|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه جام جم91/10/20: معماي امير؛ چه كسي راست مي گويد؟
magiran.com  > روزنامه جام جم >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 5244
سه شنبه 15 آبان 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2835
magiran.com > روزنامه جام جم > شماره 3603 20/10/91 > صفحه 10 (پرونده) > متن
 
      


معماي امير؛ چه كسي راست مي گويد؟
با وجود همه جنجال ها به باور عموم ايرانيان ميرزاتقي خان فراهاني همچنان قهرمان مبارزه با استعمار است

نويسنده: فتاح غلامي

حافظه جمعي ايرانيان، ميرزاتقي خان فراهاني ملقب به «اميرکبير» را يکي از ضداستعمارترين رجال تاريخ ايران مي داند و از اين رو اغلب ايرانيان به طور سنتي و از ديرباز به ديده احترام به وي نگريسته اند. علاوه بر اين، مقالات و آثار متعددي هم تاکنون در اين مورد نوشته شده است و به موجب آنها بيشتر مورخان و مولفان با توجه به اسناد و مدارک موجود، او را فردي باکفايت دانسته اند که هيچ گاه ننگ همراهي و همکاري با بيگانه را بر پيشاني خود نداشته است.
    ماجرا اما از چندي پيش صورت متفاوتي به خود گرفته و بحثي جنجالي در فضاي رسانه اي از سوي برخي صاحب نظران مطرح شده است؛ بحثي که انگار تغيير ذهنيت فراگير شکل گرفته در مورد اين صدراعظم برجسته عصر ناصري را هدف گرفته است. بنابراين روايت، اميرکبير به واسطه مشکلاتي که در دوران صدارتش پيش آمد، براي حفظ جان خود از سفارت بريتانيا درخواست پناهندگي کرد.
    اوايل دهه 80، عباس امانت، مورخ ـ که بعدها از سوي برخي ديگر از مورخان به جريان بهاييت منتسب شد ـ اولين کسي بود که چنين ادعايي را مطرح کرد. وي در کتاب «قبله عالم» خود مي نويسد: «شايعات مربوط به در خطر بودن اميركبير در محافل درباري، وي را بدان حد نگران ساخت كه از فرط استيصال در حدود بيست و سوم محرم (هجدهم نوامبر) پيامي براي شيل فرستاد و ابراز اميدواري صميمانه كرد كه وزير مختار بريتانيا اختلافات گذشته شان را از ياد برده؛ به او اجازه دهد چنانچه احساس خطر از ناحيه شاه كند، در سفارت پناه جويد.» (ص220)
    بحث البته در همين جا خاتمه نيافت؛ بلکه محمدرضا جوادي يگانه، دانشيار گروه جامعه شناسي دانشگاه تهران نيز در همشهري ماه شماره 45 با نگارش مقاله اي با اشاره به اين نکته که در کليت نامه اميرکبير به شيل ـ وزير مختار بريتانيا در ايران ـ ترديدهايي وجود دارد، تاکيد کرد که نمي توان «از يک سند موجود در وزارت خارجه بريتانيا» چشم پوشي کرد.
    در واکنش به چنين ادعايي، مسعود رضايي در شماره 46 همان مجله مطلبي نوشت و سنديت چنين مدرکي را زير سوال برد. عبدالله شهبازي، مورخ نيز در وبگاه خود با تاکيد به بهايي بودن امانت، به تبارشناسي خانواده او پرداخت.
    از ديگر کساني که از مدعاي عباس امانت مبني بر وجود سندي بر درخواست پناهندگي اميرکبير از وزير مختار انگليس دفاع کرد، پيروز مجتهدزاده بود. او در کتاب «ميرزا نصرالله (آقاخان) اعتمادالدوله صدراعظم نوري؛ بزرگ ترين قرباني تاريخ نويسي براي قهرمان پروري» ضمن اشاره به وجود سند مورد اشاره، بحث مبسوطي در مورد داستان پناهندگي اميرکبير مطرح کرد که البته چنين اظهارنظري در فضاي آن روز رسانه اي کشور (سال 87) بازتابي نداشت، اما وي دوباره در گفت وگويي که بتازگي با شماره 35 هفته نامه «نگاه پنجشنبه» (نهم آذر ۱۳۹۱) داشت، دوباره به اظهارات پيشين خود تاکيد کرد و از همين رو با واکنش ها و نقدهاي تندي مواجه شد.
    مجتهدزاده در اين مصاحبه با اشاره به نقدهايي که به کار عباس امانت شده، مي گويد: «شما به من بفرماييد، آن پژوهشگران که به کار او (عباس امانت) شبهه وارد کرده اند، چه سابقه اي در گردآوري و نشر اسناد انگليس در ايران دارند؟»
    او در ادامه در مورد تلاش انگليس براي نجات جان اميرکبير مي افزايد: «بدوبدو چهار نعل رفتند به کاشان و آن بدبخت را بردند توي حمام و آن طور خلاصش کردند که انگليسي ها نتوانند نجاتش بدهند. همان موقع انگليسي ها مشغول تهيه سند تحت الحمايه گرفتن اميرکبير و تابعيت او بودند. سند صادر شد، اما تا برسد به تهران کار از کار گذشته بود.»
    عبدالله شهبازي از اولين کساني بود که پاسخ مفصلي به اظهارات او داد. شهبازي در نوشته خود که تحت عنوان «چرا پيروز مجتهدزاده جنجال مي کند؟» در شماره 36 نشريه نگاه پنجشنبه منتشر شد، ضمن انتقاد از ادبيات مجتهدزاده در اين گفت وگو، مستندات وي در مورد درخواست پناهندگي اميرکبير را به چالش کشيد. در بخشي از اين مطلب آمده است: «سند مورد استناد ايشان [عباس امانت] يادداشتي است به خط و زبان انگليسي که ضميمه گزارش مورخ 22 نوامبر 1851 کلنل شيل به لندن است و به عنوان «ترجمه نامه» اميرکبير به وزارت خارجه بريتانيا ارسال شده. به عبارت ديگر، نامه اي به خط و امضاي اميرکبير در دست نيست.»
    مجيد تفرشي، مورخ و سندپژوه از ديگر کساني بود که با انتشار مطلبي تحت عنوان «فرهنگ خطرناک سياه و سفيد ديدن» در سايت تاريخ ايراني به اين اظهارات پاسخ داد. در بخشي از اين مقاله آمده است: «نامه منتسب به اميرکبير، تنها يک ترجمه شتاب زده توسط مترجمان سفارت بريتانياست و هيچ اثري از اصل نامه در بايگاني آرشيو ملي بريتانيا در پرونده FO60/164 مورد استناد آقاي امانت وجود ندارد. بسيار بعيد و به نظر من، شايد غيرممکن است که کلنل جاستين شيل با توجه به سابقه روابط ناخوشايند اميرکبير با بريتانيا، به فرض وجود چنين سندي، اين دستخط مهم را برخلاف سنت حفظ مکاتبات ديپلمات هاي بريتانيايي حفظ نکرده باشد؛ آن هم سندي که دو ترجمه مختلف از آن به جامانده و اثري از اصل آن نيست. اين در حالي است که در پرونده هاي تاريخي مربوط به ايران در آرشيوهاي بريتانيايي نامه هاي فارسي از افراد مختلف از شاه گرفته تا وزرا، مقامات محلي، بازرگانان و مردم عادي در طول دهه ها و سده هاي گذشته حفظ شده و بجز برخي برهه هاي خاص که اسناد ظاهرا از بين رفته يا در دسترس نيست، بقيه کاملامحفوظ مانده است.»
    در پي آن، مجتهدزاده با ارسال جوابيه اي به هفته نامه پنجشنبه ها توضيحاتي را درباره سخنان خود، پيامدها و واکنش ها نسبت به آن بيان کرد.
    در بخشي از اين جوابيه با تکرار درستي اسناد مورد نظر و مکاتبات موجود بين اميرکبير و شيل آمده است: «اين مجموعه مکاتبات ابتدا نشان مي دهد که دولت بريتانيا در دادن مجوز تحت الحمايگي به اميرکبير ابا داشت و پس از استدلال هاي جاستين شيل با اين امر موافقت کرد. همين اسناد نشان مي دهد در دو نوبت که ناصرالدين شاه، حکم قتل اميرکبير را صادر کرد، وساطت جاستين شيل او را از مهلکه نجات داد. در نوبت سوم که جاستين شيل با بي ميلي اميرکبير نسبت به صدور حکم تحت الحمايگي بريتانيا مواجه شد، استدلال نمود که اين بار جانش قطعا در خطر است و راهي براي او باقي نمانده است، جز تقاضاي کتبي به دولت بريتانيا براي اجازه صدور حکم تحت الحمايگي و اين گونه بود که حکم تحت الحمايگي اميرکبير صادر شد، اما هنگامي به تهران رسيد که کار از کار گذشته و اميرکبير به دستور فوري ناصرالدين شاه در حمام فين، قرباني آن جنايت نابخشودني شد».
    وي در عين حال تاکيد کرد: «اگر چنين سندي درباره اميرکبير صادر شده، دال بر نوکري اميرکبير نيست. اميرکبير شخصيت کاملامستقلي بود و اسناد متقن موجود اجازه نمي دهد او به دليل صدور سند تحت الحمايگي بريتانيا، متهم به نوکري آن قدرت شود. نخست وزيران پيش و پس از او يعني ميرزا آقاخان نوري و حاج ميرزا آغاسي هم نوکر کسي نبودند.»
    
