|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد93/7/24: آزمايش هاي ذهني پيچيدگي هاي زندگي روزمره را قابل فهم مي كند
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4419
يك شنبه 30 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3084 24/7/93 > صفحه 12 (انديشه) > متن
 
      


آزمايش هاي ذهني پيچيدگي هاي زندگي روزمره را قابل فهم مي كند
«آزمايش هاي ذهني» در گفت وگو با دكتر حسين دباغ، فارغ التحصيل فلسفه اخلاق از دانشگاه آكسفورد

نويسنده: منوچهر دين پرست


    دانشمندان هراز چندگاهي استخواني از انساني اوليه كشف مي كنند و از روي تركيب ژنتيكي و دي ان اي آن درجه تكاملش را مي جويند، اما آنچه در اين ميان مبهم مانده آن آغازي است كه سرچشمه تكامل است و هگل با نگارش تاريخ روح مي رساند كه آن آغاز نه تنها در همه مراحل تكامل روح حضور دارد بلكه طرح پايان نيز هست. آموزگار سومي كه سازهاي ناپيوسته را به ارتباط سوق مي دهد مصداق همين طرح هگلي است. اين آموزگار البته نيازي به آن ندارد تا از بيرون صداهاي متكثر را وادار به گفت وگو كند. او لازم نيست اصلاكاري كند، او چون جغد مينروا تنها نظاره گر است. امروزه، يعني در عصر انقلاب اطلاعات، ما در ميان ريگزاري بي پايان از امور جزيي گم شده ايم. درباره اين جزييات، از هم گسيخته و نو به نو بسيار سخن مي گوييم: ميليون ها كامنت، ديدگاه، عقيده شخصي و دلبستگي هاي فردي و خصوصي، تصويرهاي بي ربطي كه توالي آنها به آيتم هاي خبري راديويي و تلويزيوني مي ماند. پنج قلو زاييدن زني در آن سوي دنيا، كشته شدن شماري از معترضان در خاورميانه، فحاشي فوتباليست معروف به داور، كشف ذره هيگز، مرگ خواننده پرطرفدار و…!؟ اين تيرهاي پرتابي از هر سو آن لحظه درنگي را نشانه مي روند كه بايد آغاز هرگونه فلسفه ورزي باشد، لحظه يي كه كسي مي پرسد: زندگي من چه معنايي دارد؟ چرا هستم؟ مي توانستم نباشم و مي توانم نباشم: از چه رو، بايد باشم؟ دانشمندان و بيش از همه كيهان شناس ها، فيزيكدانان و بيولوژيست ها چنين مي نمايند كه جايگزين فيلسوفان شده اند. اما دانشمندان چگونه به تئوري هاي علمي رسيدند و آن را مورد آزمايش قرار دادند. تئوري هاي علمي از جمله موضوعات مهم فلسفه علم است و در اين گفت وگو سعي شده تا بحث آزمايش هاي ذهني مورد بررسي قرار گيرد. دكتر دباغ درمورد آزمايش هاي ذهني معتقد است كه آزمايش هاي ذهني يا فكري از آن دسته ابزار فلسفه ورزي است كه فيلسوفان در شاخه هاي مختلف اعم از اخلاق، دين، ذهن، متافيزيك و... مي توانند از طريق آن استدلالات خود را پيش ببرند. به حقيقت، آزمايش هاي ذهني خود به تنهايي استدلال نيستند بلكه مي توانند مقدمات يك استدلال را تشكيل دهند. حسين دباغ دكتراي فلسفه اخلاق با گرايش روانشناسي اخلاق و اعصاب را در دانشگاه هاي ردينگ و آكسفورد انگلستان گذرانده است. او هم اكنون مشغول نوشتن فصلي از كتاب NeoHumanitas: Writing the Future Together با عنوان «Playing with the «Playing God است كه توسط دانشگاه زوريخ به زودي منتشر مي شود. علاوه بر آن وي در لندن به تدريس سلسله درسگفتارهاي فلسفه و روانشناسي اخلاق اشتغال دارد. از ديگر آثار او كه تاكنون در ايران به چاپ رسيده است يكي «مجاز در حقيقت: ورود استعاره ها در علم» (تاليف) است و ديگري «آزمايشگاه ذهن» (ترجمه) كه هر دو توسط نشر هرمس به تازگي به بازار آمده اند وي همچنين ترجمه كتاب «هيوم براي مبتديان» را نيز در دست چاپ توسط نشر صراط دارد.
    اجازه دهيد بحث را از اين نكته آغاز كنم كه اصولايكي از راه هاي شناخت ما از جهان از طريق آزمايش هاي فكري صورت مي گيرد. به نظر شما آزمايش هاي فكري چگونه به شناخت ما از جهان خارج كمك مي كنند؟ به بيان ديگر، فيلسوف انتزاعي نگر يا دانشمند نكته سنج و اهل مشاهده چگونه قانع مي شود از خلال طراحي يك آزمايش و سپس تاييد يا تكذيب آن، حكمي درخصوص طبيعت يا واقعيت دهد؟
