|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد95/12/26: روزگار بر وفق مراد
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4304
سه شنبه 23 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3771 26/12/95 > صفحه 7 (سياستنامه) > متن
 
      


گزارش گفت و گو 
روزگار بر وفق مراد
گزارشي از ديدار با روشنفكر چپگراي ايراني


به لحاظ تاريخي گشوده هستم
    سياستنامه - مراد فرهادپور از روشنفكران پر طرفدار و پرخواننده ايراني است كه ربع قرن است به طور پيگير و جدي در حوزه عمومي ايران حضور داشته است و تاثير انكارناپذير بر دو يا سه نسل از جوانان ايراني كه به علوم انساني و به خصوص انديشه هاي چپ علاقه داشته اند، گذاشته است، خواه در قامت مترجمي دقيق و جدي كه آثاري گزيده و اساسي را به فارسي برگردانده است و خواه به عنوان روشنفكري حاضر در صحنه كه با حفظ چارچوب هاي مشخص خودش نسبت به آنچه در جامعه گذشته ساكت نبوده و با جريان هاي اصلاح طلب در نشريات و مطبوعات ايشان همراهي داشته است. ويژگي مهم ديگر فرهادپور همكاري و همراهي اش با جوان ترها بوده كه مستقيم يا غيرمستقيم به تربيت شمار زيادي از مترجمان ارزشمند انجاميده است. فرهادپور در سال هاي اخير نيز در موسسات خصوصي علوم انساني و در راس ايشان پرسش درسگفتارهايي و به مناسبت هاي مختلف سخنراني ها و گفتارهايي ارايه كرده است كه هر يك بازتاب هاي متفاوتي در ذهنيت عمومي فضاي روشنفكري ايران داشته است. با اين همه اطلاعات ما از زندگي خود فرهادپور بسيار اندك است و محدود به داده هايي كلي در ويكيپديا. از همين رو در روزهاي پاياني سال به خانه او در نياوران رفتيم تا در اين باره از او بپرسيم. نكته جالب توجه در اين روزهاي پاياني سال اما انتشار مطالبي در نقد و ارزيابي كارنامه است كه در شماره ويژه نوروز ماهنامه فرهنگ امروز منتشر شده است: بدون آنكه خود فرهادپور در آن حضور داشته باشد. شايد مصاحبه مفصل «اعتماد» كه در آن تنها به زندگي فرهادپور بسنده نشده و درباره مسير فكري او نيز بحث هاي مفصلي شده، بتواند اين خلارا جبران كند. مشروح اين گفت وگو را در سالنامه «اعتماد» مي خوانيد.
    
    سال هاي دور
     مراد فرهادپور، متولد ١٧ تيرماه ١٣٣٧ خورشيدي، فرزند ناصرقلي فرهادپور، وكيل مجلس شوراي ملي پيش از انقلاب (بين سال هاي ١٣٤٤ تا ١٣٥٢) و فاطمه علوي دختر عمو و همسر پيشين بزرگ علوي، نويسنده سرشناس. خودش درباره تحصيلاتش مي گويد: «من بعد از اينكه ديپلم گرفتم يك ترم در رشته مهندسي مكانيك دانشگاه علم و صنعت تحصيل كردم. آن را رها كردم و به انگلستان رفتم. البته در همان دانشگاه علم و صنعت شرايطي پيش آمده بود كه به من بورس امريكا بدهند. داستان بورس هم اين هست كه پدر من وكيل مجلس بود و براي بچه هاي ياسوج و كهگيلويه بيست سهميه گرفته بود. چون بچه هاي آنجا انگليسي قوي اي نداشتند و در كنكور هميشه رد مي شدند. هويدا در جريان اين قضايا از پدر من پرسيده بود كه فرزند تو چه وضعيتي دارد؟ وقتي متوجه شده بود كه من تازه ديپلم گرفتم، به پدرم پيشنهاد داد كه من را با بورس به امريكا بفرستد و من قبول نكردم. چون كه از همان موقع امريكا را دوست نداشتم. البته دردسري هم براي پدرم شده بود كه چطور به هويدا اين قضيه را بگويد. خواهرم انگليس بود و من هم رفتم آنجا. سال اول مقداري زبان خواندم. از سال دوم كه كالج را شروع كردم جريانات انقلاب شروع شد. كالجي هم كه آنجا انتخاب كردم، خوب نبود و بيرون لندن قرار داشت. من هم بيشتر لندن بودم و هفته اي يا دو هفته اي يك بار به كالج سر مي زدم. البته در آنجا هم يكسري فعاليت دانشجويي- سياسي با چند تن از دوستاني كه مذهبي بودند شروع كرديم. در همان اتاقي كه آنجا داشتيم، يكسري جلسات مشترك بين چپ ها و بچه هاي مذهبي برقرار كرديم. اتفاقا جلسات هم خيلي رونق گرفت. از آن چيزي كه در آن زمان انجمن ايراني ها داشتند، خيلي فراتر رفت. در حدود بيست نفري هر هفته مي آمدند. چاي دادن به اين افراد و پذيرايي كردن از آنها هم مساله اي شده بود. خلاصه به دوران انقلاب خورديم و من هم كالج را رها كردم.»
    
