|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران94/1/27: سازي كه «ذهن» نوازنده آن است
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7000
يك شنبه 28 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 5906 27/1/94 > صفحه 17 (انديشه) > متن
 
      


سازي كه «ذهن» نوازنده آن است
تاملي بر كتاب «دنياي باركلي: بررسي سه گفت و شنود» نوشته تام استونهام

نويسنده: زهير باقري نوع پرست

کتاب «سه گفت و شنود ميان هيلاس و فيلونوس» يکي از کتاب هايي است که بارکلي در آن به بررسي و تبيين نظرات خود مي پردازد. تام استونهام در کتاب «دنياي بارکلي: بررسي سه گفت و شنود» به بررسي و تحليل اين اثر پرداخته است. اين کتاب به سه بخش اصلي تقسيم شده است. در بخش اول؛ که کوتاه ترين بخش کتاب است، زندگي و فلسفه بارکلي توضيح داده شده است. در اين بخش، خصوصيات غيرماده گرايي (immaterialism) بارکلي و اينکه آيا مي توان آن را با رئاليسم قابل جمع دانست يا خير، مورد بحث قرار مي گيرد. بخش دوم به تفسير و بررسي اين کتاب مي پردازد. در اين بخش ادراک، معناداري و نگرش علمي به جهان مورد بررسي قرار مي گيرد و استدلال هاي بارکلي عليه ماده در اين فصل بررسي مي شوند. بخش سوم که مبسوط ترين بخش کتاب است از چهار فصل تشکيل شده است که به بررسي خدا، ذهن هاي ديگر، نوميناليسم بارکلي و ماهيت ابژه ها از نظر بارکلي مي پردازد.
    توجه به زمينه تاريخي فلسفه بارکلي به ما کمک مي کند تا موضع فلسفي او و اهميت آن را بهتر متوجه شويم. بارکلي در دوره اي زندگي مي کرد که انقلاب علمي در اوج خود بود، و نگرش ماده گرايانه نيز رفته رفته خود را تثبيت مي کرد. بارکلي در نوشته هاي خود به نقد ماده گرايان مي پردازد که از نظر استونهام، هميشه مشخص نيست که منظور او از ماده گرايان چه کسي است. در عين حال جان لاک فيلسوفي است که بارکلي بيش از ديگران در نوشته هاي خود به نقد و بررسي نظراتش مي پردازد.
    جان لاک بر اين باور بود که همه ايده هاي ما از طريق تجربه و به طور خاص حواس به دست مي آيد. بنابراين چيزهايي که به طور مستقيم از آنها آگاه هستيم ايده هاي درون ذهن ما هستند، در عين حال ماده هايي در جهان وجود دارند که اين ايده ها را به وجود مي آورند. به عبارتي، چيزهايي در دنياي واقعي وجود دارد که شبيه ايده هاي ما از آنها هستند. جان لاک بر اين باور بود که ماده اي وجود دارد که ادراکي در ما ايجاد مي کند. تصور کنيد ما به يک سيب نگاه مي کنيم. با نگاه کردن به اين سيب ايده اي از سيب به ذهن ما مي رسد. آيا اين ايده از جاي ديگري بجز ذهن ما مي آيد؟ به عنوان مثال بوي سيب تنها مي تواند در ذهن ما وجود داشته باشد. ايده ها براي درک شدن نياز به ذهن دارد، آنچه در دنيا وجود دارد تنها به واسطه ادراک ما آن گونه که هستند ادراک مي شوند.
    بارکلي بر اين باور بود که ما به وسيله تجربه و مشاهده ياد مي گيريم مثلاً به واسطه نگاه کردن يا لمس کردن و به وسيله ادراک، جهان را متوجه مي شويم، بنابراين با لمس کردن نرم و سفت بودن سيب را ياد مي گيرم با نگاه کردن به سيب قرمز يا سيب زرد، رنگ ها را ياد مي گيرم و با ترکيب اين ادارک ها ايده اي در مورد سيب پيدا مي کنيم. بنابراين، در انديشه بارکلي دنيا براي ما ترکيبي است از ادراک هايي که دريافت مي کنيم، نه دنياي ماده و از اين رو به او ايده آليست گفته مي شود.
    سيب ترکيبي از خصوصياتي است که مجموع ادراک آنها است که سيب را تشکيل مي دهد نه چيز بيشتري، دنياي واقعي همان چيزي است که تجربه مي کنيم، که در واقع ايده ها هستند و همين ايده ها براي ما مهم هستند. بارکلي بر اين باور است که اگر چيزي وجود داشته باشد که واقعاً هيچ ذهني آن را ادراک نمي کند اصلاً براي ما اهميتي نخواهد داشت. دنياي ما مجموعي از ايده ها است، ايده ها نمي توانند از ماده به وجود بيايند و ما نيز آنها را درست نمي کنيم، بنابراين بايد خدايي وجود داشته باشد که ايده ها را به ما مي بخشد. از نظر بارکلي خدا به شکل منظم و يکسان اين ايده ها را به ما مي دهد، بنابراين ما در ارتباط مستقيم با خدا هستيم چرا که ايده ها را او به ما مي دهد. بدين ترتيب هر بار که ما تجربه اي داريم با خدا در ارتباط هستيم.
    همان طور که گفته شد بارکلي در زماني زندگي مي کرد که علاقه به ماده گرايي و گرايش هاي خداناباورانه رو به رشد بود و از نظر او غيرماده گرايي بهترين استدلال براي وجود خدا و مقابله با خداناباوران بود. غيرماده گرايي يعني دنيايي وجود دارد ولي از ماده نيست. ايده آليست به کسي گفته مي شود که دنيا را زاده ذهن ما مي داند، در حالي که بارکلي بر اين باور است که ما به صورت منفعل در معرض ايده هايي قرار مي گيريم. از نظر او هر آنچه وجود دارد ذهن و ايده هاي ما هستند ولي بر اين باور نيست که اين ايده ها ساخته ذهن ما هستند، بلکه ساخته خداوند هستند. بنابراين وقتي تجربه اي داريد چيزي در ذهن شما وجود دارد که بارکلي به آن مي گويد ايده.