    آزمايش هاي ذهني يا فكري (thought experiments) از آن دسته ابزار فلسفه ورزي است كه فيلسوفان در شاخه هاي مختلف اعم از اخلاق، دين، ذهن، متافيزيك و... مي توانند از طريق آن استدلالات خود را پيش ببرند. به حقيقت، آزمايش هاي ذهني خود به تنهايي استدلال نيستند بلكه مي توانند مقدمات يك استدلال را تشكيل دهند. من با دنيل دنت، فيلسوف ذهن امريكايي، موافقم كه آزمايش هاي ذهني سبب مي شوند تا شهود هاي فلسفي ما جهش كند و محتواي آزمايش ذهني مورد نظر را بپذيريم. در كلام دنت، آزمايش هاي ذهني نوعي «پمپاژهاي شهود» (intuition pumps) هستند. گويي آزمايش هاي ذهني تلاش مي كنند تا امور غامض و پيچيده فلسفي را به زبان ساده تر از طريق «داستان سرايي»
    (story telling) براي ما بازگو كنند، به نحوي كه به يك باره تصديق آنها بر ما هجوم آورد. منظور از شهود در اين عبارات همان «به نظر آمدن امري» (seeming) يا به تعبير اصوليين ما نوعي «استحسان» است. به عنوان مثال، ادموند گتيه، معرفت شناس امريكايي، در مقاله يي معروف و دوران ساز با گفتن يك داستان سعي در اين دارد تا ما را متقاعد كند معرفت، باور صادق موجه نيست.
    كارل پوپر، فيلسوف علم، بر اين باور بود كه آزمايش هاي ذهني از سه طريق دسترسي معرفتي ما به جهان پيرامون را فراهم مي كند. او در كتاب منطق اكتشاف علمي سه نوع آزمايش ذهني معرفي مي كند: آزمايش هاي ذهني اكتشافي (heuristic)، انتقادي (critical) و دفاعي (apologetic) . آزمايش هاي ذهني اكتشافي در پي ساختن و به تصوير كشيدن يك تئوري هستند در حالي كه آزمايش هاي ذهني انتقادي به مثابه برهان خلف سعي دارند تا يك تئوري تثبيت شده را به زير بكشند. در آخر آزمايش هاي ذهني دفاعي تئوري هاي تثبيت شده را حمايت مي كنند. جيمز براون، فيلسوف علم كانادايي، بعدها تقسيم بندي پوپر را به دو قسم «سازنده» و «تخريبي» تقليل داد و ذيل هر كدام از اين مقسم ها تقسيمات متعدد ديگري افزود. به عنوان نمونه، ذيل آزمايش هاي ذهني تخريبي مي توان دست كم سه قسم ديگر را از يكديگر بازشناخت. قسم اول متوجه آن دسته آزمايش هاي ذهني است كه با نشان دادن يك تعارض قصد ابطال تئوري مورد نظر را دارند. بهترين مثال براي اين نمونه آزمايش ذهني مربوط به گاليله است كه تئوري ارسطو در باب اجسام سنگين و سبك را رد كرد. همچنين آزمايش ذهني «اتاق ماري» فرنك جكسون، فيلسوف ذهن استراليايي، نيز از نمونه هاي ديگري است كه نشان مي دهد فيزيكاليسم مردود است. قسم دوم اين قبيل آزمايش هاي ذهني مربوط به مواقعي است كه يك آزمايش ذهني تلاش دارد تا نشان دهد تئوري مورد نظر در تعارض با باقي باورهايي است كه داريم. به عنوان مثال، آزمايش ذهني گربه شرودينگر نشان مي دهد كه تئوري كوانتوم بور دست كم در تعارض با باورهاي پايه يي ما از قبيل اين است كه يك گربه نمي تواند در آن واحد هم زنده باشد و هم مرده. قسم سوم مربوط به آزمايش هاي ذهني اي مي شود كه قصد دارند فرضيه اصلي خود آزمايش ذهني را رد كنند. براي مثال، در آزمايش ذهني «ويولونيست» جوديث تامسون، فيلسوف اخلاق امريكايي، او نشان مي دهد با اينكه «حق زندگي كردن» براي همگان حتي نطفه مطرح است ولي سقط جنين اخلاقا رواست. آزمايش هاي ذهني سازنده همان طور كه از نام شان هويداست در پي آن هستند تا با آوردن مثال و تصوير سازي به تثبيت امري كمك كنند. براي نمونه آزمايش ذهني «اتاق چيني» جان سرل، فيلسوف ذهن و زبان امريكايي، را در نظر آوريد وي تلاش دارد تا با دفاع از هوش مصنوعي نشان دهد كامپيوترها نيز مثل آدميان مي توانند آگاهي و ذهن داشته باشند. مضاف بر آن، آزمايش هاي ذهني نيوتن درباره حركت ماه و ديو ماكسول درباره قانون دوم ترموديناميك (آنتروپي) نيز از مثال هاي برجسته آزمايش هاي ذهني سازنده است.
    واضح است كه همگي اين آزمايش ها- با وجود نزاع هاي گوناگون درباره آنها- در يك چيز مشترك اند و آن اينكه تلاش مي كنند تا امري را درباره آنچه در جهان خارج جاري و ساري است نشان دهند. اما از ياد نبايد برد كه برخي آزمايش هاي ذهني در سطحي بالاتر درباره خود جهان خارج سخن مي گويند. براي نمونه آزمايش ذهني زمين دوقلو هيلاري پاتنم، فيلسوف ذهن و زبان امريكايي، سعي مي كند تا از نوعي واقع گرايي مستقيم يا خام در مقابل واقع گرايي پيچيده دفاع كند.
    