     تركيب عجيب نيچه و هسه و آلن پو
     حضور در خانواده اي فرهنگي نقش موثري در شكل گيري شخصيت فرهادپور داشته است. او خود در اين زمينه مي گويد: «پدرم روزنامه نگار بودند و روزنامه آسياي دموكرات را داشتند. از لحاظ سياسي هم مدتي در حزب دموكرات قوام السطنه بودند. رفتن به سمت مطالعه هم ازحدود سن ١٥ سالگي و خواندن ادبيات و رمان شروع شد. در آن موقع هم براي خودم يك تركيب عجيبي از نيچه، هرمان هسه و آلن پو ساخته بودم كه بيشتر تحت تاثير درآمدن «چنين گفت زرتشت» بودم. مي توان گفت كه بيشتر يك فضاي دروني فردگراي اگزيستانسياليستي داشتم كه با محيط بيرون ناسازگار بود. به همين دليل رگه سياسي داخل اش نبود. اما بعد از آن و به واسطه نامه نگاري با برادرم كه مدتي دبير كنفدراسيون بود، تا حدودي نسبت به اين فضايي كه خودم ساخته بودم ترديد كردم. با رفتن به انگليس و يادگيري زبان، فضاي فكري ام خيلي بازتر شد.»
    
     نخستين گرايش ها به چپ
     فرهادپور درباره نخستين گرايش هايش به چپ مي گويد: «يك سال قبل از رفتنم به انگليس و سال اولي كه در انگليس بودم، به وساطت مطالعه فلسفه به سنت چپ و ماركسيستي متمايل شدم. هنگامي كه در سال ١٣٥٦ انقلاب شروع شد، من تا حدودي با فضاي داخلي گروه هاي سياسي آنجا آشنا شده بودم. يكي، دو تجربه كوچك با گروه هاي مائوئيستي در آنجا داشتم كه خيلي سطحي و بدوي به نظرم رسيدند. چون اصولاهيچ ارتباطي با اروپا نداشتند. خيلي از آنها اصلازبان نمي دانستند و به لحاظ تئوريك هم خيلي فقير بودند. در زندگي روزمره هم بر اساس باور جزمي اي كه همه رفتار افراد را كنترل مي كند، زندگي مي كردند. در واقع با همان اسطوره هاي كمونيستي جهان سومي زندگي مي كردند. اما گروهي كه تعدادي از افراد قابل توجه و فعال بودند، شاخه تروتسكيستي انترناسيونال چهار بود كه به يك گروه انگليسي ماركسيستي وابسته بودند. از ديگر سو محفلي در آلمان حول نشريه كاووش شكل گرفته بود، با فضايي كه سازنده اش اكثرا ١٥، ٢٠ سال از من بزرگ تر بودند و در واقع موسسه اي كنفدراسيون بودند: مانند بيژن حكمت و محمود مقدم. كساني كه از سازمان انقلابي حزب توده شروع كرده بودند و حتي دوره هايي در چين و كوبا رفته بودند. اما از اين فضا گسسته و به ماركس بازگشته بودند. اين بازگشت به تئوري و ماركس در قالب نشريه كاووش شكل گرفته بود و بيشتر به نقد گروه هاي چپي مانند ماركسيسم ارتدوكس و مائوييزم مي پرداختند. اينها به جز يك نفرشان، در لندن نبودند. من هم نزديك ترين انتخابم همين گروه تروتسكيستي بود كه نشريه اي به عنوان «كميته ضد اختناق» در ايران داشتند. طبق همين فرمول كنفدارسيون كه يك جبهه غيرايدئولوژيك دموكراتيك عمومي هست، اما پشت آن گروهي از اين براي عضو گيري استفاده مي كرد. كاري كه كنفدراسيون هميشه انجام مي داد. بعد هم كه تجزيه شد هر گروه كنفدراسيون خودش را ساخت، همين كار را مي كرد. اين هم (مجله كميته ضد اختناق) روي ظاهري اين گروه بود. به هر حال من يك سالي با اين گروه همكاري مي كردم.»
    
