|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق93/8/8: پرونده «عبدالرحمان سيف آزاد»
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3363
پنج شنبه 18 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 2151 8/8/93 > صفحه 8 (اسناد) > متن
 
      


پرونده «عبدالرحمان سيف آزاد»
نگاهي به اسناد امنيتي تازه آزادشده مربوط به ايرانيان در آرشيوملي بريتانيا

نويسنده: مجيد تفرشي*

از زمان آغاز پروسه کند و تدريجي آزادسازي پرونده هاي امنيتي در بريتانيا، شماري از اين اسناد به فعاليت هاي ضدبريتانيايي ايرانيان اختصاص داشته است و بخش عمده اي از اين اسناد به فعاليت هاي ايرانيان طرفدار در طي دو جنگ جهاني اختصاص دارد.
    نگارنده بخش هايي از اين اسناد را قبلادر سال هاي گذشته به تدريج بازبيني و استخراج کرده و عمده آنها را در اختيار دوست محقق ارجمند جناب آقاي کاوه بيات گذاشته که اخيرا توسط ايشان ترجمه و با عنوان «ستون پنجم: گوشه هايي از فعاليت هاي عوامل آلمان، براساس اسناد محرمانه بريتانيا- ايران 1320- 1324» منتشر شده است.
    بخش ديگري از اين اسناد که در حال آماده سازي براي انتشار است، خاطرات مفصل روزانه به دست آمده از فريتس ماير، جاسوس ارشد آلماني در جنگ جهاني دوم در ايران است که آن نيز به زودي آماده شده و انتشار خواهد يافت.
    در مجموعه هاي اخير امنيتي که به تازگي از آرشيو ملي بريتانيا آزاد شده، پرونده اي به يکي از ايرانيان سرشناس فعال حامي آلمان اختصاص دارد که بخش مهمي از زندگي خود، به ويژه طي دو جنگ بزرگ جهاني را در حمايت از سياست هاي حکومت آلمان و متحدانش سپري کرده و در اين راه ضمن تحمل چند سال اسارت در هند، مدت هاي طولاني نيز تحت تعقيب و تجسس نيروهاي امنيتي بريتانيا نيز بوده است. در پرونده هايي که قبلااز اين مجموعه ها، از طبقه بندي خارج شده بود، نامي از «عبدالرحمان سيف آزاد» برده نشده بود، و با آزادسازي اين اسناد، بخش مهم ديگري از فعاليت هاي ضدبريتانيايي ايرانيان در طي دو جنگ جهاني آشکار شده است. نخستين برگ از اين پرونده که طي 33سال تهيه شده، به تاريخ ششم اکتبر 1920 است و آخرين برگ آن نيز به تاريخ 24اکتبر 1953 است.
    عبدالرحمان سيف آزاد، فعال سياسي، روزنامه نگار و اديب ايراني در طول عمر طولاني خود در ايران، آلمان و هند به عنوان يکي از عناصر فعال حامي آلمان فعاليت داشته و باوجود تلاش هاي فراوان خود و داشتن حلقه بزرگي از دوستان و آشنايان سياسي، سال هاي آخر عمر و مرگش در 25شهريور 1350 در تهران را با تنگدستي سپري کرد. شهرت ادبي و روزنامه نگاري سيف آزاد، بيشتر به انتشار روزنامه نفيس «آزادي شرق»، «صنايع آلمان و شرق» و «ايران باستان» در ايران و آلمان، «سالار هند» در هند و همچنين چاپ آثار ادبي چون نخستين ويراست ديوان ابوالقاسم عارف قزويني در آلمان و سپس ايران است.
    سيف آزاد در دوره جنگ جهاني اول بيشتر در هند مستقر و مقيم بود و به عنوان يکي از عوامل ارتباطي آلمان ها با شرقيان و به خصوص ايراني ها فعاليت داشت. ميپرت فن بلوشر مقام امنيتي و بعدا ديپلماتيک آلماني، ضمن شرح خدمات سيف آزاد به دولت آلمان در جنگ جهاني اول و ارتباط او با ماموران ارشد امنيتي آلماني چون «اسکار فن نيدرماير» از سيف آزاد به عنوان فردي توانا و فعال و ضمنا طماع، زرنگ و حيله گر و سمج ياد کرده است. منابع ديگر فارسي نيز درباره سيف آزاد اطلاعات پراکنده و بعضا متناقضي دارند. اسناد آزادشده توسط دواير امنيتي بريتانيا مي تواند کمکي به شناسايي زندگي و کارنامه اين نويسنده/ روزنامه نگار/ مامور ايراني در خدمت آلمان کند.
