|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد91/7/25: روس ها مي خواستند شوستر را اخراج كنند
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4640
چهار شنبه 5 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 2762 25/7/91 > صفحه 31 (تاريخ اقتصاد) > متن
 
 


روس ها مي خواستند شوستر را اخراج كنند
استخدام مورگان شوستر آمريكايي و پيامدهاي آن در ايران- بخش دوم


نمايي از مورگان شوستر در دفتر كارش
    شوستر در اقداماتش، براساس قانون عمل مي کرد و استثنا قائل نبود. مخبرالسلطنه مي نويسد: «اشتباه شوستر اين بود که فکر مي کرد ايران نيويورک است که هر اقدام قانوني را انجام دهد».
    وي مي خواست از شاهزادگان و اعيان و... ماليات بگيرد، اما اين اقدام باعث دشمني دولتمردان و قدرتمندان ايران از جمله سپهدار و علاءالدوله با وي شد. عبدالله مستوفي مي نويسد: «اين اصلاحات جزئي، براي گذراندن روزمره بد نبود، ولي اين اقدامات به منزله نقش الوان در خانه از پايبند ويران بود.» نخستين مشکل شوستر، ابراهيم خان معتضد السلطنه (ابو الوزرا) پدر قوام السلطنه و وثوق الدوله بود. اين پيرمرد کهنه کار نمي خواست دستورات شوستر را کاملااجرا کند و هر روز در پرداخت وجوه، بهانه مي آورد. چند بار هم به وي تذکر داده شد. عبدالله مستوفي مي نويسد: «در يکي از محاسباتي که شوستر مي خواست حکم احضار وي را امضا کند، جلوي دست او را گرفتم و گفتم: اين پيشکار، پدر وثوق الدوله، وزير ماليه سابق و پدر قوام السلطنه است. قلمش را روي کاغذ گذاشته، در ضمن نوشتن نام خودش، گفت: چون پدر اين دو نفر است، زودتر امضا مي کنم. گفتم: من به شما مي گويم، ما اين دو برادر را با امضاي اين حکم، دشمن خود کرديم، گفت: شما را من اهل اصول مسلم مي دانم. چگونه راضي مي شويد که اين قواعدي که براي طرز وصول و ريزش وجوه به بانک ها باهم اتخاذ کرده ايم و از اصول مسلم پيشرفت کار است، نقض شود، گفتم گاهي اتفاق مي افتد که بايد اصول مسلم را فداي وضعيت کرد، گفت: اينها ضعف نفس است که من از آن گريزانم و تا اين سختي ها را نکنم، نمي توانم کار ماليه اين کشور راسروسامان بدهم. حق به جانب او بود، ولي من هم چندان بي حساب نمي گفتم».
    يک بار ديگر، وقتي صمصام السلطنه، نزد شوستر براي «عبد الحسين فرمانفرما» واسطه شد تا او ماليات کمتري بپردازد، در دفاع از فرمانفرما گفت: وي براي مشروطه بسيار زحمت کشيد. شوستر گفت: با ماليات دادن خود، علاقه اش را به انقلاب مشروطه نشان مي دهد.
    در اين زمان، بسياري از بزرگان و اعيان و اشراف، ماليات معوقه و پرداخت نشده داشتند. باوجود آنکه برخي از آنان متمول و داراي چندين ميليون دارايي بودند، اما گريه کنان از مجلس شوراي ملي استدعا مي کردند تا آنان را از پرداخت ماليات معاف نمايد. وقتي اين رجال، با توسل به دولت و مجلس نتوانستند موفق شوند و شوستر را استوار يافتند، با سفارتخانه هاي استعماري روس و انگليس همداستان شدند و بناي مخالفت با شوستر و يارانش را گذاشتند. آنان با سوءاستفاده از تعصب مردم، به بانگ بلند، آمريکايي ها را به بابيگري متهم کردند و به اين صورت، دشمني خود را با شوستر ابراز كردند. روزنامه هاي روسي نيز در اين زمان شوستر را به يهودي بودن متهم کردند.
    5. شوستر به تمام ملاکين شهري و روستايي اعلام کرد که آگاه باشند: از امسال ماليات ها در سر خرمن وصول شده و قبض چاپي تحويل داده مي شود.