     بازگشت به ايران در بدو انقلاب
     با انقلاب ايران فرهادپور به ايران باز مي گردد. او در اين باره مي گويد: «آن وقت همه داشتند برمي گشتند و اين هم يك بازگشت گروهي بود. من خودم البته تنهايي آمدم. چون كه اول پيش برادرم به آلمان رفتم و بعد به ايران بازگشتم. به يك لحاظ گروه ما خيلي سريع تر از ديگر گروه ها توانست سازماندهي كند و وقتي هم به ايران آمديم كلي اعلاميه و روزنامه همراه داشتيم. اما به لحاظ تعداد خيلي نبوديم. در مجموع شايد هزار نفري مي شديم. خلاصه چند ماهي با اين گروه بودم. بعد به اين نتيجه رسيدم كه تصور ساختن حزب به شيوه لنيني يا بحث هاي خيلي كلاسيك در رابطه با طبقه كارگر و اين قبيل چيزها جواب نمي دهد. اوضاع هم كه روز به روز خراب تر مي شد. در كل به كار سازماني در اين حد بدبين شدم. من پيشنهاد داشتم كه گروه كوچكي باشد كه نشريه تئوريك «كند و كاو» را در بياورد و بقيه هم بروند. اما نمي شد كه اين پيشنهاد را مطرح كرد و به نود درصد اعضا گفت كه شما بيخود اينجا هستيد، اين كار عاقبتي جز خطر درست كردن براي خودتان ندارد و برويد. بر همين اساس من گروه را ترك كردم و در قالب مقاله اي طولاني نقدهايم به تروتسكيسم، شرايط انقلاب ايران را بيان كردم.»
    