    وقتي شما به يک سيب نگاه مي کنيد، مي بينيد که قرمز است يعني رنگ دارد، طعم خاصي دارد، نه خيلي سفت است و نه خيلي نرم، ما داريم خصوصيات اين سيب را تجربه مي کنيم، حاصل جمع اين تجربه ها براي ما سيب است. بنابراين سيب براي بارکلي ماده نيست چرا که ماده خارج از تجربه ما است. با توجه به اينکه ماده خارج از ذهن و تجربه ما است از کجا بايد بفهميم آن ماده خارج از ذهن ما چيست؟ و علاوه بر اينکه نمي توانيم بفهميم خارج از ذهن ما چيست، معلوم نخواهد بود چگونه مي خواهيم درباره آن سخن بگوييم. همچنين تجربه ما از ماده با ماده اي که قرار است تجربه را در ما به وجود بياورد يکي نيست. اين ملاحظات باعث شد بارکلي نگرش ماده گرايانه را محتوم به شک گرايي بداند.
    بارکلي بر اين باور بود که فلسفه او شک گرايي و خداناباوري را ابطال مي کند و غلط بودن موضع ماده گرايي علمي و تحويل گرايانه را نشان خواهد داد. از نظر بارکلي وقتي متوجه شويم نگرش ماده گرايانه مبني بر اينکه هر آنچه وجود دارد ماده هاي فيزيکي هستند که به يکديگر انرژي (در زبان بارکلي حرکت) منتقل مي کنند باطل است، از منبع ناخرسندي در جهان مدرن رها خواهيم شد. دنياي بارکلي، دنيايي است که شامل تجارب غني ما انسان ها از ذهن هاي يکديگر است و زندگي در چنين دنيايي زيباتر از دنياي مادي است که علم براي ما توصيف مي کند.
    علاوه بر اين، بارکلي سعي داشت نشان دهد که ماده نمي تواند در ذهن ما ايده اي به وجود بياورد. ولي ذهن هاي ديگر مي توانند در شکل گيري ايده در ذهن ما نقش داشته باشند. اين ايده بارکلي که عليت در ماده وجود ندارد يا ماده توان علت شدن براي ايده در ذهن هاي ما را ندارد، از بارکلي شروع شد و توسط هيوم نيز با تغييراتي به کار رفت و در واقع منشا يکي از استدلال هاي متداول براي نفي وجود عليت در جهان خارج است.
    با توجه به اينکه در فلسفه بارکلي منبع معرفتي ما ايده ها هستند، چگونه مي توانيم متوجه شويم که واقعاً داريم کاري را انجام مي دهيم يا صرفاً تخيل مي کنيم که داريم آن کار را انجام مي دهيم. براي متوجه شدن تفاوت بين اين دو به بررسي يک مثال بپردازيم. اگر من تخيل کنم که دست خود را تکان مي دهم شما چيزي نخواهيد ديد، ولي اگر دست خود را واقعاً تکان بدهم، اراده من براي تکان دادن دستم، منجر به شکل گيري ايده در ذهن شما مي شود. بنابراين تفاوت تخيل و عمل در فلسفه بارکلي با توجه به تاثيري که در ذهن ديگران ايجاد مي کند مشخص مي شود. همچنين ما مستقيماً با دنيايي که تجربه مي کنيم در تماس هستيم و بنابراين دنياي ما نمي تواند يک توهم باشد چرا که همان تجربه ما است.
    از نظر استونهام، بارکلي در زمينه ادراک حسي رئاليست است چرا که ايده هايي که ما دريافت مي کنيم ساخته ما نيستند و اراده ما نيز در به دست آوردن آنها نقشي ندارد. استونهام بر اين باور است که بارکلي در کتاب سه گفت و شنود سعي در اثبات اين دارد که اين کيفيت ها به ذهن وابسته هستند و براي اين منظور ادراک را رابطه اي بي واسطه و کامل بين سوژه و ابژه در نظر مي گيرد، که اين موضع بارکلي از نظر استونهام مهمترين فرضيه فلسفي بارکلي است. وقتي ما در رابطه با يک شيء قرار مي گيريم، ما به عنوان سوژه اي که در حال ادراک است در نظر گرفته مي شويم و ابژه اي ادراک مي شود، از نظر استونهام، ادراک براي بارکلي يک رويداد نيست و ما با ابژه ها در رابطه اي مستقيم قرار داريم و اين رابطه ادراک ناميده مي شود ولي رويدادي مجزا از ما يا ابژه نيست. ادراک از نظر بارکلي شبيه به تجربه درد است که در آن نمي توان حد وسطي به نام رويداد در نظر گرفت.
    از نظر استونهام اين کتاب از کتاب اصول بارکلي جامع تر و پخته تر است چرا که نقد بارکلي به ماده گرايي در اين کتاب به تفصيل توضيح داده شده است. استونهام در کتاب خود بارکلي و مواضع اش را به مباحث متاخر فلسفه مانند نظريه عمل و ابزارگرايي در علم مرتبط مي سازد و از اين نظر براي خوانندگاني که با فلسفه معاصر آشنايي بيشتري دارند جالب توجه است. علاوه بر اين، ارتباط و جايگاه بارکلي در فلسفه معاصر نيز مشخص مي شود. فلسفه بارکلي راه را براي متافيزيک و فلسفه علمي هموار مي کند که در آن ابعاد غيرجسماني زندگي بشر بر ابعاد جسماني آن اولويت دارد. در پايان به تمثيلي از بارکلي در مورد ذهن و بدن اشاره کنيم: ذهن مانند نوازنده موسيقي است و بدن سازي است که ذهن آن را مي نوازد.
    