    آيا مي توان سخن از آزمايش هاي فكري خوب و بد به ميان آورد؟ آيا معياري براي چنين قضاوتي وجود دارد؟ اگر پاسخ مثبت است، اين معيار خود از چه جنسي است؟ فلسفي يا علمي؟
    به باور من كاملامتصور است كه بتوان از آزمايش هاي ذهني مناسب/كارگر و نامناسب سخن به ميان آورد. درست همان گونه كه ما استدلالات گوناگون را به صفت خوب و بد متصف مي كنيم. براي مثال آزمايش ذهني گاليله حقيقتا يك آزمايش ذهني بسيار موفق است. اما اگر بپرسيد چه معياري براي قضاوت در اين ميان موجود است بايد گفت درست همان معياري كه براي استدلالات گوناگون وجود دارد. برخي از آزمايش هاي ذهني قابليت اين را دارند كه توسط تجربه محك بخورند. براي نمونه آزمايش ذهني گاليله چنين قابليتي را دارد و به واسطه آزمون تجربي مي توان خبر از كارگر بودن آن داد. اما همه آزمايش هاي ذهني اينچنين نيستند. يعني دست تجربه آنها را نوازش نمي دهد. براي مثال آزمايش ذهني ويولونيست تامسون چنين نيست. فيلسوف يا فردي كه مخاطب چنين آزمايشي است «خيال» خود را تقويت مي كند تا چنين آزمايشي را در ذهن خود تصور كند. اين قبيل آزمايش هاي ذهني كه محك تجربي ندارند (يا دست كم تاكنون به محك تجربه در نيامدند) درست شبيه پاره هايي از يك استدلال هستند. مادامي كه مخالفتي با آزمايش ذهني شما به مثابه مقدمه يك استدلال نشده است شما كاملابه نحو عقلاني موجه هستيد كه آزمايش ذهني خود را كارگر و خوب ارزيابي كنيد. اين بدان معني نيست كه حتي اگر با آزمايش ذهني شما مخالفت شد شما نتوانيد چنين كنيد. براي مثال به باور من آزمايش ذهني تامسون با همه مخالفتي كه با آن شده است، موفق از آب در آمده است.
    نكته ديگري كه بايد به آن توجه شود اين است كه چه بخواهيم چه نخواهيم آزمايش هاي ذهني تخريبي كه به عنوان برهان خلف از آن استفاده مي شود معمولابيشتر از آزمايش هاي سازنده خوب از آب در مي آيند. براي مثال فرض كنيد شما در اخلاق به تئوري پيامدگرايي كلاسيك يا عمل محور باور داريد. من به روشني مي توانم براي شما يك آزمايش ذهني طراحي كنم كه در آن مطابق با تئوري شما يك دكتر براي نجات يك نفر اخلاقا مجاز است جان پنج نفر را بگيرد و اين خلاف باورهاي پايه يي اخلاقي ما است. اين آزمايش ذهني به سادگي قوت تئوري شما را مي گيرد و از اين حيث آزمايش خوبي است. اما بايد اعتراف كرد كه برخي از اوقات قضاوت در مورد خوبي و بدي آزمايش هاي ذهني كمي مشكل مي شود. براي مثال فرنك جكسون براي رد فيزيكاليسم آزمايش ذهني خوبي طراحي مي كند. در مقابل دنيل دنت در رد آزمايش ذهني او آزمايش ذهني خوب ديگري طراحي مي كند. به نظر هر دو استدلال، استدلال خوبي است هر چند من با جكسون همدلي بيشتري دارم.
    آخر اينكه پذيرش آزمايش هاي ذهني توسط جامعه فلسفي را نبايد از ياد برد. برخي آزمايش هاي ذهني به سبب قوت شان در دل فيلسوفان و عالمان علوم تجربي جا باز مي كنند و به عنوان يك امر بديهي تلقي مي شوند. به شكلي كه فيلسوفان ديگر نيازي به استدلال براي آن نمي بينند. براي مثال آزمايش ذهني «جايگاه آغازين» جان رالز به عنوان يكي از آزمايش هاي خوبي است كه از پذيرش بالايي توسط فيلسوفان برخوردار است. با اينكه اخلاف و شاگردان رالز (مثل اسكنلن و پارفيت) سعي در توسعه آزمايش ذهني او دارند اما در كليت آن آزمايش ذهني كسي ترديد نمي كند.
    