     دانشگاه در دهه شصت
     بخش معمولاناپيداي زندگي فرهادپور به دهه شصت مربوط مي شود. او درباره اين برهه از زندگي اش مي گويد: «من همينجا ماندم. امكان بازگشت نداشتم. اولاآنها به واسطه اينكه سال ها در آنجا زندگي مي كردند يا مدرك آكادميك گرفته بودند، كار و زندگي داشتند. اما من همان سطح اولي كه هم در كالج مي خواندم ديگر ول شده بود. از ديگر سو به لحاظ مالي هم ديگر امكان بازگشت وجود نداشت. پدرم از كار و درآمد منفصل شده بود. حتي بازنشستگي ايشان هم قطع شده بود.»
     از او مي پرسيم كه آيا در اين سال ها به خصوص از اين حيث كه پدرش پيش از انقلاب نماينده مجلس بوده به مشكلي برنخورده است و او مي گويد: «بله، مشكلاتي پيش آمد. البته پدر من در دوره آخر رستاخيز نبود. اتفاقا انتخابات دوره رستاخيز در همان ياسوج براي چند ساعت به درگيري انجاميد. كسي كه نقطه مقابل پدر من بود، مستقيما ساواكي بود. از ديگر سو مردم از پدر من كه در ٤ سال وكالتش خدماتي براي شان انجام داده بود، حمايت مي كردند و مي رفت كه يك شلوغي محلي ايجاد شود. اما از شلوغي جلوگيري شد و همان نماينده ساواك به مجلس راه پيدا كرد. خب از اين بابت شانس با ما يار بود و سبب شد كه فشار زيادي مانند زندان رفتن، بعد از انقلاب به پدرم وارد نشود. اما انفصال و رفت و آمد به دادگاه انقلاب تا سال ها ادامه داشت.»
     فرهادپور در سال ١٣٥٨ در كنكور دانشگاه ها شركت مي كند و نفر صدم كنكور علوم اجتماعي مي شود و رشته اقتصاد را انتخاب مي كند. اما عملاتحصيل او در اين رشته بعد از انقلاب فرهنگي و بازگشايي دانشگاه ها در پاييز ١٣٦١ آغاز مي شود. او درباره فضاي دانشگاه در اين سال ها مي گويد: «بعد از اينكه دانشگاه باز شد از آنجايي كه من فعاليت علني سياسي نداشتم و تنها در محفل بسيج بودم كه نمود سياسي بيروني زيادي نداشت، به عنوان دانشجوي مشروط قبول شدم. دوباره ثبت نام كردم و ادامه دادم و ليسانس گرفتم. آن زمان فضا خيلي در هم ريخته تر از آن بود كه بتوانند افراد را در يك طبقه بندي جا دهند. فضاي دانشگاه در سال اول يك فضاي استثنايي بود. نوعي سياسي شدن همگاني وجود داشت. به هر حال انقلاب بود. نظام هم هنوز مستقر نشده بود تجربه اي بود كه متاسفانه به لحاظ تاريخ نگاري و بررسي نظري بسيار كم روي آن كار شده است. از اين نظر تجربه من خيلي شبيه به تجربه همه كساني بود كه غيرخودي بودند و بعدا به شهروند درجه دو تبديل شدند. از فضاهاي اجتماعي و سياسي و به ويژه فضاهاي قدرت يا حتي خود دانشگاه رانده شدند. در سال هاي بعدي كه دانشگاه يك فضاي بسته، مرده داشت، قابل مقايسه با فضاي دانشگاه اوايل دهه هفتاد هم نبود، چه برسد به فضاي ٧٦. يك فرق خيلي عجيب و غريبي داشت. دانشگاه به هيچ وجه بعد از باز شدنش، هيچ بارقه اي از جنبش دانشجويي يا آن نقشي كه دانشگاه براي بيش از نيم قرن بازي كرده بود در آن ديده نمي شد. مردگي كاملي همه جا را فرا گرفته بود.»
    
     فضاي بودايي
     توصيف فرهادپور از تجربه اش از دهه شصت جالب است. «در آن برهه بحران مالي، خانوادگي كه ابتداي انقلاب دچار شده بوديم تا حدي حل شده بود. آن بحث هاي پس دادن تمام حقوق هاي قبل از انقلاب و رفت و آمد دايم به دادگاه انقلاب گذشته بود. مملكت هم جنگ بود و همه در يك فقر نسبي به سر مي بردند. به يك معنا فضاي بودايي گونه اي حاكم بود. فضايي كه از قضا گاهي اوقات و در تقابل با اين توحش نئوليبرال مصرف گراي اكنون براي آن دلتنگ مي شوم. من به خاطر شكل خاص رابطه ام با سياست، آن مشكلات دهه ٦٠ را تجربه نكردم. اما همين طور كه گفتم يك غير خودي رانده شده بودم و وضعيت من در آن شرايط بستگي داشت كه رفتار دولت در برخورد با روشنفكران چگونه است.»
     دهه شصت براي فرهادپور اما يكسر هم منفي نبود. او با «بودايي» خواندن فضايي كه در اين دهه تجربه كرده مي گويد: «دخالت هاي دولت هم به خاطر جنگ و نداشتن امكانات خيلي خام، زمخت بود. بر همين اساس اين امكان وجود داشت كه فرد در لابه لاي شكاف هاي قدرت و جامعه بتواند فضاهايي براي خودش پيدا كند. ما به ازاي خيلي عيني و تجربي آن در دسترس بودن كتاب هايي بود كه تا دهه ٧٠ منتشر شده بودند. با وجود اينكه اينترنتي وجود نداشت و رابطه ايران هم قطع شده بود، اين كتاب ها را مي شد پيدا كرد. در كتابخانه پژوهشگاه علوم انساني مثلاكتاب هاي فلسفي تا سال ٧٩ ميلادي وجود داشت. يا انواع كتابفروشي هايي كه انبار قديمي خود را آورده بودند. خاطرم هست كه يك شعبه پنگوئن هنوز در خيابان انقلاب بود كه مي شد با ده تومن يك رمان خريد. كساني كه مهاجرت مي كردند، كتاب هاي شان را به كتابفروشي ها مي دادند. آن موقع هم امكان خريد و هم امكان كش رفتن كتاب خيلي بيشتر بود. اين را براي مثال بيان كردم كه بگويم با همه قطع روابط، ايزوله شدن و پرتاب شدن از تاريخ جهاني به بيرون و فشارهاي داخلي، باز مي شد آدم، گروه و محفلي هايي پيدا كند كه مثلااز طريق همين شكاف ها، شكار كتاب مي كردند و نوعي زندگي فلسفي دروني را ادامه مي دادند. آمدن اينترنت از طرفي كمك به دسترسي بيشتر كرد اما از سوي ديگر جنبه فردي و خلاقيت فردي اي كه در اين كار بود (مثلااينكه چه كسي مي تواند فلان كتاب آدورنو را زودتر و دست دوم پيدا كند) را گرفت. اين جنبه بودايي بود كه هم بيرون از قدرت بود و هم اقتصاد. اين كتاب ها، كتاب هايي بودند كه هيچ كس نمي خواست و قيمت خيلي ارزاني هم داشت. همان طور هم كه گفتم حتي كتاب هاي بزرگش را هم مي توانستيم كش برويم. يك فضاي كاملاخاصي بود كه اجازه مي داد فرد در ترك هاي جامعه و قدرت حركت كند.»
    