    6. کاهش تعداد ادارات گمرک به سه شعبه: اداره وصول، اداره کنترل و اداره پرداخت. قرار شد تمام وجوه دريافتي به حساب خزانه در بانک هاي استقراضي و شاهنشاهي واريز گردد.
    7. کاهش بودجه بعضي از سازمان ها. شوستر که مي دانست بخش قابل توجهي از اعتبارات سازمان ها به مصرف اصلي نمي رسد، پس از اقدام در موارد متعدد، مجبور بود با افراد بانفوذ ايراني بر سر بودجه سازمان هاي زير نظارتشان، ساعت ها چانه بزند. پس از او لتيماتوم روس ها و اخراج شوستر، آن دسته از ايرانياني که وي را فسادناپذير و منافع مالي خود را در معرض تهديد مي ديدند، نفس راحتي کشيدند. شوستر وقتي ديد نمي تواند با نبودن قوانين مالي و مالياتي لازم، کاري از پيش ببرد، از مجلس و دولت تقاضاي اختيارات قانوني کرد. دولت لايحه اي را در تاييد تقاضاي شوستر به مجلس برد و با تصويب مجلس و با اعطاي اختيارات گسترده براي سازماندهي امور مالي و وصول ماليات ها، به مقام «خزانه داري کل» منصوب شد. وي اعلان كرد: اگر خواسته هايش عملي نشود، به آمريکا باز مي گردد. براساس اين قانون، شوستر در امور مالي، حقوق و اختيارات تام گرفت. وي در تمام امور مالي و پولي دولت، خزانه دولت، وضع ماليات ها و ديگر عوايد دولتي، حق کنترل و نظارت داشت. بدون اجازه وي، هيچ خرجي نمي توانست صورت بگيرد. تنظيم بودجه دولت و نظارت بر اجراي آن و نظارت بر قرضه ها و امتيازات نيز از جمله اختيارات وي بود. او حق داشت قوانين مالي را تغيير دهد و به طورکلي، بسياري از امور اقتصادي ايران زير نظارت شوستر قرار گرفت. علت اينکه مجلس چنين قدرتي را به وي داد آن بود که احساس کردند چون آمريکايي ها از ايران دور هستند، علايق و منافع کمتري در ايران دارند.
    سيروس غني مي نويسد: «هنگامي که مورگان شوستر مشغول اصلاحات جاريه سران بود، محمد علي شاه با سپاهي از انزلي و برادرش «سالارالدوله» با نيروهايش از منطقه بين النهرين، از دو جانب با اهداف طراحي شده، با کمک روس ها به ايران حمله ور شدند، اما نوآوري هاي شوستر در امور مالي، باعث شکست آنها شد. پس از شکست، محمد علي شاه دوباره به روسيه بازگشت و برادرش نيز به بين النهرين گريخت. پس از اين شکست، شوستر تصميم گرفت اموال «شعاع السلطنه» را بابت ماليات هاي معوقه، توقيف نمايد».
    در دهم مهر 1290، دولت تصميم گرفت اموال شعاع السلطنه و سالارالدوله را مصادره کند. به شوستر دستور دادند اموال آنان را ضبط ومراتب را به سفارتخانه هاي انگليس و روسيه اعلان نمايد و متذکر شود: چنانچه دو دولت حقي نسبت به اموالشان داشته باشند، حقوق آنان محفوظ خواهد ماند.
    مهدي شريف کاشي که از زمان ورود اين هيات، به موفقيت آن چندان اميدوار نبود، مي نويسد: «اغراض مغرضين ايراني که خود را مستخدم شوستر خواهند کرد، او را راهنمايي و بعضي مداخلات که سفارت روس همان را مستمسک خواهد کرد و جلوگيري خواهند کرد.» چنين هم شد. گفته شده است محرک شوستر در مصادره اموال شعاع السلطنه، «سليمان ميرزا»و ديگر رهبران دموکرات ها بودند. «مخبرالسلطنه» هم اين اقدام شوستر را اشتباه دانسته است: «وي فکر کرد که ايران نيويورک است که هر اقدام قانوني را انجام دهد. در صورتي که بايد به وزارت خارجه اطلاع مي داد و سپس وزارت خارجه اطلاع مي داد و سپس وزارت خارجه از سفارت روسيه کسب تکليف مي کرد.»