    در يکي از اين اسناد که به سال1921 و سال هاي بعد از جنگ جهاني اول مربوط است، از ارتباطات سيف آزاد با «حسين دانش» يکي از افراد متهم به فعاليت هاي بلشويکي در ترکيه در جهت همکاري با آلمان و عليه بريتانيا در مصر و ترکيه ياد شده است.
    در گزارش ديگري به تاريخ 21جولاي 1931، ضمن معرفي سيف آزاد با نام «شيخ عبدالرحمان سيف» به حمايت هاي او از آلمان در جنگ جهاني اول اشاره شده و عنوان شده که سيف در دوران آن جنگ، در جناح اتريشي ها جنگيده و نشان افتخار از دولت اتريش دريافت کرده است. در يک گزارش ديگر از «سيف آزاد» به عنوان يکي از رهبران و عوامل شورش هاي مناطق شرقي آلمان به سود آلمان و عليه بريتانيا در طول جنگ جهاني اول يادشده است.
    در گزارش امنيتي ديگري درباره سيف آزاد به تاريخ چهارم اکتبر 1921 عنوان شده که او فردي باهوش و تواناست که با وجود اعتقادش به آيين تشيع، پول انتشار نشرياتش را از امير عبدالرحمان خان، پادشاه سابق افغانستان دريافت مي کند. در يک گزارش مشابه امنيتي که در نوامبر همان سال تهيه شده، سيف آزاد را فردي حدود 50ساله توصيف مي کند. اين در حالي است که چندروز بعد در يک گزارش مشابه، از سيف آزاد به عنوان فردي 30تا 40ساله با منش و ظاهر درويشي ياد شده است. به نظر مي رسد که گزارش دومي به واقعيت نزديک تر است.
    اين موضوع نشان مي دهد با وجود سال ها درگيربودن مقامات امنيتي بريتانيايي با پرونده سيف آزاد و در اسارت داشتن وي براي مدتي در هند، اطلاعات اوليه آنان درباره وي هنوز تا چه حد ناقص بوده است. در يکي ديگر از اين گزارش ها از قول يک دانشجوي زبان عربي عنوان شده در سال هاي قبل از جنگ جهاني اول، سيف آزاد طلبه علوم ديني در حوزه علميه نجف بوده و از زمان جنگ به فعاليت هاي ضدانگليسي و هواداري از آلمان و عثماني روي آورده است.
    وجود چندين گزارش توصيفي و تحليلي درباره گزارش ها و اخبار ضدبريتانيايي مندرج در روزنامه «آزادي شرق»، نشانگر دقت نظر و توجه مقامات و ماموران امنيتي آن کشور درباره فعاليت هاي مدير و سردبير آن، سيف آزاد و حلقه ارتباطي دوستان و همکاران او در آلمان، ايران، ترکيه، مصر و هند به نفع دولت آلمان و عليه بريتانيا بوده است.
    سيف بخش عمده دوره بين دو جنگ را در ايران اقامت داشت و در واقع ماشين تبليغاتي حکومت رضاشاه بود. در اين اسناد، جزيياتي درباره اشارات کلي بلوشر، سفير سابق آلمان در ايران در خاطراتش وجود دارد؛ از جمله اين موارد مي توان به فعاليت هاي اقتصادي سيف آزاد در آلمان (که از نظر بلوشر درآمدزا بوده ولي از نظر ماموران بريتانيايي پوشش جاسوسي بوده) و همچنين تلاش هاي سيف براي دعوت پارسيان/ زرتشتيان هند براي مهاجرت به ايران، در دوره سلطنت رضاشاه اشاره کرد. در اين راه سيف در سال1936 از سفارت بريتانيا در تهران تقاضاي رواديد ورود به هند را کرد تا بتواند براي حکومت رضاشاه در بمبئي و کلکته و به خصوص در بين پارسيان بانفوذ هند تبليغ کند.