     پل تيليش و اگزيستانسياليسم
     در همين دهه است كه فرهادپور به شعر و اگزيستانسياليسم روي مي آورد. او در اين زمينه مي گويد: «بعد از خرداد شصت و شوك قاطعي كه ناشي از تمام شدن همه چيز بود، براي يك دوره كوتاهي به فضاي دروني خودم كه قبل از رفتن به انگليس ساخته بودم، بازگشتم. البته اين بار به خاطر دانستن زبان انگليسي و داشتن همين كتاب هاي دسته دوم، خيلي غني تر و چندوجهي تر بود. در عين حال همراه با توليد و خلاقيت بود. خودم هم ترجمه مي كردم. شعر فارسي و انگليسي مي سرودم. البته اين مساله هم هست كه رخداد شعر نو (تجربه نيما و ادامه اش در شاملو و فروغ) هم برايم بسيار با معنا و مهم بود. به علت اينكه محتواي اين رخداد شعري سياست بود.»
     نخستين ترجمه هاي فرهادپور مثل شجاعت بودن نوشته پل تيليش مربوط به همين دوره است«بعد از اتمام دانشگاه و گرفتن ليسانس (در اواخر دهه ٦٠) طرح مسيحيت را با آقاي اباذري به عهده گرفتيم و به خاطر آن ناچار شديم كه به قبل از مسيحيت و اديان باستاني بپردازيم. يكي دو جلد آن در رابطه با چين، هند و بين النهرين و مصر منتشر شد. بخش دينش را ما كار كرديم. البته به صورت ترجمه، تاليف و اقتباس كار مي كرديم. من خيلي تاكيد داشتم كه حتما اقتباس بر روي جلد نوشته شود. فكر كنم نخستين باري بود كه اين تاليف ترجمه اي به كار گرفته شده بود.»
    