    
    مناقشه بر سر مصادره اموال درباري ها
    شوستر پس از گرفتن دستور مجلس، روز 15 مهر، چند گروه را براي ضبط اموال شعاع السلطنه و سالار الدوله فرستاد. پارک و باغ شعاع السلطنه در دولت آباد، قريه اي در خارج از تهران، سر راه حضرت عبدالعظيم، قرار داشت. اموال شعاع السلطنه عبارت بودند از: 1. پارک شهري در دروازه باغ شاه 2. روستاي دولت آباد 3. روستاي چيذر در شميران. ماموران شوستر ساعت ده صبح به پارک شعاع السلطنه رفتند. چند قزاق محافظ آنجا بودند، اما با ارائه فرمان دولت ممانعت نکردند. مامورين شوستر وارد پارک و ساختمان هاي پارک شدند و اموال را صورت برداري کردند. اقدام شوستر در مصادره اموال ياد شده و خلع سلاح قزاق ها و... ضربه اي براي دولت روسيه بود. روس ها بهانه آوردند که شعاع السلطنه به روسيه بدهکار است؛ قضيه پيچيده و امور دچار تنش شد. دموکرات ها با اقدام شوستر شاد شدند، زيرا فکر مي کردند که فتح بزرگ نصيب آنان شده است، اما اين شادي بي دوام بود؛ روس ها بهانه آوردند که شعاع السلطنه تبعه روس است و ملک او، وثيقه وامي است که شعاع السلطنه از بانک استقراضي گرفته است. اين ادعا اشتباه بود، زيرا شعاع السلطنه دعوي تبعيت عثماني داشت و دولت ايران مساله وثيقه را مجهول مي دانست.
    در چنين اوضاعي، ناگاه دو افسر روسي با دوازده قزاق واردپارک شدند و ماموران خزانه داري را بيرون کردند. شوستر با نامه و تلفن، مراتب را به وزير مختار روس اطلاع داد و خواهش کرد که قزاق ها را از پارک شعاع السلطنه بردارند. روز بعد، مريل معاون خود را به همراه پنجاه ژاندارم و سه افسر به پارک شعاع السلطنه فرستاد. به دليل موافقت نکردن «پاختيانف» سرکنسول روسيه، با اين درخواست، ناچار ماموران شوستر از درب فرعي واردپارک شدند و اسلحه قزاق ها را گرفتند و آنها را بيرون راندند. اين امر باعث درگيري بين قزاق ها و ژاندارم خزانه شد.
    مخبرالسلطنه مي نويسد: «پاختيانف، ژنرال قنسول روس، گزارش برخلاف، به روسيه ارسال مي کرد. بالطبع آدم مفسدي بود و جنجال تبريز را او ايجاد کرد؛ چون روس ها نتوانستند محمد عليشاه را برگردانند، به جهت مخالفت انگليسي ها براي اثبات قرارداد 1907؛ حال دست به اين اقدام زدند و در مقابل شوستر ايستادگي کردند و بهانه هاي واهي آوردند». شوستر در اين امر اشتباه کرد. دولت ايران از اقدامات پاختيانف ناراضي بود و حتي توسط واسطه اي و با ذکر چند دليل، خواسته بود وي را عزل کند، اما روسيه واسطه را پس فرستاد و متذکر شد که دولت روسيه خود صلاحيت صاحب منصبان خودش را تشخيص مي دهد. اشتباه شوستر آن بود که به جريان امور در ايران و اين نکته که دولت ايران در برابر بريتانيا و به ويژه روسيه، تا حدي عاجز و ناتوان است که نمي تواند مانع مداخلات آشکار آنها شود، آگاه نبود شوستر تصوري از وجود موانع نداشت. «اوکانر» در اين باره مي نويسد: «مبناي کار وي برعدم پذيرش حقوق ويژه و امتيازهايي براي قدرت هاي ديگر بود، اما پاره اي از کشورهاي بيگانه در ايران براي خود حقي قائل بودند. چون روس و انگليس که طي قرارداد 1907 براي خود منطقه نفوذي قائل بودند. شوستر عقيده داشت دليلي ندارد ايران نيز چنين قراردادي را که حتي با او مشورت نشده است به رسميت بشناسد».