    پي نوشت:
    تام استونهام (Tom Stoneham) فيلسوف انگليسي، استاد گروه فلسفه دانشگاه يورک انگلستان و مدير اين گروه است. پژوهش هاي او در حوزه متافيزيک، معرفت شناسي، منطق فلسفي و فلسفه بارکلي است. او عضو هيات تحريريه نشريه فلسفي ذهن است. او در خردادماه سال ۱۳۸۹ به ايران آمد و در دانشگاه تهران و موسسه پژوهشي حکمت و فلسفه و همچنين در ارديبهشت ۱۳۹۳ در پنجمين همايش انجمن فلسفه تعليم و تربيت ايران در کرمان به سخنراني پرداخت.
    لازم به ذکر است کتاب «سه گفت وشنود ميان هيلاس و فيلونوس» توسط منوچهر بزرگمهر به فارسي ترجمه شده است.
    
    
    سازي که «ذهن» نوازنده آن است / تاملي بر کتاب «دنياي بارکلي: بررسي سه گفت و شنود» نوشته تام استونهام
    


 روزنامه ايران، شماره 5906 به تاريخ 27/1/94، صفحه 17 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 180 بار
    



آثار ديگري از "زهير باقري نوع پرست"

  به كدام متخصص اعتماد كنيم؟ / راه حلي براي «اختلاف نظر متخصصان»
زهير باقري نوع پرست، ايران 25/2/96
مشاهده متن    
  محبوبيت سيگار! / «جهل شناسي»، به عنوان شاخه اي از فلسفه رواج اين پديده را چگونه تبيين مي كند؟
زهير باقري نوع پرست، ايران 21/12/95
مشاهده متن    
  برداشت انسان ها از درد و رنج حيوان ها / سخنراني پروفسور پيتر سينگر (استاد اخلاق زيستي دانشگاه پرينستون امريكا) به مناسبت چهلمين سال انتشار كتابش «آزادي حيوانات»
زهير باقري نوع پرست *، ايران 21/4/95
مشاهده متن    
  مسئوليت پذيري عقلاني / نشست اختصاصي «ايران» با پروفسور تام استونهم (استاد فلسفه دانشگاه يورك انگلستان)
زهير باقري نوع پرست*، ايران 18/1/95
مشاهده متن    
  ورود به طبيعت تا به كجا؟ / ملاحظاتي اخلاقي پيرامون محيط زيست
زهير باقري نوع پرست، ايران 17/12/94
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه سيماي بانكداري
متن مطالب شماره 15، دي و بهمن 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است