     سال هاي دهه ٧٠ و ارغنون
     در همين زمان است كه فرهادپور ابتدا به موسسه پژوهشكده علوم اجتماعي كه رييسش آقاي بروجردي معلم فارسي او بود، مي رود و دو، سه شماره مجله فرهنگ را با همكاري يوسف اباذري منتشر مي كند. همين كارها سبب مي شود كه حلقه تازه تاسيس شده كيان متوجه او شود. «جنبش اصلاحات به لحاظ تئوريك فقير بود و به دنبال كساني مي گشتند كه بتوانند آنها را به سنت هاي ديگر وصل كنند و ايده در اختيار آنها بگذارند و هم اينكه در تحليل شرايط كمك كنند. به نوعي تقسيم كاري صورت گرفته بود و ما هم در لايه هاي فرهنگي جنبش اصلاحات مشغول كار بوديم. هرچند مي دانستيم كه هرگز امكان نزديك شدن به صحنه را نداريم. اما اين تا حدي براي كسي كه مجبور شده بود در ايران زندگي كند تنها راه ادامه تفكر انتقادي بود. در آن زمان من به جنبش اصلاحات خوش بين تر بودم.»در دهه هفتاد فضا بازتر مي شود و «ناگهان مجموعه اي عظيم از ترجمه ها و تاليف ها به بازار آمد.» فرهادپور و اباذري در اين سال ها كه دوران اوج همكاري شان است، ضمن نقد ترجمه-تاليف هايي چون آثار بابك احمدي (مشخصا ساختار و تاويل متن) به فكر انتشار ارغنون مي افتند. نشريه اي كه اگرچه به سنت هاي گوناگون فكري توجه داشت، اما فرهادپور انكار نمي كند كه گرايش به چپ در آن غالب بود. «با باز شدن شرايط اين خلانظري و تئوري با ترجمه هاي ناقص و آثار تاليفي بي فايده در حال پر شدن است و متون اصلي وجود ندارد، فكر كرديم كه همكاري مستقلي را مي توان شروع كرد. با توجه به اينكه ده ها رسانه از راديو- تلويزيون گرفته تا روزنامه ايدئولوژي رسمي را تبليغ مي كردند، ما مي توانيم به اين توافق برسيم كه فصلنامه اي داشته باشيم كه تماما به ترجمه و تاليفي كه معطوف به تجربه مدرن غرب است، اختصاص داشته باشد. اين پيشنهاد را پذيرفتند و ما هم در مقابل اين تضمين را داديم كه از اين فضا صرفا براي پيشبرد نظرات خودمان يا تبليغ يك جريان و نظريه خاص استفاده نكنيم و به اين قول هم وفادار بوديم. اين روند ١٠ سال ادامه پيدا كرد.»
    
     دهه ٨٠ و حلقه رخداد
     با پايان عصر اصلاحات، ارغنون هم به پايان عمر خود مي رسد، تاجايي كه فرهادپور شماره آخر آن را «بدترين» شماره مي خواند كه در آن «به خاطر آمدن آقاي صنعتي (آقاي اباذري ايشان را آورده بود) و انتخاب موضوع الكي مرگ بحث هاي خيلي تندي درگرفت. به خيلي از جوان هايي كه من آورده بودم توهين كردند و آنها نمي خواستند كار كنند. » در چنين شرايطي است كه فرهادپور با تعدادي از همين جوانان تصميم به شكل گيري يك «جريان فكري-سياسي مستقل» مي گيرد. «سايت رخداد را بالاآورديم. فكر مي كنم با توجه به امكاناتي كه داشتيم و همچنين فضاي ايران و برخلاف حرف هايي كه در رابطه با چپ فرهنگي و بي عملي سياسي بيان مي كنند، هم تاثير عملي داشتيم و هم سياسي. به شكل خيلي طنزآميزي افرادي كه نظريه را از اين نظر، مسخره مي كردند، متوجه نبودند كه مخاطب اصلي كه ممكن است دست به كنش سياسي بزند، جوانان و دانشجوياني هستند كه شديدا تشنه شنيدن نظريه و فلسفه هستند. اتفاقا رفتن به سمت نظريه در آن زمان مي توانست يك استراتژي عملگراي سياسي تلقي شود. تازه بعد ما توانستيم با ايجاد سايت و جلسات تا جايي كه امكان داشت دخالت هاي مان را سازمان يافته و به معناي حقيقي كلمه سياسي شده انجام دهيم. اين حركت تا حوادث انتخابات ٨٨ كاملامشخص است.»
    
