|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران92/8/19: سندي استوار براي پويايي زبان فارسي
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7112
يك شنبه 30 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 5507 19/8/92 > صفحه 9 (انديشه) > متن
 
      


سندي استوار براي پويايي زبان فارسي
گفت وگو با دكتر علي اشرف صادقي پيرامون اثر تازه منتشر شده «فرهنگ جامع زبان فارسي»

نويسنده: آذين آقاجاني

كمتر كسي است كه در سير مطالعات خود به فرهنگ زبان مراجعه نكرده باشد و نام فرهيختگاني چون علامه علي اكبر دهخدا، دكتر محمد معين و حسن عميد را نشنيده باشد. دکتر علي اشرف صادقي نيز يکي ديگر از فرهيختگان زمان است. وي در سال 1341 پس از گذراندن دوره کارشناسي در رشته زبان و ادبيات فارسي راهي فرانسه شد و در سال 1346، مدرک دکتراي خود را در رشته زبان شناسي عمومي از دانشگاه سوربن فرانسه گرفت و به ايران بازگشت.
    پس از بازگشت به ايران، مشغول تدريس در دانشکده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تهران شد و در سال87 - 1386 با رتبه استادي به درخواست خود بازنشسته شد تا تمام همت خود را مصروف تدوين فرهنگ جامع زبان فارسي کند. طرحي كه حدود 15 سال پيش با حمايت فرهنگستان زبان و ادب فارسي و زير نظر دكتر علي اشرف صادقي آغاز شده و ماحصل آن، فرهنگنامه اي بالغ بر 25 الي 30 جلد 1000 صفحه اي خواهد شد.
    جلد نخست اين فرهنگ شامل حرف «آ» ارديبهشت ماه در نمايشگاه بين المللي کتاب تهران رونمايي شد؛ حرف «الف» سه مجلد را دربرمي گيرد كه سال آينده جلد اول آن از سوي انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسي روانه بازار نشر خواهد شد. براي اين كه وجه تمايز اين اثر با ديگر فرهنگ هاي زبان فارسي را بشناسيم پاي صحبت اين استاد برجسته زبان و ادبيات فارسي نشستيم. ماحصل اين گپ وگفت را در ادامه مي خوانيم:
    
    جناب دكتر صادقي، سنت فرهنگ نويسي در كشور ما از چه پيشينه اي برخوردار است؟
    از آنجايي كه زبان رسمي ما چند قرن زبان عربي بوده، دانشمندان ايراني به فكر تدوين فرهنگ زبان نبودند. نخستين بار اسدي طوسي، شاعر برجسته خراسان، الفاظي را كه خاص آن منطقه بود و در فرهنگ خود منطقه آذربايجان متوجه نمي شدند، بر اساس قافيه مرتب كرد و كتاب كوچكي به نام «لغت فرس» نوشت.
    طوسي با تاليف اين كتاب خدمتي درخور ستايش به زبان فارسي كرد و علاوه بر ضبط و تعريف لغات، به ذكر نام و شعرهاي پيشگامان مانند ابوشكور بلخي، شهيد بلخي و رودكي نيز پرداخته است. شاعران معاصر اسدي طوسي در آذربايجان كه با واژه هاي بومي خراسان آشنايي نداشتند از اين لغت نامه بسيار استفاده بردند.
    [ اسدي همان گونه که خود در کتاب لغت فرس گفته است اين کتاب را براي آن نوشت تا شاعران و نويسندگان پارسي زبان سرزمين هاي غربي ايران که با برخي از واژه هاي به کار رفته در خراسان و فرارود آشنايي نداشتند بتوانند مشکلات لغوي خود را به ياري اين کتاب رفع کنند.] بعد در هندوستان تعدادي فرهنگ فارسي نوشته شد. پس از آن، در عثماني (تركيه امروز) فرهنگ هايي نوشته شد براي كساني كه قصد يادگيري زبان فارسي را داشتند. سپس شخصي ايراني ملقب به داعي الاسلام كه ساكن هند بود و براي تبليغ اسلام به آن جا رفته بود زماني كه متوجه شد هندي هايي كه قصد دارند زبان فارسي را ياد بگيرند هيچ فرهنگ لغتي ندارند در سال ۱۳۰۵ هجري شمسي واژه نامه اي فارسي به فارسي در پنج جلد به نام «فرهنگ نظام» تاليف كرد كه در حيدرآباد منتشر شد.
    سنت فرهنگ نويسي اينچنين ادامه پيدا كرد تا اين كه مرحوم دهخدا متوجه شد در اين فرهنگ نامه ها جاي بسياري از واژه ها و تركيبات خالي است و بر آن شد تا فرهنگ زبان كامل تري بنويسد. 17 جزوه از آن در زمان خود دهخدا به چاپ رسيد اما ادامه اين لغت نامه تاليف وي نيست.
    