    آيا ميان آزمايش هاي فكري در عالم فلسفه با آزمايش هاي فكري علمي تفاوتي هست؟ چه تفاوت هايي؟
    اگر منظور شما از تعبير علمي در اينجا علم تجربي باشد، البته كه بايد گفت تفاوت هايي ميان آزمايش هاي ذهني در فلسفه و علوم تجربي وجود دارد. مهم ترين تفاوت اين است كه آزمايش هاي ذهني در علوم تجربي- همان طور كه از نام شان بر مي آيد- غالبا ناظر به جهان محسوسات و تئوري هاي تجربي است اما آزمايش هاي ذهني در فلسفه (براي مثال فلسفه اخلاق، دين و متافيزيك) گاه چندان انتزاعي هستند كه در عالم محسوسات جاي نمي گيرند. براي مثال آزمايش هاي ذهني اجسام گاليله، سطل نيوتن، آسانسور آينشتاين و... ناظر به جهان ماده و تئوري هاي علوم تجربي است هرچند برخي از آنها قابليت محك تجربي را ندارند. اما در مقابل آزمايش ذهني رالز يا پاتنم كه اشاره كردم چندان انتزاعي اند كه هيچ محك تجربه يي آنها را لمس نخواهد كرد. البته استثناهايي هم وجود دارد. گاه مي توان در فلسفه آزمايش هاي ذهني اي يافت كه قابليت محك تجربي دارند يا در علوم تجربي آزمايش هاي ذهني اي يافت كه قابليت محك تجربي ندارند. به عنوان نمونه آزمايش ذهني «غريق در استخر» پيتر سينگر كه نشان مي دهد ما اخلاقا مسووليم تا به ديگران حتي در كشورهاي ديگر كمك كنيم كاملاقابليت محك تجربي را دارد. اما در مقابل آزمايش ذهني آينشتاين درباره كسي كه با سرعت نور بدود را نمي توان به نحو تجربي- دست كم تاكنون- محك زد.
    اما از شباهت ها هم نبايد غافل شد. با وجود برخي تفاوت ها ميان آزمايش هاي ذهني در فلسفه و علوم تجربي هر دو محصول قوه خيال فيلسوف يا فردي است كه به دنبال استدلال است. طراح يك آزمايش ذهني با تقويت خيال پردازي خود، تلاش مي كند تا با گفتن داستان هاي استعاري و حتي واقعي ذهن مخاطبان را به سمت ديگري متوجه كند كه تا به حال نبوده است.
    