    در آستانه جنگ جهاني دوم، سيف آزاد همچون دوران جنگ جهاني اول در هند مستقر بود و گزارش هاي موجود حاکي از آن است که او از طريق کنسولگري هاي آلمان در آن کشور خود را آماده يک ايفاي نقش جديد به نفع آلمان در جنگ مي کرد. در گزارش هاي متعددي در اين مورد به نقش مهم آزاد در فعاليت هاي حمايت از آلمان و ضدبريتانيايي در هند تاکيد شده و عنوان شده که او يک فرد خستگي ناپذير و بسيار پرکار در کار خود است.
    گزارشي محرمانه مبني بر شنود تلفني سيف آزاد با کنسول آلمان در بمبئي در ژوئن1939، حاکي از تقاضاي دريافت پول براي مخارج فعاليت ها از سوي سيف آزاد و پذيرش پرداخت آن از سوي دستگاه ديپلماتيک آلمان دارد. در واقع در دوران حضور سيف آزاد در هند، اغلب فعاليت هاي او زيرنظر جاسوسان بريتانيايي بود و گزارش هاي منظمي از فعاليت هاي مختلف سياسي و تبليغاتي او به سود آلمان و عليه بريتانيا به لندن گزارش مي شد.
    بر اثر همين فعاليت ها بود که سيف آزاد يک بار ديگر در نخستين روزهاي سال1942 توسط نيروهاي نظامي بريتانيايي در هند توقيف شد. او به دليل وخيم شدن وضع جسمي اش، پس از چهارسال در سال1946 از زندان متفقين آزاد شد و پس از مدتي با نظارت ماموران بريتانيايي، از طريق بندر کراچي به خرمشهر عزيمت کرد.
    سيف آزاد اين بار در بازگشت به ايران صرفا به کار ادبي و روزنامه نگاري پرداخت و از سياست کناره گرفت. با اين همه او به تلاش خود براي نفوذ اجتماعي در بين نخبگان سياسي ادامه داد، ولي دوبار شکست در حمايت از آلمان در دو جنگ جهاني اعتبار و قضاوت سياسي او را خدشه دار کرده بود. در سال هاي پاياني هر از گاهي چيزي مي نوشت و کشکول هاي ادبي نيز منتشر مي کرد و با قيمت همت عالي به رجال سياسي و افراد متمول مي فروخت.
    در سال هاي پاياني عمر باوجود تداوم تلاش هاي اجتماعي اش درمانده و فقير شده بود، تا جايي که حتي جايي براي اقامت نداشت و با کمک دوست قديمي اش، اتحاديه (پدر خانم ها شيرين و منصوره اتحاديه)، در دواتاق در منزل او در خيابان وصال تهران اقامت داشت. سيف آزاد در فقر و انزوا و نسبتا سکوت و تنهايي، بدون داشتن همسر و فرزند، در 25شهريور1350 در تهران درگذشت.
    *تاريخ نگار و پژوهشگر پرونده «عبدالرحمان سيف آزاد» / نگاهي به اسناد امنيتي تازه آزادشده مربوط به ايرانيان در آرشيوملي بريتانيا
    


 روزنامه شرق، شماره 2151 به تاريخ 8/8/93، صفحه 8 (اسناد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 298 بار
    



آثار ديگري از "مجيد تفرشي"

  در خدمت و خيانت ايرانيان مهاجر
مجيد تفرشي*، اعتماد 13/5/97
مشاهده متن    
  دولت متزلزل بريتانيا
مجيد تفرشي، اعتماد 19/4/97
مشاهده متن    
  نمايشگاه كتاب لندن و تداوم فرصت هاي از دست رفته ايران
مجيد تفرشي *، اعتماد 27/1/97
مشاهده متن    
  احياي روياهاي سپري شده بريتانيا
مجيد تفرشي، اعتماد 18/1/97
مشاهده متن    
  برجام: راهكار يا دام؟
مجيد تفرشي *، اعتماد 26/10/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله روزهاي زندگي بچه ها
متن مطالب شماره 79، بهمن 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است