    شما هم در فرهنگ لغت دهخدا سهمي داشته ايد؟
    مدت دو سال (42_1340) در دوره دانشجويي در موسسه لغت نامه دهخدا حرف گاف را نوشته ام. پس از آن دكتر معين آمد و فرهنگ دهخدا را خلاصه كرد و تا اندازه اي واژه ها و تركيبات جديد به آن اضافه كرد، اما فرهنگ جامع تري كه پس از همه اين فرهنگ ها آمد فرهنگ بزرگ سخن است كه خاص فارسي معاصر است و در آن دكتر حسن انوري نگاهي هم به گذشته داشته است.
    
    «فرهنگ جامع زبان فارسي» كه حاصل تلاش 15 ساله شما و همكارانتان است چه وجه تمايزي با ساير فرهنگ هايي كه تاكنون نوشته شده است، دارد؟ در واقع چه خلايي شما را به چنين تلاشي رهنمون كرد؟
    مي توان گفت «فرهنگ جامع زبان فارسي» به واقع نخستين فرهنگي است كه مبتني بر پيكره واژگان و شواهد است. بانك واژگان اين فرهنگ از 1200 جلد متن فارسي انتخاب شده و طبعاً واژه هاي بسياري در آن مدنظر قرار گرفته كه تا به حال در هيچ فرهنگ زبان فارسي نيامده است.
    اين كتاب همچنين، يك «فرهنگ جامع تاريخي» است؛ به اين معنا كه واژه ها از قديم ترين ايام تاكنون، از روزنامه ها، متون و كتاب هاي پر واژه استخراج و انتخاب شده اند؛ به گونه اي كه هر واژه ريشه شناسي شده و براي نشان دادن تحولات زباني در گذر زمان، براي هر واژه و معناي آن يك شاهد از هر قرن آورده ايم؛ در اين صورت مشخص مي شود كه پيدايش اين معاني از چه زماني بوده، از كجا ناشي شده، چگونه تحول پيدا كرده و اكنون واژه مورد نظر چند معنا دارد؛ به ويژه از دوره تيموري به بعد، چرا كه لغت نامه دهخدا تنها تا قرن هشتم را پوشش مي داد و مرحوم دهخدا معتقد بود زبان فارسي از دوران حافظ به بعد منحط شده است! اما همان طور كه در يك آلبوم عكس، علاوه بر عكس هاي دوره جواني، عكس هاي دوره پيري را هم مي گذاريم، دليلي وجود ندارد كه دوره هايي از زبان را حذف كنيم؛ ما معتقديم زبان دوران پيري ندارد؛ در نتيجه تمام مقاطع را همچون يك عكاس ضبط كرده و در اين كتاب منعكس مي كنيم؛ از همين رو مي توان گفت اين فرهنگ دو برابر لغت نامه دهخدا و شايد هم بيشتر واژه دارد. به علاوه هيچ حشو و زوائدي در اين فرهنگ وجود ندارد و برخلاف فرهنگ هاي گذشته، تعاريف، همه با زبان ساده امروز و بر مبناي واژه هاي پايه زبان فارسي است كه تمام افراد متوجه آن مي شوند.
    ويژگي ديگر فرهنگ جامع زبان فارسي اين است كه همانند فرهنگ هاي جديد غربي، براي هر واژه تعريفي ارائه شده است و واژه را با مترادف آن معني نكرده ايم؛ نكته ديگر اين كه اعلام اشخاص و نام هاي جغرافيايي و تاريخي در اين فرهنگ آورده نشده است؛ واژه هاي گويشي و محلي نيز همين طور، مگر اين كه در متون فارسي به كار رفته باشند. در اين فرهنگ براي واژه هايي كه احساس نياز مي شد، تصوير واژه در مقابل آن آورده شده است.
    يكي از ديگر ويژگي هاي مهم اين فرهنگ اين است كه در مقابل هر فعلي كه با حرف اضافه اي به كار مي رود يك قلاب باز كرده و آن حرف يا حروف اضافه را مشخص كرده ايم. در هيچ فرهنگ زبان فارسي نمي بينيم كه حروف اضافه را قيد كرده باشند و اين در حالي است كه مي دانيم با حرف اضافه هاي متفاوت، معناي واژه عوض مي شود. در اين فرهنگ واژه هايي مانند «مردم سالاري» و «همه پرسي» كه بر اساس قواعد صرف زبان ساخته شده اند، مدخل اصلي شده اند، اما اصطلاحات و عبارات و تركيبات نحوي زيرمدخل شده اند.
    