    
    معماي امير؛ چه کسي راست مي گويد؟ / با وجود همه جنجال ها به باور عموم ايرانيان ميرزاتقي خان فراهاني همچنان قهرمان مبارزه با استعمار است
    


 روزنامه جام جم، شماره 3603 به تاريخ 20/10/91، صفحه 10 (پرونده)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 284 بار
    



آثار ديگري از "فتاح غلامي"

  مورد عجيب دلسوزي براي آدمكش ها / با تروريست هايي كه اعدامشان در روزهاي گذشته واكنش هايي در پي داشته بيشتر آشنا شويد
فتاح غلامي، جام جم 20/6/97
مشاهده متن    
  «با هم» باشيد! / ريشه يابي اختلافات 2 حزب دولتي «كارگزاران» و «اعتدال و توسعه» و اثر آن بر كارآمدي دولت
فتاح غلامي، جام جم 13/6/97
مشاهده متن    
  حميدرضا آصفي، سخنگوي اسبق وزارت خارجه در گفت و گو با جام جم :تبعات مذاكره با آمريكا بدتر از جنگ است
فتاح غلامي، جام جم 29/5/97
مشاهده متن    
  نمي توان كشور را همزمان با اقتصاد مقاومتي و ليبرالي اداره كرد / گفت و گوي جام جم با منوچهر متكي، وزير پيشين امورخارجه كشورمان
فتاح غلامي، جام جم 24/5/97
مشاهده متن    
  نقشه «منصب خواران» براي صندلي بازنشسته ها / رابطه سالاران، آقازاده ها و برخي جريانات سياسي براي تصدي جايگاه هاي مسئولان بازنشسته تلاش مي كنند
فتاح غلامي، جام جم 15/5/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه گزيده دنياي سراميك
متن مطالب شماره 35، دي 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است