|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق 92/2/28: خيام؛ چهره پايمال شده
magiran.com  > روزنامه شرق  >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3264
چهار شنبه 18 مهر 1397



خدمات سايت




 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 1735 28/2/92 > صفحه 16 (صفحه آخر) > متن
 
      


يادمان 
خيام؛ چهره پايمال شده
28 ارديبهشت؛ روز بزرگداشت «خيام نيشابوري»

نويسنده: فريدون جنيدي*

خيام يکي از درخشان ترين چهره هاي علم نجوم و رياضيات جهان است. فعاليت هاي او در عرصه هاي مختلف علمي چنان شگفت انگيز است که حتي امروزه نيز براي دانشمندان اين حوزه ها جديد و بديع است. فعاليت هاي او و گروهش در زمينه نجوم باعث شد که طول سال خورشيدي به صورت دقيق اندازه گيري شود که خطايي بسيار ناچيز دارد به طوري که هنوز منبع بسياري از مطالعات در حوزه نجوم همان نتايج خيام در اين عرصه است. با وجود چنين چهره درخشاني در عرصه هاي مختلف علمي، به اعتقاد من شخصيت خيام، پايمال شده است. بسياري از افرادي که تا به حال سعي در انتشار و بررسي افکار اين چهره تاريخ ايران داشته اند، در پايمال کردن شخصيت او نقش ايفا کرده اند. به عنوان مثال معرفي شخصيت خيام به عنوان مردي که همواره مست بوده از سوي چهره هاي شناخته شده اي چون «فيتزجرالد» يا حتي در مواردي صادق هدايت و فروغي، نشان از عدم شناخت دقيق از اين چهره علمي دارد. دور نيست که خيام نيز در منش زندگي خود رفتارهايي خاص خود داشته، اما سوال اينجاست که چطور دانشمندي مي تواند از سپيده تا شام بنوشد و چنين کشفيات بزرگي را در عرصه علوم دقيقي چون نجوم و رياضيات براي نسل بشر به ارمغان بگذارد؟ اين جاست که بايد اظهار تاسف کرد که چرا چنين چهره بزرگي، بايد در پرده برود و نسل هاي آينده از يادگيري دانش او بي بهره بمانند و حتي شخصيتش را نيز به روشني نشناسند. شايد اصلي ترين مانع بر سر اين شناخت درست، اشعار اين حکيم باشند. 12سال پيش در مراسمي که «يونسکو» به مناسبت «بزرگداشت خيام» در نيشابور برگزار کرده بود، سعي کردم از دريچه زبانشناسي تاريخي به بررسي اشعار منتسب به او بپردازم و در همان جا نشان دادم که بسياري از اين اشعار که در وصف «مي» هستند، به لحاظ زباني، سال ها قبل از خيام سروده شده اند و اصولادر شمار شعر خيام قرار ندارند. از سوي ديگر، رياضي علم خلاصه گويي است و حالاسوال اينجاست که مردي که دانشمند رياضي شناخته شده اي در تمام اعصار به حساب مي آيد، چگونه چندين و چند بيت در وصف «کوزه» دارد. آيا تمام اين اشعار که در مواردي سبک تر از وجهه فرهنگي خيام هستند، مي توانند همگي سروده او باشند؟! در مورد خيام، بهترين آرزويي که مي توان براي روز بزرگداشت وي داشت، آرزوي شناخت دقيق او از سوي فرزندان ايران است. بايد با چشم روشن به اين چهره درخشان دانش و رياضيات ايران نگريسته شود تا چهره پايمال شده او، درست و بدون قضاوت در برابر ما قرار گيرد، آن زمان است که همراه با پي بردن به جايگاه والاي انديشه او، علم سرشار او در حوزه رياضيات و نجوم نيز بيش از قبل شناخته مي شود.
    