    آيا هيچ گونه فعاليت فكري يا علمي خاصي هست كه از آزمايش هاي فكري استفاده يي نكرده باشد؟ از قرار علم شيمي يا انسان شناسي رابطه مناسبي با اين ابزار نداشته اند. علت در چيست؟
    به باور من هرجا كه پاي استدلال به آنجا باز شود، آزمايش هاي ذهني نيز مي تواند در آنجا جلوه گري كنند. به همين سبب طبيعي است كه تصور كنيم علي الاصول هر گونه فعاليت فكري اعم از علوم انساني و غيرانساني مي تواند از آزمايش هاي ذهني استفاده كند. اما اينكه تا به حال چه علومي از اين ابزار استفاده كرده است يا نه سوالي تجربي-تاريخي است. پر واضح است كه من از تاريخ همه علوم خبر ندارم. اما تا آنجا كه از تاريخ علم شيمي خبر دارم اتفاقا از آزمايش هاي ذهني بهره برده اند. به عنوان نمونه ككوله، شيميست آلماني، در روياي خود ديد كه ماري دم خود را گاز مي گيرد و اين سبب شد تا نزد او ساختار شيميايي بنزن به شكل مدور (شش ضلعي) درآيد ولي شايد شما اعتراض كنيد مگر خواب هم مي تواند نوعي آزمايش ذهني محسوب شود، ما آگاهانه آزمايش هاي ذهني را مي سازيم اما روياها ناآگاهانه بر ما وارد مي شوند؟ من به نيكويي اين اعتراض را مي فهمم ولي اجازه بدهيد فعلابراي پيشبرد بحث قدري درك خود از آزمايش هاي ذهني را توسعه دهيم. يعني تصور كنيم آزمايش هاي ذهني به مثابه «مقام گردآوري» خواب ها و روياها را هم در بر مي گيرد. در اين صورت است كه حضور و ورود استعاره ها در آزمايش هاي ذهني جدي مي شود. به باور من، در اين تلقي موسع از آزمايش ذهني شايد بتوان گفت از آنجا كه تفكر بدون «خيال پردازي» و به كارگيري استعاره ها تقريبا ممكن نيست و استعاره ها پيوند ناگسستني با آزمايش هاي ذهني دارند، تفكر بدون آزمايش هاي ذهني ممكن نيست. هرچند با اينكه آزمايش هاي ذهني بدون استعاره ها ممكن نيستند ولي مي توان از استعارهايي نام برد كه آزمايش ذهني نيستند.
    بگذاريد در باب انسان شناسي هم نكاتي بگويم. در نگاه من اتفاقا تاريخ انديشه در باب سرشت انسان مشحون از آزمايش هاي ذهني گوناگون است. به لوياتان هابز يا شاهزاده ماكياولي نظر كنيد. آشكارا آنها وضعيت آدميان در اين عالم را به نحو استعاري با آزمايشي ذهني ترسيم مي كنند. همچنين به بحث روسو درباره قرارداد اجتماعي نظر كنيد. او تلاش مي كند با تصور يك «قرارداد اجتماعي نانوشته» وضعيت بشر در اين عالم را توضيح دهد. اين اتفاق نزد هگل و ماركس به اوج مي رسد. هگل تصور مي كرد كل تاريخ توسط چيزي كه او «روح مطلق» مي ناميد به پيش مي رود و نسبت ما آدميان با او بسان مهره هاي شطرنج و شطرنج باز است. ماركس وقتي طبقه هاي مختلف اجتماعي را تقسيم مي كرد و «از خود بيگانگي» سخن مي گفت آزمايشي ذهني را تمرين مي كرد. اين نمونه ها و نمونه بسيار ديگر در تاريخ فلسفه جملگي نشان مي دهند كه چگونه متفكران وقتي در باب وضعيت انسان در عالم حاضر بحث مي كردند ناگزير و ناگريز بودند تا با مدد گرفتن از تفكر استعاري آزمايش هاي ذهني متعددي ترسيم كنند.
    رسوخ و نفوذ آزمايش هاي ذهني در فلسفه اسلامي هم قابل تامل است. آشكارترين آزمايش ذهني در فلسفه اسلامي مربوط به بوعلي سيناست. او در كتاب شفا با طراحي آزمايشي به نام «انسان معلق در فضا» تلاش مي كند تا استدلال كند نفس مجرد است و بعد از متلاشي شده بدن نفس از بين نمي رود. اما اگر تلقي موسع از آزمايش ذهني را در نظر بگيريم مي توان بسياري از استعاره هاي موجود در فلسفه اسلامي را نيز نوعي آزمايش ذهني بدانيم. براي مثال استعاره هاي گوناگون سهروردي از اين حيث مثال زدني است. او خداوند را به مثابه نورالانوار مي ديد و اين عالم را تجلي هاي آن نور. روشن است كه سهروردي با اين «خيال پردازي» نيكو آزمايشي ذهني را ترسيم مي كند تا استدلال عرفاني خود را پيش ببرد.
    
