|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد96/6/22: سخنراني در برابر اسلحه
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4198
سه شنبه سي ام آبان ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4143 22/6/96 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


سخنراني در برابر اسلحه
چرا قيام خياباني شكست خورد


خانه شيخ محمد خياباني در تبريز
خانه شيخ محمد خياباني در تبريز

    قيام شيخ محمد خياباني چون بسياري از نهضت هاي دوره معاصر ايران با شکست روبه رو شد و با مرگ رهبر قيام روبه خاموشي نهاد؛ گرچه اثرات آن بر جاي ماند و در حوادث بعدي تاريخ ايران نقش خود را ايفا کرد. علل شکست نهضت خياباني چه بود و چه شد که خياباني به رغم تمام آينده نگري و تيزهوشي اي که بنا به گفته کسروي داشت نتوانست بر موانع غلبه و از شکست نهضتش جلوگيري کند؟ مطمئنا در عدم موفقيت نهضت خياباني نه يک علت واحد بلکه مجموعه اي از عوامل موثر بوده اند. احمد کسروي علت شکست خياباني را تکروي و نداشتن برنامه مشخص مي داند و در اين باره مي نويسد: «خياباني اين کار را تنها با دست خود مي خواست و کسي را با خود به همبازي نمي پذيرفت... يک راه روشني در انديشه نمي داشت و همچنين مي دانست [=عقيده داشت] چون نيرومند شود و رشته را به دست آورد هر نيکي را که بخواهد در توده پديد خواهد آورد.»
    همچنين کسروي به بي اعتنايي خياباني به موازين نظامنامه اي و اصول رهبري جمعي اشاره مي کند و خياباني را متهم مي کند بسياري از اموري را که دلخواه شخص خودش بود به نام کميته ايالتي حزب دموکرات انجام مي داد و در نتيجه موفقيت هاي اولين دچار غرور شده و به درشت خويي با ياران رو آورده بود. وي همچنين کوتاهي خياباني در جلب توده هاي مردم را از علل شکست وي دانسته است. به نظر وي خياباني به خاطر پيشرفت آسان کارش دچار اين توهم شده بود که نيازي به حمايت مردم نيست. وي عدم فهم توده هاي بي سواد از برنامه و سخنان خياباني را نيز از عوامل ديگر شکست مي داند.
    به اعتقاد او مردم بي سواد، توانايي درک سخنان وي را که مملو از مفاهيمي چون دموکراسي، حقوق اجتماعي و پارلماني و آزادي بود، نداشتند و اغلب آنها براي مردم عادي گنگ و نامفهوم بود. کسروي که در علت يابي شکست نهضت خياباني بيشتر به ويژگي هاي شخصي وي نظر دارد و اخلاق و شخصيت شيخ را در اين باره موثر مي داند، خياباني را مردي درس خوانده، سياست دان و اهل محاسبه و موقع شناس و آداب دان مي داند که داراي جذابيت و نفوذ طبيعي در بين هوادارانش بود اما در عين حال وي را فردي يک دنده، خودراي و مغرور معرفي مي کند که در کارهايش با ديگران مشورت نکرده و موازين حزبي و نظام نامه اي را رعايت نمي کند. گرچه مشخصات شخصي و اخلاقي خياباني در شکست نهضت تاثير زيادي داشته، اما بدون شک مستقيم ترين و اصلي ترين دليل شکست وي نداشتن نيروي نظامي قوي و قابل اتکا بوده است. اشتباه ديگر وي اين بود که نيروهاي نظامي وابسته به مرکز و از جمله قزاق هايي را که در تبريز و آذربايجان بودند ناديده گرفت و با دست کم گرفتن توانايي نظامي آنها اقدامي براي خنثي کردن خطر احتمالي آنها انجام نداد، بلکه بدتر با خارج کردن آنها از شهر و متمرکز کردنشان در قزاقخانه خارج از شهر به آنها امکان عمليات و طرح کودتا را نيز داد.
