پي زلزله يي ويران شد. زلزله سبب شكسته شدن سدي بر رودخانه تاب (مارون كنوني) شد و شهر به زير آب رفت. مردمي كه از زمين لرزه در منطقه يي كه پيش از آن محل نيايش شان بود و بهان ناميده مي شد، گرد هم آمدند و براي چندگاهي آنجا زيستند. بعدها گروهي از مهاجران دياربكر (در تركيه كنوني) به اين افراد افزوده شدند و در محلي كه بهتر از «بهان» بود شهري را بنا كردند كه «بهبهان» ناميده شد.
    
     بم: يك قدم تا خاك
    گرچه قدرت زلزله بم آنقدر نبود كه 10 درصد باقي مانده شهر را هم ويران كند اما با بم چنان كرد كه هنوز اين شهر 8 سال پس از وقوع زلزله رنگ و روي آباداني به خود نگرفته است. جداي از آسيب هايي كه خود شهر ديد و قربانيان زيادي كه گرفت «ارگ بم» نيز كه از نظر تاريخي با ديوار چين مقايسه مي شود، تخريب شد. عمده ترين مشكل ناشي از زلزله بم هجوم مردم ديگر نقاط كشور براي كمك رساني بود. ترافيك در جاده هاي منتهي به بم از يكسو و ناهماهنگي در كمك رساني آسيب ديدگان را بيشتر آزرد. به هر حال زلزله بم نشان داد كه هنوز شهرهاي ما آمادگي با خاك يكسان شدن در پي زلزله را دارند.
    
     لار
    لار در استان فارس هم از همان نقاطي است كه زلزله امانش نداده اما امانش را نتوانسته ببرد. براساس شواهد تاريخي زلزله هاي فراواني لار را ويران كرده است كه از 700 سال پيش تاكنون در تاريخ ثبت شده است. تقريبا هر 45 سال يا 90 سال يك بار لار ويران شده است. زلزله قبلي در سال 1338 رخ داده است. لارستان در عصر صفويه به دليل واقع شدن در جاده تجاري اصفهان به خليج فارس از اهميت بسيار زيادي برخوردار بوده است.
    
    آخرين زلزله هاي بزرگ قرن حاضر در ايران / تاريخ ، تكرار با خاك يكسان شدن شهرها را روايت كرده است
    


 روزنامه اعتماد، شماره 2468 به تاريخ 23/5/91، صفحه 9 (نگاه دوم)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 5749 بار
    



آثار ديگري از "سينا قنبرپور"
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه علوم تغذيه و صنايع غذايي ايران
متن مطالب شماره 3 (پياپي 36)، پاييز 1393را در magiran بخوانيد.

- ارتباط الگوهاي غذايي با نماگرهاي فعاليت بيماري در افراد مبتلا به آرتريت روماتوئيد
- بررسي صمغ گيري آنزيمي روغن سويا
- فرمولاسيون روغن مايع مخلوط حاوي روغن هاي كانولا و كنجد بدون آنتي اكسيدان سنتزي
و ...
 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1393-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.
 

 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655

فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!

توصيه می کنيم هنگام استفاده از اين سايت یه ويژه در هنگام جستجو از مرورگر IE استفاده کنيد.
 

تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است