|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق96/6/12: اهل سنت ايران
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3401
شنبه 24 فروردين 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 2953 12/6/96 > صفحه 1 (صفحه اول) > متن
 
      


يادداشت 
اهل سنت ايران


نويسنده: احسان هوشمند *

اکثريت جمعيت ايران پيرو آيين اسلام و مذهب شيعه دوازده امامي هستند. اما در کنار شيعيان گروهي از شهروندان کشور پيرو مذاهب و اديان ديگري هستند؛ ازجمله گروهي از هم وطنان، مسيحي، گروهي يهودي و گروهي ديگر زردشتي هستند. طبق قانون اساسي، اديان مسيحي و کليمي (يهودي) و زردشتي به رسميت شناخته شده و در حدود قانون در انجام مراسم ديني خود آزادند و در احوال شخصيه و تعليمات ديني طبق آيين خود عمل مي کنند. همچنين در ايران گروهي از ايرانيان پيرو ديگر اديان و مذاهب رسمي و غيررسمي هستند. دراين ميان مي توان پيروان آيين يارسان (اهل حق)، شيعه اسماعيليه و شيعه زيديه و نيز مندايي و سيک و بودا را نام برد. برخي مکاتب يا فرقه ها نيز غيررسمي هستند. در ميان ايرانيان مسلمان، گروهي پيرو مذاهب اهل سنت هستند. اهل سنت پس از شيعيان بزرگ ترين گروه مذهبي در ايران امروز به شمار مي روند. برآوردهاي موجود نشان مي دهد جمعيت سني مذهبان ايران حدود هشت تا ١٠ درصد از کل جمعيت کشور را شامل مي شوند که به صورت متمرکز يا پراکنده در استان هاي سيستان وبلوچستان، کردستان، کرمانشاه، آذربايجان غربي، خراسان شمالي و جنوبي، گلستان، گيلان، اردبيل، هرمزگان، بوشهر، فارس و جنوب کرمان و نيز تهران و کرج مستقر هستند. در ميان مذاهب چهارگانه اهل سنت يعني حنفي، شافعي، حنبلي و مالکي، سه مذهبِ حنفي و شافعي و به شکلي محدودتر حنبلي داراي پيرواني در گوشه وکنار کشور هستند. مذهب حنفي بزرگ ترين فرقه اسلامي است و حدود يک سوم مسلمانان جهان حنفي مذهب هستند. در ايران نيز در ميان اهل سنت کشور گروهي حنفي مذهب هستند. حنفي ها در استان سيستان وبلوچستان، گلستان و خراسان شمالي (ترکمن هاي اين دو استان) و خراسان جنوبي و فارس و هرمزگان مستقر هستند. در سيستان وبلوچستان و بخش هايي از جنوب روحانيون با عنوان مولوي شناخته مي شوند. البته ترکمن ها براي اين مقصود از مفهوم آخوند استفاده مي کنند. شافعي مذهبان سني نيز عموما در استان هاي کردستان، آذربايجان غربي، کرمانشاه و منطقه تالش مستقر هستند. روحانيون کرد شافعي مذهب معمولا ماموستا (ماموستاد) ناميده مي شوند. گروه کمي از ايرانيان سني مذهب هم حنبلي مذهب اند که در جنوب کشور مستقر هستند. مذاهب سه گانه اهل سنت در کشور از نظر رويکردهاي فقهي داراي تفاوت هايي هستند و روحانيون هر مذهب در ميان پيروان آن مذهب جايگاه و منزلت مذهبي و ديني دارند. گذشته از تفاوت مذهبي ميان سني مذهبان در کشور، جامعه اهل سنت ايران از نظر شاخص ديگري هم قابل تامل است و آن ويژگي گرايش و پيوند اکثر سني مذهبان ايران با يکي از طريقت هاي تصوف است يعني بخشي از مسلمانان سني مذهب ايراني پيرو يکي از طريقت هاي تصوف هستند. سلسله هاي تصوف قادريه، نقشبنديه، رفاعيه، بدويه، سهرورديه، مولويه، سعديه، شاذليه، بکتاشيه و چشتيه در دنياي اسلام پيرواني دارند. سلسله قادريه بزرگ ترين جريان صوفي و طريقت عرفاني در جهان اسلام است. در ايران فقط دو طريقت قادريه و نقشبنديه علاقه مندان و رهرواني دارند و بخشي از سني مذهبان از پيروان اين طريقت هاي دوگانه هستند. ديگر فرقه هاي تصوف ازجمله مولويه (با قطبيت مولوي شاعر و عارف بزرگ ايراني) سعديه و سهرورديه در ايران پيرو ندارند و پيروان اين فرقه ها در کشورهاي ترکيه و حوزه بالکان و پاکستان حضور دارند. پيروان طريقت قادريه بيشتر در استان هاي کردستان، کرمانشاه