     ژيژك و آگامبن و بديو
     در همين حلقه است كه فرهادپور با رفقاي جوانش عمدتا متوجه نظريه انتقادي و به خصوص مكتب فرانكفورت مي شود. البته او معتقد است حلقه رخداد ربطي به مكتب فرانكفورت ندارد و اتفاقا با گسستي از آن شكل مي گيرد «داستان نظريه انتقادي و مكتب فرانكفورت به خود من و سنتي كه من از دلش بيرون آمدم بازمي گردد. در دوره هاي آخر حتي از اين داشتم فاصله مي گرفتم و زير فشار نوليبراليسم به اجتماع گرايي نزديك مي شدم. اين هيچ ربطي به تجربه رخداد ندارد. تجربه رخداد اتفاقا با يك گسستي از نظريه انتقادي و فهم اينكه خلاهايي در نظريه آدورنو و در ارتباط با مفاهيم ناب فلسفي و در شيوه ارتباطش با گفتارهايي مانند ماركسيسم و روانكاوي پديد آمد. با گسست از اين، من جوياي اين بودم كه يك دستگاه فلسفي پيدا كنم كه بتواند نوعي از كنش- تفكر راديكال رهايي بخش را حمايت كند. چون به محدوديت هاي عقب نشيني به اجتماع گرايي پي برده بودم و حس مي كردم اين يك ميانبر موقتي است كه من به اشتباه و زير فشار شرايط ايران، تنها بودن و هزار چيز ديگر به آن تن دادم. شكل حادثش به سفري كه به انگلستان بعد از ٢٦ سال داشتم همراه شد. سفر من ٢٠٠٤ بود و ٤ سال بعد از آن نوليبراليسم تركيد و بحران ٢٠٠٨ پيش آمد. اينجا بود كه اتفاقا من با مجموعه اي از گفتارهاي به هم پيوسته آشنا شدم. ژيژك و بديو به همراه آگامبن چهره هاي اصلي بودند كه تا حد زيادي بايد اينها را از زاويه نگاه ما و نيازهاي ساختاري يك تفكر راديكال رهايي بخش در درون ايران نگاه كرد. خود آگامبن به من مي گفت كه من چه ربطي به بديو و ژيژك دارم؟ هرچند خودشان با هم رقيب و دوست هستند و كاملاروشن است كه به همديگر خيلي نزديك ترند تا فلاسفه تحليلي مثل راسل. اما من به او گفتم براي من اهميتي ندارد شما خود را چگونه مي بينيد، ما اين گزينش را كرده ايم و قسمت هايي از كار هركدام از شما به خاطر وضعيت خاصي كه داريم براي ما معنا دار است. از طريق اين مجموعه بود كه متفكران ديگري مثل لكان و رانسير وارد مي شوند. »
    
     آكادمي موازي
     در سال هاي اخير فرهادپور درسگفتارهايي در موسسه پرسش ارايه كرده است. او درباره اين تجربه مي گويد: «براي من كه مدرك آكادميك نداشتم، (سواي اينكه دانشگاه را جاي مناسبي بدانم يا بخواهم يا نخواهم) امكان تدريس در دانشگاه وجود نداشت. بر همين اساس مي توان گفت يكي از مهم ترين حلقه هاي ارتباط و اتصال من با فضاي بيرون بود. ديدن آدم ها، شنيدن نظرات جوانان و تجربه هاي جديدتري كه دارند، فيلم ها، كتاب ها و داستان هاي جديدي كه خواندند يا نوشتند. از اين نظر براي خود من تجربه اساسي، مهم و پرباري بوده است. در نبود آن حداقل هاي يك ارتباط جمعي و جايي كه افراد در زير فشارهاي زندگي هر كس به سمتي رانده شده است، با توجه به اين تجزيه و فروپاشي، حفظ اين فضا براي خود من بسيار حياتي و اساسي است. فكر مي كنم تا حدي به خاطر نوع كار من كه بيشتر شفاهي بوده و اگر ايده اي داشتم بيشتر به ميانجي همين طرحش در كلاس يا در سخنراني مطرح شده است (شايد اين هم نقص كار باشد) اين باعث مي شود، تدريس در اين موسسات غير دانشگاهي به يكي از عمده ترين زمينه هاي كنش فكر كردن براي من تبديل شود و از هر نظر اين كار براي من ضروري و مفيد بوده است. »
    