    نقش آزمايش هاي فكري در نزديك كردن زبان علم تجربي يا فلسفه به زبان عامه مردم چيست؟ اين تاثير سازنده است يا سبب مي شود مردم «فكر كنند» كه مي فهمند كه نظريه هاي علمي دقيقا چه مي گويند؟
    همان طور كه در بالاآوردم اغلب فيلسوفان سعي مي كنند تا آزمايش هاي ذهني را به حالتي داستان گونه طراحي كنند. شايد بتوان گفت آزمايش هاي ذهني اي كه داستان هاي روان تري دارند از طرفداران بيشتري هم برخوردارند. براي مثال به آزمايش ذهني تامسون درباره سقط جنين نظر كنيد كه چگونه با داستاني روان موضوع پيچيده فلسفي را همه فهم مي كند. داستان سرايي آزمايش هاي ذهني سبب مي شود تا درك برخي استدلالات پيچيده براي كساني كه فلسفه نخوانده اند ميسر شود. به عنوان نمونه يي ديگر به آزمايش ذهني سينگر درباره كمك به ديگران نظر كنيد كه از مرزهاي جامعه فلسفي فراتر رفت و در سخنراني هاي عمومي خود سينگر آن را مطرح كرد و با استقبال مواجه شد. به همين سبب من فكر مي كنم به كارگيري آزمايش هاي ذهني نوعي «فلسفه به زبان ساده» هم هست و از اين حيث سازنده.
    اما اينكه آزمايش هاي ذهني در علم بتواند لزوما به فهم عمومي كمك كند كمي ترديد دارم. برخي از آزمايش هاي ذهني آينشتاين حقيقتا پيچيده است. حقيقت اين است كه عموم مردم احتياجي به فهم مسائل علمي ندارند. به همين سبب آزمايش هاي ذهني در علوم تجربي را بايد به عالمان و فيلسوفان علم سپرد. آنها بهتر مي دانند چگونه با يكديگر تعامل كنند. آنچه در اين ميان حايز اهميت است درك آن دسته مسائل فلسفي است كه گريبان ما در زندگي روزمره را مي گيرد، يعني مسائل اخلاقي. آزمايش هاي ذهني فلسفه اخلاق در اينجاست كه مي تواند پيچيدگي هاي اخلاقي را براي همگان قابل فهم كند.
    