و آذربايجان غربي، هرمزگان و گيلان پراکنده هستند. پيروان طريقت نقشبنديه نيز افزون بر سه استان يادشده در ميان ترکمن ها و تالشي ها پيرواني دارند. طريقت هاي ديني يادشده در درون خود نيز داراي انشعاباتي هستند مثلا طريقت قادريه برزنجيه، بياناني، کس نزاني، سوله اي، رفاعي، شادقيه و ... ازجمله فرق درون طريقت قادري هستند. در ميان دو طريقت يادشده، طريقت نقشبنديه به مبادي شريعت هم توجه خاصي دارد. گروهي از پيروان اهل سنت در کشور به ويژه روحانيون سني مذهب نظر چندان مثبتي به طريقت هاي مذهبي ذکرشده ندارند و اين طريقت ها را به انحراف و خرافه متهم مي کنند. از نظر اماکن مذهبي و مدارس ديني هم وضعيت اهل سنت کشور قابل بررسي است. هرچند در اين باره تاکنون داده هاي کمي منتشر شده است. امروزه چند هزار مسجد خاص اهل سنت در سراسر کشور فعاليت دارند و ده ها مرکز پرورش و تربيت طلاب سني در کشور فعال هستند. برخي برآوردهاي غيررسمي حکايت از آن دارد که حدود ٢٥ هزار مسجد خاص اهل سنت در استان ها و شهرستان و روستاهاي کشور داير و مشغول فعاليت هستند. اگرچه جمعيت شيعيان ايران حدود ٩٠ درصد (يا ٩ برابر) بيشتر از جمعيت سني هاي کشور است اما حدود ٤٦ هزار مسجد مخصوص شيعيان کشورمان و حدود ٢٥ هزار مسجد خاص سني مذهبان است.
     از اين تعداد ٣٨٠ مسجد در شهرستان سنندج و ١٤٠ مسجد فقط در شهر سنندج قرار گرفته، نشان مي دهد خوشبختانه فضاي کشور براي انجام مناسک اين عزيزان در مساجد خاص اهل سنت کاملا همدلانه بوده و با رواداري هاي فرهنگي و تاريخي ملت ايران پيروان مذاهب مختلف در کشور به ويژه اهل سنت همچون ديگر مسلمانان هم وطن با آسودگي به امور مذهبي و مناسک ديني و مذهبي خود مشغول هستند. ميزان سرانه مساجد اهل سنت يعني نسبت تعداد شهروندان به تعداد مساجد چند برابر اين نسبت براي شيعه مذهبان در ايران است. افزون بر مساجد، صدها تکيه و خانقاه نيز در خدمت هم وطنان پيرو طريقت هاي مذهبي قادريه و نقشبنديه است. در سال هاي نخست پس از پيروزي انقلاب و غلبه هيجانات ناشي از انقلاب و چپ روي هاي گروهي از مسئولان و جوانان حزب اللهي و نيز فعاليت هاي چپ ها و احزاب مارکسيست و نيز تلاش برخي روحانيان سني مذهب بخشي از بزرگان طريقت هاي ديني نقشبنديه و قادريه و تکايا و خانقاه هاي آنان مورد بي مهري و کم لطفي قرار گرفت و فضاي عمومي براي پيروان طريقت هاي ديني تنگ شد. اما خوشبختانه پس از فروکش کردن هيجانات عمومي به تدريج عرصه براي فعاليت هاي طريقت هاي ديني و خانقاه ها و بزرگان تصوف و درويشان باز تر شده است. البته اين به معناي اتمام مخالفت با طريقت هاي تصوف نيست. در ميان اهل سنت ايران، افزون بر طريقت هاي ديني و نيز روحانيون سنتي ديني در سه دهه گذشته به تدريج گروه ديگري از سني مذهبان با رويکردي امروزي و نوگرايانه وارد عرصه عمومي شده و قرائت تازه اي از دينداري را رواج داده اند. اين گروه و تشکل که با نام جماعت دعوت و اصلاح شناخته مي شود تحت تاثير انديشه ديني جديد و تا حدي متاثر از روشنفکران ديني آموزه هاي خود را نشر مي دهند و در پرتو فعاليت هاي خود توانسته اند گروهي از تحصيل کرده ها و طبقه متوسط را در بخش هايي از مناطق اهل سنت جذب آرا و ديدگاه هاي خود کنند. برخي ناظران اين گروه را متاثر از جمعيت اخوان المسلمين مصر مي دانند. در سال هاي گذشته برخي اخبار حاکي از نارضايتي گروهي از روحانيون سنتي و ازجمله برخي مولوي ها از فعاليت هاي اين گروه بود. در دو دهه گذشته افراط گري مذهبي در منطقه رشد داشته است. همان گونه که متاسفانه در ميان گروهي از وابستگان به مذهب تشيع با ديدگاه تقريب مذاهب همدلي وجود ندارد، در سال هاي گذشته گروه هاي تکفيري هم در ميان بخش هايي از جامعه موفق به جذب شماري