|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 در    جستجو:  
روزنامه ايران92/6/14: آشنايي با هايكو
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 5820
پنج شنبه بيست و هفتم آذر ماه 1393



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 5453 14/6/92 > صفحه 11 (كتاب) > متن
 
      


نقد 
آشنايي با هايكو


نويسنده: سيدرضا علوي ٭

هايكو، كوتاه ترين گونه شعر و شعر نظام مند جهان است كه مبدع آن ژاپني ها هستند و تاريخ سرايش آن به قرن شانزدهم بازمي گردد. از اين رو بسياري از شاعران جهان هنگامي كه شعر كوتاه مي سرايند به آن «هايكو» مي گويند.
    هايكو از 17 هجا (سيلاب) يعني از سه واحد پنج تايي، هفت تايي، پنج تايي تشكيل شده است. هايكوها علاوه بر 17 هجا بايد داراي كي گو kigo يعني نشانه فصلي و كيرجي kirji باشد.
    نشانه هاي فصلي شامل پنج گروه بهاري، تابستاني، پاييزي، زمستاني و نوروزي است. البته نشانه هاي نوروزي به دليل قرار گرفتن سال نوي مسيحي در زمستان جزو زمستان طبقه بندي مي شود.
    در بين هايكوهاي ژاپني كيرجي و كي گو دو عنصر غيرقابل اغماض ژانر هايكو محسوب مي شوند، هر چند در زبان غيرژاپني، كيرجي زياد به كار برده نمي شود.
    كي گو هر چند براي هايكو ضروري به حساب مي آيد توسط بعضي از نويسندگان مدرن ژاپني كه از هايكوي آزاد مي نويسند و نويسندگان غيرژاپني استفاده نمي شود و اين عدم استفاده كاملاً آگاهانه است، به دليل اينكه اسامي در ژاپني مفرد و جمع ندارند و هايكو در انگليسي به معناي مفرد و جمع استفاده مي شود. شي كي معتقد است كه هايكو اختصاري از عبارت هايكاي نوكو است كه به معناي سطري از هايكاي است و هايكو قبلاً هوكو خوانده مي شده كه نام فعلي آن توسط ماسا اكاشي كي نظريه پرداز بزرگ هايكو در اواخر قرن نوزدهم نامگذاري شد و سرانجام با (ماتسوئو باشو 1694 – 1644) شكل قطعي و پايدار خود را به دست آورد.
    تمام اشعار سنتي كه اصطلاحاً به آن «واكا» به معني شعر ژاپني گفته مي شود از مجموعه هجاهاي 5 و 7 تايي تشكيل شده است. وزن هجايي 5 و 7 تايي از لحاظ شنيداري در زبان ژاپني بسيار دلنشين و خوشايند است از اين رو شعر سنتي بر پايه اين وزن سروده مي شود.
    در ژاپني هوكو و هايكو به طور سنتي در يك خط عمودي نوشته مي شده اند هر چند در فرم دستنوشت آن مي تواند به تعداد منطقي اي از خطوط تقسيم شود.
    در انگليسي، هايكو به صورت معمول در سه خط نوشته مي شود كه معادل سه بخش هايكو در ژاپني است. در ژاپني هايي كو سه صدا به حساب مي آيد و كيرجي كه به آن كلمه قاطع مي گويند در انتها يا ابتداي يكي از سه خط هايكو پديدار مي شود.
    هايكو چند قاعده دارد:
    1 - تعداد سيلاب (هجا) 5،7،5،3
    2- يك كيرجي (كلمه قاطع)
    3- يك كي گو (فصل واژه) كه به طور سمبليك بيانگر فصل است.
    اما به راستي چه ويژگي هايي در هايكو است كه موجب گسترش و نفوذ آن بدين حد در جهان شده است؟ سه ويژگي را مي توان برشمرد.
    1 - هايكو پايان ندارد، چيزي به اسم نتيجه براي فهم به خواننده ارائه نمي كند.
    2- دليل حضور ذن است.
    3- خاصيت بازي با كلمات و سرگرم كنندگي هايكوست. سادگي، ايجاز، رهايي از كاربرد صنايع ادبي و آزادي در بيان و دوري از ارائه معاني پيچيده.
    در اوايل قرن پانزدهم ميلادي يك قالب هنري جديد به نام «رنگا» در ادبيات ژاپني رواج پيدا كرد كه هر چند وزن آن همان 5 و 7 هجا است اما مجموعه هجاهاي اول آن توسط يك نفر و مجموعه هجاهاي دوم توسط شخص ديگر سروده مي شد، يك قرن بعد از پيدايش قالب شعري رنگا قالب شعري ديگري پديد آمد به نام «هايكاي» كه وزن اين قالب نيز همان 7-7-5-7-5 و در استفاده از فصل واژه همانند رنگاست، اما تفاوت اين قالب شعري اين بود كه توسط يك نفر خوانده مي شد و نيز از لحاظ محتوايي با رنگا متفاوت بود.
    استاد مسلم هايكاي «ماتسوباشو» چهار سال آخر زندگي را به سفر كردن در نواحي ژاپن و سرودن هايكاي پرداخت امروزه آنچه به نام هايكو شناخته مي شود همان مجموعه هجاهاي اول هايكاي مي باشد كه دربردارنده فصل واژه نيز هست.