    با توجه به اين كه فرهنگ جامع زبان فارسي بالغ بر 25 الي 30 جلد خواهد شد، براي آن چند مدخل پيش بيني كرده ايد؟
    تعدادي مدخل اصلي داريم و تعدادي هم زيرمدخل. هيچ زباني نمي تواند برآورد كند كه چند واژه دارد؛ زيرا تعدادي از واژه ها و تركيبات به طور دائم و در شرايط زماني مختلف مي آيند و مي روند. حدوداً مي توان گفت كه 100 هزار مدخل اصلي و نزديك به 400 الي 500 هزار زيرمدخل براي اين فرهنگ پيش بيني مي شود. البته لازم است بدانيم واژه ها و تركيبات نويي كه در اشعار شاعران به چشم مي خورد براي ما واژه محسوب نمي شود، و اگر واژه يا تركيبي در شعر اخوان يا فروغ به كار رفته باشد كه در اين فرهنگ آورده نشده است مشكل از فرهنگ نيست؛ چرا كه آن واژه يا تركيب متعلق به خود شاعر است؛ آفريده ذهن و هنر خود اوست و زماني جزو زبان فارسي مي شود كه عده اي از آن پيروي كنند.
    
    روش مدخل نويسي در اين فرهنگ چه تفاوتي با مدخل نويسي در ديگر فرهنگنامه ها دارد؟
    فرهنگ نويسان گذشته ما هيچ شيوه معيني براي اين كار نداشتند؛ از طرفي به علت اين كه در گذشته كار به شكل دستي انجام شده در برخي از موارد پيش آمده كه واژه اي را به واژه ديگر رجوع داده اند اما فراموش كرده اند فيش تهيه كنند و سپس آن را مدخل كنند!
    در اكثر فرهنگ هايي كه تا به امروز داشته ايم تركيبات هر معني را ذيل آن معني آورده اند. در اين صورت فرض كنيد به تركيبي مي رسيد كه معناي آن را نمي دانيد؛ چگونه معني اصلي كلمه كليدي را پيدا مي كنيد تا ذيل آن، معني آن تركيب را بيابيد؛ بنابراين بايد زمان زيادي را صرف كنيد تا تمام آن مدخل و تركيبات آن را بخوانيد و ذيل يكي از آن ها معناي آن تركيبي را كه مي خواهيد پيدا كنيد! اما در «فرهنگ جامع زبان فارسي» پس از آن كه آخرين معني مدخل ذكر شد، فهرست الفبايي ارائه شده و همه تركيبات معني مي شوند؛ در نتيجه زمان كمتري از كاربر گرفته مي شود.
    