نيرو و هوادار شده اند. متاسفانه تاکنون در ميان دستگاه هاي مسئول علمي و پژوهشي کشور گسترش افراطي گري مذهبي اعم از نوع شيعي يا سني آن و آسيب شناسي اين افراط گري به شکلي جدي و همه جانبه مورد مطالعه قرار نگرفته است. در دو دهه گذشته و با آغاز به کار دولت اصلاحات جذب هرچه بيشتر اهل سنت در نظام بوروکراتيک کشور در دستور کار قرار گرفت و بر همين اساس در سطوح مديريتي استان ها و شهرستان ها صدها مدير سني مذهب وظيفه مديريت هاي گوناگون را بر عهده گرفتند. به جز سال هاي نخست انقلاب که استانداران و فرمانداران سني مذهب به ايفاي نقش پرداختند، در سال هاي جنگ و دوره سازندگي فرصتي براي استفاده از نيروهاي اهل سنت در پست هاي مديريتي و به ويژه فرمانداري ها و مديران استاني به نحو شايسته اي تعريف نشد. با آغاز دوره اصلاحات راه براي دردست گرفتن مسئوليت هاي سياسي همچون فرمانداران از ميان اهل سنت کشور گشوده شد. با آغاز اين اصلاحات به تدريج بر شمار مديران اهل سنت در استان هاي مرزي افزوده شد و طبق نتايج يکي از پژوهش هايي که راقم اين سطور انجام داده، در سال ١٣٨٢ چندين هزار مدير سني مذهب در سطوح معاونان استاندار و فرماندار، مديران کل استاني و شهرستاني يعني سطوح مياني و پايه مديريتي کشور در استان هاي کردستان، سيستان وبلوچستان، کرمانشاه، آذربايجان غربي و... مشغول فعاليت شده اند. ضروري است هر نوع سياست گذاري براي تقويت جايگاه اهل سنت در ساختار سياسي کشور و جذب مشارکت هرچه بيشتر اهل سنت و رفع برخي کاستي ها و مسائل و مشکلات، مبتني بر دادهاي متقن و رويکرد واقع بينانه و کارشناسانه و مبتني بر تکثر جامعه سني مذهب باشد تا از گرفتارشدن مديريت کشور در دام کليشه هاي غيرکارشناسي و شعاري پرهيز شود. در سال هاي گذشته در فضاي هاي عمومي توجه بيشتري به اهل سنت ايران شده و حتي در رقابت هاي سياسي نيز گاه وبي گاه از اين گروه بزرگ مذهبي در ايران سخن گفته مي شود. اما متاسفانه به دليل کمي منابع و داده هاي منتشرشده و تحقيقات صورت گرفته،گاه مطالب نادرستي نيز منتشر مي شود. جامعه اهل سنت ايران جامعه اي پويا، زنده و بسيار متکثر با پيچيدگي هاي خاص خود است و هيچ گروهي به تنهايي نمي تواند معرف و نماينده اين تکثر و پيچيدگي باشد. درويشان و بزرگان طريقت هاي مذهبي و تصوف، مولوي ها، ماموستاها و سايرين هر يک نمايندگي گروهي محدود از اهل سنت را بر عهده دارند و اطلاق نمايندگي اهل سنت ايران بر يک نفر يا يک قشر نشانگر عدم درک دقيق و درست و واقع بينانه از جامعه متکثر اهل سنت ايران است. اين ويژگي البته براي شيعيان نيز قابل تعميم است. اميد است تنوع مذهبي و ديني کشور بيش ازپيش دستمايه مطالعات و پژوهش هاي ژرف باشد و به اين طريق ضمن احقاق حقوق شهروندي همه ايرانيان، زمينه وفاق ملي بيش ازپيش مهيا شود.
    * پژوهشگر مطالعات قومي یادداشت: اهل سنت ايران
    


 روزنامه شرق، شماره 2953 به تاريخ 12/6/96، صفحه 1 (صفحه اول)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 3047 بار
    



آثار ديگري از "احسان هوشمند "

  به ياد قربانيان تصادف سنندج
احسان هوشمند، شرق 25/5/97
مشاهده متن    
  پرسش هايي درباره فاجعه تصادف تانكر
احسان هوشمند *، شرق 21/4/97
مشاهده متن    
  خنثي كردن دسيسه تجزيه / خاطره اي از دكتر ابراهيم يزدي در باره شهيد چمران
احسان هوشمند، ايران 31/3/97
مشاهده متن    
  در تكريم استاد محمدصالح ابراهيمي
احسان هوشمند، شرق 5/3/97
مشاهده متن    
  كول بران را دريابيد
احسان هوشمند، شرق 13/2/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله بين المللي زيست پزشكي طب توليد مثل
شماره 2 (پياپي 109)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است