    در انگليسي اشعار توسط ضربان Beat و در ژاپني توسط واحد اصوات مشخص مي شوند كه (آن On) خوانده مي شود. لغت ژاپني «آن» به طور غيردقيقي سيلاب ترجمه مي شود، هر چند اختلاف ظريفي بين آن ها وجود دارد. در هايكوي سنتي 5 و 7 و 5 «آن» رعايت مي شود.يك سيلاب كوتاه يك «آن» محسوب مي شود، همچنين حروف صدادار كشيده يا حروف بي صداي مكرر (دوتايي) يا حروف n در انتهاي يك سيلاب يك «آن» به حساب مي آيد. براي نمونه كلمه ساين sing در انگليسي يك سيلاب محسوب مي شود و در ژاپني داراي سه سيلاب است كه خوانده مي شود (سا اي نا) و سه «آن» دارد. به خاطر اينكه بسياري از كلمات ژاپني چند سيلابي هستند (اصوات خيلي كوتاه) 17 صوت هايكوي ژاپني اطلاعات كمتري از 17 سيلاب غيرژاپني منتقل مي كنند. در نتيجه نوشتن 17 سيلاب در انگليسي معمولاً شعر طولاني تري از هايكوي سنتي ايجاد مي كند و شاعران غيرژاپني از هايكوهاي 14 تا 10 هجايي استفاده مي كنند.
    يك نوع شعر نيز هست شبيه هايكو به نام «سن ريو senryu» كه بر هجو، طنز به جاي فصول تاكيد مي كند و در استفاده از كي گو يا كيرجي مخير است.احتمالاً در سال هاي پاياني قرن نوزدهم ميلادي اشعار مشهوري از استادان اين نوع شعر نظير «باشو»، «يوسابوسون» و «كوباياشي ايسا» به عنوان هايكو شهرت داشت و به عنوان اشعاري كاملاً مستقل خوانده مي شد. هايكو در هر زباني باشد اساساً در يك نكته مهم مشترك است و آن رعايت اصل ايجاز و اجتناب از كاربرد واژگان غيرضروري است.شعر هايكو قافيه ندارد. در هايكو نه تنها قافيه وجود ندارد بلكه از نظر قواعد نگارش و نقطه گذاري نيز در مجموع قانون جدي اي وجود ندارد بلكه اين قبيل امور عمدتاً به تمايل و تصميم شاعر واگذاشته شده كه بسته به هر شعر متفاوت است. در هايكو جايي براي تشبيه و استعاره نيست زيرا خلق كلمات تصويري اهميت بسيار دارد.
    وجه تمايز شعر هايكو با ساير شعرها در: ايجاز، حركت، تصوير و معناي نهان است كه هر چه ناگفته هاي آن بيشتر باشد هايكو از شاعرانگي بيشتري بهره مند مي شود. جالب است بدانيد طبيعت در هايكوي ژاپني بخش مهمي از هايكوست به حدي كه بيش از شش هزار كلمه ژاپني مرتبط با فصول سال در هايكوهاي ژاپني به كار رفته است.
    فراموش نكنيم كه شعر هايكو شعري است درباره امور عادي و تجربه هاي ساده روزمره كه از كلمات يا قواعد دستوري پيچيده و بلندنويسي اجتناب مي كند.از جمله شاعران سرشناس جهان كه از هايكو الهام گرفته و مجموعه شعرهاي كوتاه سروده اند، مي توان از پل الوار و پل كلودل فرانسوي، اكتاويوپاز شاعر مكزيكي برنده جايزه نوبل ادبيات سال 1990 كه نخستين كسي بود كه هايكو را وارد زبان اسپانيولي كرد نام برد. همچنين از راپاوند (1995 – 1885) و تي. اس.اليوت (1965-1888) كه شاعران بسيار مشهور انگليسي زبان و بنيانگذار جنبش ادبي تصويرپردازي محسوب مي شوند تاثير زيادي از روش شعري هايكو گرفته اند.
    نخستين مترجمي كه شعر ژاپني را به فارسي ترجمه كرد، احمد شاملو بود كه در مجموعه خودش: آهنگ هاي فراموش شده (شاملو، بي نا 1325 صص 116-109) ترجمه سپهري در مجله سخن، كه در كتاب: از مصاحبت آفتاب، به اهتمام منتقد، محقق و زبان شناس محترم كاميار عابدي آورده شده است.كتاب «زنبور بر كف بوداي خندان» ترجمه قدرت الله ذاكري نخستين كتاب در نوع خود است كه مستقيماً از زبان و منابع ژاپني جمع آوري و ترجمه شده است.
    ٭ شاعر نقد : آشنايي با هايكو
    


 روزنامه ايران، شماره 5453 به تاريخ 14/6/92، صفحه 11 (كتاب)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 182 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
دو فصلنامه پليس زن
متن مطالب شماره 20، بهار و تابستان 1393را در magiran بخوانيد.

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1393-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.
 

 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655

فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!

توصيه می کنيم هنگام استفاده از اين سايت یه ويژه در هنگام جستجو از مرورگر IE استفاده کنيد.
 

تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است