     نگاه راديكال به كيارستمي
     يكي از جنجالي ترين كارهاي فرهادپور در اين سال ها كتاب مشترك او با مازيار اسلامي درباره كيارستمي بود. در همان زمان نقدهاي زيادي به اين كتاب وارد شد. فرهادپور در اين زمينه مي گويد: «من با آن نقدها خيلي آشنا نيستم. به هرحال آن كتاب نفس ساختاري اش اين است كه براي من بيشتر يك مثال بود. به همه آثار كيارستمي آشنا نبودم كه بخواهم كليتش را به نقد كشم. مثالي بود از همان ورشكستگي فرهنگي و همه را هم دچار كرده بود. همدستي غرب و اين بده و بستاني كه در وسط بود، اقتصاد سياسي به اصطلاح هنر كه امروزه در عرصه هاي ديگر به خصوص نقاشي بالاگرفته بيشتر مدنظر بود. اما كتاب به عنوان يك نقد سينمايي كيارستمي مطرح شد. شايد بايد كه اين را توضيح مي دادم.» البته او كماكان از نقدهايش از كيارستمي دفاع مي كند: «من هنوز هم سر آن آثاري كه از كيارستمي ديده بودم و در رابطه با آن بحث كرده بودم ايستاده ام. در اينكه به هرحال نوعي بده و بستان با اين جشنواره ها بود و آنها دنبال يك سينماي اگزوتيك بودند و اين سو هم ما با يك امر حادث روبه رو بوديم، وجود داشت. مهم ترينش به نظر من در سرنوشت شهيد ثالث منعكس است كه تمام اين ويژگي هايي كه آقاي نجفي به آن نسبت مي دهد را نمي دانم با چه توجيه تاريخي حقانيت شهيد ثالث در نفر اول بودن و ايجاد اين ويژگي ها را كنار مي گذارد و خيلي راحت اين شانس تاريخي در موقعيت و زمان مناسب به دنيا آمدن را فراموش مي كند. اين مثل وضعيت فوتباليست هاي ما است كه حاصل يك نسل شان از تمام لگد خوردن ها، ديسك كمر و بدبختي، يك پيكان قراضه بود كه آيا به آنها بدهند يا ندهند، اما يك نسل بعد كسي مي شود كه صاحب نصف تهران است.»
    
     بازگشت به فلسفه
     گفت وگو با بحث درباره وضعيت نگران كننده جهان و رويكرد چپ به آن خاتمه مي يابد. فرهادپور تاكيد مي كند كه به خصوص بعد از آنچه در يونان رخ داد، «توده ها به عنوان مرجع اصلي چپ حتي اعتماد هم به آن ندارند.» او مي گويد: «اين اتفاقا من را مايوس مي كند كه حتي وقتي به شكل خيلي رخدادگونه با يك جرقه اي يك منطقه انقلاب مي كند و انقلابش به هيچ وجه امر معجزه گونه هم نيست، اما مشاهده مي كنيم كه با قدرت دولتي و دخالت هاي آشكار و پنهان سازمان هاي امنيتي و غيره مردم را له مي كنند. با چنين وضعيتي گمان مي كنم، به جز آن خيال عجيبي كه روزي همه دنيا با هم انقلاب كنند كه بيشتر فانتزي است، هرجا هم اتفاقي بيفتد، زور ناب دولت و دولت هاي ديگر، همچنين شركت هاي بين المللي در مجموع مي تواند به صورت خشونت عريان سركوبش كند و نگذارد كه اصلاحلقه اي از حركت را به راه بيندازد كه جلوي شكست را بگيرد و راه حل هايي بيرون از بحران فراهم كند كه نتيجه آن اين نشود كه يك ميلياردر دزد و دروغگوي هرزه به عنوان اتفاقا نماينده كارگران بدبخت امريكايي انتخاب شود. به خاطر همين بازي هايي كه روي نژادپرستي، جنسيت و مردسالاري و هزار نكته ديگر كه در اين ماجرا هست. همين سندرز كه اصلانتوانست كاري از پيش ببرد، تا حدي به معناي ورشكستگي چپ به معناي پارلماني اش است. اين هم كه چيزي غير از اين چپ ورشكست شده ميتراني و بلري آيا مي تواند به وجود بيايد در حدي كه اثر اجتماعي و تاريخي داشته باشد، براي من سوال است؟ همينجا هست كه اتهام عقب نشيني به فلسفه مي تواند زده شود. منتها من به لحاظ تاريخي باز و گشوده هستم كه هر كجا اتفاقي رخ دهد از آن حمايت كنم، اما مايوس هستم از آنكه با شرايط توازن قدرت كه تكنولوژي و علم در اختيار دولت ها و سرمايه قرار داده و همين كه معيارهاي سنجش را خود سرمايه داري مي سازد، شك دارم به اينكه بتوان كاري از پيش برد.»
    گزارش گفت و گو: روزگار بر وفق مراد / گزارشي از ديدار با روشنفكر چپگراي ايراني
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3771 به تاريخ 26/12/95، صفحه 7 (سياستنامه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 155 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله مخاطرات محيط طبيعي
متن مطالب شماره 19، بهار 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است