    هواي خاکستري جبر
     ايرج زبردست
     هرچه فکر نگاه مي کند و ابتدا را در آغوش مي گيرد جز برهوت بهت در او وسيع نمي شود، انگار جهان در اين برهوت بي انتها مکث کرده است و حرفي از خواب و خاک نيست. حتي زمان جلوي آيينه ترک خورده، عمر موهايش را شانه نمي کند، چيزي جز - نيست - نفس نمي ريزد و حسي دور و يک ريز در حجم تعريف، بي تعريف مي شود. احساس مي کنم همه چيز از همان روز نخست روي پيشاني سرد بخت راه رفته و عنکبوت اختيار، بر چهره همه ثانيه ها، تار جبر تنيده است.
    يک روز از راه خواهد رسيد، روزي که به زودي هرکسي با فکر جاري خيام، آب از چشمه زلال زمان خواهد نوشيد. شايد اين باور در کسي راه نرود: انگار هزارها هزاره است که ساقي نيشابور را مي شناسم، حس مي کنم: تک تک رباعي هايش با حوصله اي به وسعت ازل از ميکده چشم هاي مرگ نوشيده اند (...) اين پرانتز پر از حرف هاي خيام با من است، همان که در پياله اختيار عکس رخ جبر را مي ديد. بي گمان حضور خيام نيشابوري در ادبيات فارسي غنيمت و نعمتي است که شکر آن، چنان نفس کشيدن بر تک تک فارسي زبانان واجب است، بي ترديد اگر خيام در ادبيات ما متولد نشده بود حضور و تاثير شاعران بعد از او کمرنگ تر از تصويري بود که امروز با ما حرف مي زنند. با نظر من کلمات کوزه، جام، ساقي، ميکده و... همه را در ادبيات فارسي با نام روشن خيام مي شناسند، خواسته يا ناخواسته اين کلمات بعد از وفات خيام در شعر فارسي نمودِ بسياري پيدا کرده است، خيام با جاري کردن همين چند کلمه قسمت اعظمي از ادبيات فارسي را مشغول تفکر دم غنيمتي و نام بلند خويش کرده است. کافي است از شعر حافظ بزرگ يا ديگر شاعران فارسي زبان اين کلمات را با منها هم پياله کنيم، خواهيد ديد آوار زاهدانه و موريانه واري بر ادبيات ما سايه خواهد ريخت. اين نکته را نيز بايد با انعکاس هم چهره کرد: پيش از خيام اين کلمه ها نزد اهالي- سرايش و نوشت- کاربرد داشته اند، اما قاطعانه مي توان گفت: اين خيام ازل نوش بوده است که آنها را در جان خمار ادبيات فارسي جرعه جرعه جاري کرده است. سايه هزارساله خيام بر ادبيات فارسي حتي زمان را به حيرت و مکث فرو برده است.
    اين نکته را همين جا راه مي شوم: چشم هاي من بيشتر با چشم هاي صادق هدايت در جست وجوي خيام، جام هاي ثانيه خيز مرگ را نوشيده است. نسخه محمد علي فروغي و تحقيقات فيتز جرالد، ژيلبر لازار و کريستين سن نيز در اين مسير، فانوس هاي بسياري را در شب هاي تاريک بي خبري من ريخته است.
    خيام يعني تماشاي عقل تازيانه خورده، يعني مينياتور بغض، يعني فرياد بي پاسخ اولين و آخرين آدم در پاي حصار زمان، يعني شگفت، يعني حضوري به پهناي ابديت، يعني ديروز، امروز، فردا. و تا - هستي - نفس مي کشد، خيام با لبخند معنا دارش در آسمان فکر خواهد درخشيد. حرف هاي بسيار زيادي داشتم و دارم، اما سايه هاي سياهپوش با کمند طلسم، کلام معترف مرا در حصار - هيچ مگو - کشيده اند، حرف ديگري در من نمي چرخد، اميد به زودي خورشيد سحر پوش حقيقت، با امضاي آبي و آسماني اش بر سايه هاي مه زده و اين هواي مردد خاکستري بتابد، تا تاريخ، تکثير بامداد را دوباره در ما لبخند بزند. چنين باد.
    * ايرانشناس
    
    يادمان: خيام؛ چهره پايمال شده / 28 ارديبهشت؛ روز بزرگداشت «خيام نيشابوري»
    


 روزنامه شرق ، شماره 1735 به تاريخ 28/2/92، صفحه 16 (صفحه آخر)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 366 بار
    



آثار ديگري از "فريدون جنيدي"

  اسطوره ها فراموش نشوند
فريدون جنيدي، اعتماد 26/2/97
مشاهده متن    
  از خيام شخصيتي عامه پسند ساخته اند
فريدون جنيدي، شرق 29/2/95
مشاهده متن    
  صلح، دوستي و نيكي را ستايش كنيم / درباره نقش جشن هاي باستاني در تقويم ايراني
فريدون جنيدي، اعتماد 30/8/94
مشاهده متن    
  شناخت كوروش دور از سخنان بيراه
فريدون جنيدي، شرق 6/8/94
مشاهده متن    
  اين درخت كهنسال را رها كنيد / درباره واژه هاي تازه فرهنگستان زبان و ادب فارسي
فريدون جنيدي، اعتماد 15/6/94
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
ماهنامه لوله و اتصالات
متن مطالب شماره 85، مهر 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است