    چه تعداد متخصص و پژوهشگر در تدوين اين فرهنگ سهم داشته اند؟ آيا از پژوهشگران خارجي هم در اين پروژه بهره برده ايد؟
    اين طرح حداقل به 100 پژوهشگر نياز دارد. در حال حاضر 25 پژوهشگر داريم كه از ميان آنان هم 15 نفرشان موثرند! راه دشواري در پيش است و حتي اگر عمر نوح هم داشته باشم، شايد نتوانم جلد آخر اين كار را ببينم. پژوهشگران حاضر در اين طرح ايراني هستند و نيازي به استفاده از پژوهشگران خارجي نداريم؛ كسي مي تواند از عهده اين كار برآيد كه متون قديم چه نظم و چه نثر را درك كند و طبيعي است كه هيچ پژوهشگر خارجي اين مرحله از درك را ندارد.
    
    علاوه بر مشكلات محتوايي كه به آن ها اشاره كرديد، در كشور ما چه آسيب هايي متوجه فرهنگنامه نويسي است؟
    بيشتر آسيب ها از مشكلات مالي نشات مي گيرد؛ به عنوان مثال در همين پروژه اگر دغدغه مسائل مالي نبود پژوهشگران بيشتري براي تدوين آن مشغول به كار مي شدند و زودتر به سرانجام مي رسيد. در كشور انگليس براي تحرير فرهنگ آكسفورد كه 15 جلد قطور است 100 نفر استاد متخصص در دانشگاه آكسفورد كار مي كنند، 2000 نفر از بيرون دانشگاه و 60 هزار نفر هم از جاهاي گوناگون دنيا مواردي را كه به نظرشان مي رسد، جمع آوري مي كنند و براي آن ها مي فرستند؛ به گونه اي كه تحرير سوم اين فرهنگ كه جامع ترين تحرير آن است و قرار است در سال 2020 منتشر شود، تمام جزئيات اطلاعات درباره زبان انگليسي را در بر دارد؛ در حالي كه ما امكانات را نداريم كه تمام متون را بررسي كنيم و براي اين كار علاوه بر زمان، نيروي بسياري هم مورد نياز است.
    
    از نظر شما فرايند فرهنگ نويسي ما با تحولات فرهنگ نويسي در جهان همگام بوده است؟
    تا به حال همگام نبوده، اما با فرهنگ جامع زبان فارسي نخستين گام برداشته شده و اين كتاب با شيو ه هاي فرهنگ نويسي جديد همگام است.
    سندي استوار براي پويايي زبان فارسي / گفت وگو با دكتر علي اشرف صادقي پيرامون اثر تازه منتشر شده «فرهنگ جامع زبان فارسي»
    


 روزنامه ايران، شماره 5507 به تاريخ 19/8/92، صفحه 9 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 100 بار
    



آثار ديگري از "آذين آقاجاني"

  فرهنگ سازي براي حضور بانوان در ورزشگاه ها / خانم گل فوتسال آسيا در گفت و گو با «ايران» از مهمترين تاثيرات جام جهاني در كشورمان مي گويد
آذين آقاجاني، ايران 24/4/97
مشاهده متن    
  دلارام وكيلي در گفت و گو با «ايران»: حضور خانواده ها انگيزه بازيكنان را دو برابر مي كند
آذين آقاجاني، ايران 13/4/97
مشاهده متن    
  معلوليت پايان آرزوها نيست / گفت و گوي «ايران» با مرتضي مهرزاد بلند قامت ترين واليباليست جهان
آذين آقاجاني، ايران 6/2/97
مشاهده متن    
  صادق درودگر، رئيس كميته بازاريابي سازمان ليگ در گفت و گو با «ايران»: ابهامات را بايد شفاف سازي كرد
آذين آقاجاني، ايران 25/11/96
مشاهده متن    
  موسوي: نمي دانم خوشحال باشم يا ناراحت! / گفت و گوي «ايران» با وزنه برداري كه احتمالاً مدال جهاني اش خوشرنگ تر مي شود
آذين آقاجاني، ايران 5/11/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله باكتري شناسي پزشكي
شماره 3-4 (پياپي 804)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است