    خياباني فکر مي کرد از راه اخلاقي و با تکيه بر اصول دموکراتيک مي توان در ايران کارها را پيش برد. بنابراين به عوض مسلح کردن مردم و ايجاد يک قدرت نظامي بازدارنده، همه روزه براي بيداري مردم و تکامل فکري آنها سخنراني مي کرد. خلاصه وي مي خواست قيام خود را با اعلاميه، بيان نامه، سخنراني و روزنامه پيش ببرد و دست به اسلحه نبرد و در اين کار افراط مي کرد. از علل ديگر مي توان به دو دستگي و اختلافي اشاره کرد که در داخل حزب دموکرات آذربايجان وجود داشت و باعث مي شد خياباني از وجود بسياري از افراد توانا و کاردان محروم باشد و در عوض آدم هاي متملق و چاپلوس فرصت نزديکي به وي را بيابند. چنانکه بعدا ديده شد اين افراد سست عنصر به راحتي با مخبرالسلطنه کنار آمدند و شيخ را تنها گذاشتند.
    در واقع مخبرالسلطنه با شناختي که از اطرافيان خياباني داشت به آن راحتي دست به اقدام زد چراکه مي دانست بسياري از آزاديخواهان از خياباني آزرده هستند و جز گروهي چاپلوس در دور و بر وي نيستند. يکي از مشکلات نهضت خياباني ضعف ايدئولوژي حاکم بر آن بود. هر نهضت و قيامي به منبعي فکري و ايدئولوژيک براي بسيج و جلب توده هاي مردم نيازمند است. اگر رهبر نهضت نتواند پيروان خود را تغذيه عقيدتي کند، تشکيلاتش بسيار آسيب پذير خواهد بود و به دنبال کوچک ترين تهاجم فکري و فرهنگي از هم خواهد پاشيد. خياباني به طور روشن و آشکار اهداف نهضت خود را بيان نمي کرد و بيشتر در لفافه و پرده سخن مي گفت و با عبارات کلي به طرح اهداف قيام خود مي پرداخت، در حالي که يکي از مشخصه هاي بارز رهبري بيان صريح و روشن اهداف به زبان ساده و قابل فهم همه است. کسروي مي گويد هر وقت از مرام و اهداف وي و حزبش سوالي مي شد جواب مي داد: «هنوز هنگام آن نرسيده که مرام خود را آشکار سازيم و آنچه در دل داريم بگوييم.» مخبرالسلطنه نيز در کتاب خاطرات و خطرات خويش به اين مساله اشاره مي کند: «هرچه از مقصد پرسيدم گفتند مرامي عالي در نظر داريم و گفتني نيست.»
    همچنين نهضت در برقراري ارتباط با ديگر نهضت هاي آن دوره موفق نبود، گرچه خياباني شخصي به نام «حاجي آخوند» را به عنوان نماينده ويژه به جنگل پيش ميرزا کوچک خان فرستاد و به وي پيشنهاد اتحاد و همکاري داد اما به دليل بيماري و مرگ حاجي آخوند در راه بازگشت، جواب ميرزا به خياباني نرسيد و با گرفتاري اي که هر دو نهضت در آن دوره با آن دست به گريبان بودند، امکان برقراري ارتباط ديگري ميسر نشد. از علل ديگر مي توان به ضعف تبليغاتي نهضت اشاره کرد. در واقع فعاليت تبليغاتي نهضت محدود به بيانات خود خياباني و محتويات روزنامه تجدد بود که آن هم اغلب سخنراني هاي خياباني را چاپ مي کرد. اين ضعف به رهبران نهضت امکان بسيج به موقع مردم در راستاي اهداف قيام را نداد.
    - بخشي از يک مقاله به قلم دکتر مرتضي دهقان نژاد و غفار عبداللهيسخنراني در برابر اسلحه / چرا قيام خياباني شکست خورد
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4143 به تاريخ 22/6/96، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 12 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه توانبخشي
متن مطالب شماره 33، 2017را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است