    
    اولتيماتوم 9231 دولت روسيه به دولت ايران
    مورگان شوستر با خوش بيني احساس مي کرد که با استخدام و انتصاب افسران انگليسي در امور مالي ايران، پشتيباني معنوي دولت بريتانيا را جلب خواهد کرد و اين دولت با اين عمل از وي خشنود مي شود. او از سياست ديپلماسي مصالحه و سازش «سرادواردگري» در وزارت خارجه بريتانيا در برابر روسيه آگاه بود، اما از تحولات سياسي نظام که در سطح بين المللي صورت مي گرفت و از جو متشنج بين المللي که مي رفت جهان را در ورطه جنگ بزرگ و هراسناکي سوق دهد، اطلاع نداشت.
    روسيه در اين زمان کشوري قدرتمند با جمعيتي حدود يکصد و پنجاه ميليون نفر، داراي نيروي نظامي مجهز به سلاح هاي مخرب و يکي از قدرت هاي بزرگ آن روزگار بود. روس ها براساس قرارداد 1907، ايران را منطقه نفوذ خود مي دانستند و از ضعف و ناتواني دولت ايران باخبر بودند. از سوي ديگر، انگليسي ها نيز در رقابت از روسيه عقب تر نبودند.
    تصرف اموال شعاع السلطنه و خلع سلاح و اخراج نيروهاي قزاق از پارک شعاع السلطنه توسط دولت ايران، براي روس ها سنگين بود. در ملاقات وزير خارجه روسيه با «اوبرن»، وي اظهار داشت که هنگام تصرف اموال شعاع السلطنه، پاره اي از آلات و اشيا متعلق به کشاورزان روس که آن ملک را اجاره کرده بودند، گم شده است . در چنين شرايطي، روسيه به دولت ايران اولتيماتوم داد مبني براينکه 1. دولت ايران بايد نيروهاي ژاندارم خزانه و پارک شعاع السلطنه را فورا بردارد. 2. دولت ايران به طور رسمي از افسران قزاقخانه عذرخواهي کند.
    وثوق الدوله در ديدار با «پالکوسکي» اظهار کرد که کابينه، روش کار شوستر را نمي پسندند و مايل است که او را مهار کند و روسيه نبايد در اين قضيه تعجيل کند، زيرا اين عمل بر محبوبيت شوستر در انظار سياستمداران غيرمتعادل ايراني خواهد افزود، اما پالکوسکي جواب داد که روسيه پاسخ فوري مي خواهد.
    دولت ايران خواسته هاي روسيه را مبني بر معذرت خواهي و تخليه املاک شعاع السلطنه از ژاندارم هاي خزانه، رد کرد و يادآور شد که پيش تر به سفارت روسيه اعلام شده بود که حقوق اتباع روسيه محفوظ خواهد ماند. همچنين از سرکنسول روسيه تقاضا شده بود که به موجب قانون، از مداخله در اين امر خودداري کند. باتوجه به اينکه تقصيري از ماموران ايراني سرنزده است، تقاضاهاي پالکوسکي مضر و موهن است. سياستمداران روسي در اين زمان، دو سياست را پيگيري مي کردند. پاختيانف معتقد بود که دولت روسيه بايد از سياست عدم مداخله دست بردارد و شاه سابق و هواداران او را به طور موثر ياري کند. حتي مي گفت بايد روس ها پيه نارضايتي انگليسي ها را بر تن خود بمالند تا بتوانند بر منطقه زير نفوذ خود در ايران به خوبي نظارت کنند. روس ها مصمم بودند دولتي روي کار بياورند که بتوانند شوستر را عزل و مجلس را تعطيل کند و نظم عمومي را برقرار نمايد. ايرانيان و انگليسي ها هردو مي ترسيدند که مبادا روس ها دوباره بتوانند محمد عليشاه را بر سرير قدرت بنشانند.
    روس ها مي خواستند شوستر را اخراج كنند / استخدام مورگان شوستر آمريکايي و پيامدهاي آن در ايران- بخش دوم
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 2762 به تاريخ 25/7/91، صفحه 31 (تاريخ اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 118 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه نماد گلستان
متن مطالب شماره 43، زمستان 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است