    برش 1
    هرجا كه پاي استدلال به آنجا باز شود، آزمايش هاي ذهني نيز مي تواند در آنجا جلوه گري كنند. به همين سبب طبيعي است كه تصور كنيم علي الاصول هر گونه فعاليت فكري اعم از علوم انساني و غيرانساني مي تواند از آزمايش هاي ذهني استفاده كند. اما اينكه تا به حال چه علومي از اين ابزار استفاده كرده است يا نه، سوالي تجربي-تاريخي است
    
    برش 2
    اغلب فيلسوفان سعي مي كنند تا آزمايش هاي ذهني را به حالتي داستان گونه طراحي كنند. شايد بتوان گفت آزمايش هاي ذهني اي كه داستان هاي روان تري دارند از طرفداران بيشتري هم برخوردارند. داستان سرايي آزمايش هاي ذهني سبب مي شود تا درك برخي استدلالات پيچيده براي كساني كه فلسفه نخوانده اند ميسر شود
    
    آزمايش هاي ذهني پيچيدگي هاي زندگي روزمره را قابل فهم مي كند / «آزمايش هاي ذهني» در گفت وگو با دكتر حسين دباغ، فارغ التحصيل فلسفه اخلاق از دانشگاه آكسفورد
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3084 به تاريخ 24/7/93، صفحه 12 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 473 بار
    



آثار ديگري از "منوچهر دين پرست"

  نماينده نامدار سنت گرايي در روزگار ما / «سيد حسين نصر» شارح علم قدسي 85 ساله شد
منوچهر دين پرست*، ايران 19/1/97
مشاهده متن    
  حقيقتي كه سرانجام گفته شد
منوچهر دين پرست*، ايران 21/8/96
مشاهده متن    
  پايان تلخ / به بهانه تعطيلي گروه مجلات همشهري
منوچهر دين پرست*، ايران 29/7/96
مشاهده متن    
  هايدگرشناسي در جهان با پرسش هاي جديدي مواجه شده است / نگاهي به هايدگرپژوهي گونتر فيگال در گفت وگو با دكتر شهرام باقري
منوچهر دين پرست، اعتماد 6/4/94
مشاهده متن    
  تاريخ جامع ايران، تاريخ آگاهي است / گزارش «اعتماد» از مراسم رونمايي از كتاب بيست جلدي «تاريخ جامع ايران»
منوچهر دين پرست، اعتماد 27/3/94
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله گياه شناسي ايران
متن مطالب شماره 1 (پياپي 2501)، بهار و تابستان 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است