|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه جام جم96/6/22: ليزري كه جهان علم را دگرگون كرد
magiran.com  > روزنامه جام جم >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4978
پنجشنبه دوم آذر ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID2835
magiran.com > روزنامه جام جم > شماره 4921 22/6/96 > صفحه 7 (دانش) > متن
 
 


ليزري كه جهان علم را دگرگون كرد
به مناسبت نخستين سالگرد درگذشت دكتر علي جوان، محقق ايراني و مخترع ليزرهاي گازي

نويسنده: سپيده شعرباف

ليزر از اختراعات نويني است که همواره بدون آن که از فناوري طراحي و ساخت آن باخبر باشيم، دنياي امروز ما را متحول کرده است و بدون آن که به محيط اطراف خود توجه کنيم هر روز در حال استفاده فراوان از آن هستيم. از زمان اختراع اين فناوري، استفاده هاي بسياري از آن در حوزه هاي مختلف صنعتي و پزشکي شده است. از طرف ديگر ليزرهاي با انرژي و خطر کمتر و کاربردي وارد زندگي روزمره ما شده اند و کاربردهاي گسترده اي در اطراف ما دارند.
    يکي ديگر از موضوعاتي که بيشتر ما درباره ليزر نمي دانيم اين است که مخترع ليزرهاي گازي که نقش مهمي در توسعه فناوري هاي نوين اطراف ما دارد يک محقق ايراني به نام دکتر علي جوان بوده است. وي که سال ها در زمينه فيزيک کوانتوم و طيف نگاري فعاليت تحقيقاتي داشت، در 22 شهريور 1395 در 89 سالگي درگذشت.
    
    از کشف طبيعت موجي اتم تا اختراع ليزر
    دکتر علي جوان معتقد بود ليزر نتيجه شناخت انسان از طبيعت موجي اتم هاست. سال 1299/ 1920 ساختار اتم ها تا کوچک ترين جزو شناخته شد و دانشمنداني مثل نيلز بور، اروين شرودينگر و اينشتين از همان زمان اين کشف را دنبال مي کردند. مطالعات دانشمندان و محققان در اين حوزه سال ها ادامه پيدا مي کند و دقيقا 40 سال بعد، دکتر علي جوان با همراهي ويليام بنت در گروه تحقيقاتي لابراتوار بل، ليزر گازي هليم نئون را ابداع مي کند.
    ليزر گازي نقطه عطفي در تاريخ فناوري هاي نوين دنيا به حساب مي آيد. در اين نوع ليزر، گازي درون لوله شفافي مانند لامپ مهتابي مي رود و سپس عبور جريان از اين لوله باعث رفت و آمد فوتون مي شود. به عبارت ساده تر داخل دستگاه ليزر، دو الکترود جريان برق را آهسته از ميان گاز عبور مي دهند و فعل و انفعالاتي رخ مي دهد که انرژي الکتريکي را به عنوان انرژي دروني و ذخيره فعال مي کند. در نهايت اين ليزر گازي جريان الکتريسيته را از طريق گاز براي توليد نور تخليه مي کند.
    
    ارتباطات فيبر نوري، کليد توسعه اينترنت
    اين دانشمند ايراني سال 2007 ميلادي به عنوان دوازدهمين نخبه در ميان صد نخبه زنده جهان از نظر نشريه انگليسي تلگراف شناخته شد. اين موفقيت از زبان دکتر جوان اينچنين روايت مي شود: روز 21 آذر 1339/ 12 دسامبر 1960، در حالي که برف سنگيني در حال باريدن بود و ساعت دقيقا 4 و 20 دقيقه بعدازظهر بود، براي اولين بار در تاريخ علم، نور ليزر از يک دستگاه ليزر گازي سرچشمه گرفت. من زمان را طوري برنامه ريزي کرده بودم که بتوانم قبل از کريسمس آن سال دستگاه فعال ليزري که مي توانست نور ليزر را از اتم ها استخراج کند، طراحي کنم و اين اتفاق زماني رخ داد که منتظرش بودم.
    روز بعد از اين اختراع، نخستين مکالمه تلفني با استفاده از روش انتقال پرتو ليزر اتفاق افتاد. در واقع يکي از کاربردهاي مهم ليزر گازي، شکل گيري پايه اي براي ايجاد ارتباط از طريق فيبر نوري بوده است. ارتباطات ليزري با فيبر نوري به عنوان فناوري کليدي اينترنت در دنياي امروز ما شناخته مي شود. در واقع ليزرهاي گازي هليوم و نئون نخستين ليزرهايي بودند که به توليد انبوه رسيدند. ازجمله کاربردهاي اين نوع ليزر استفاده در دستگاه هاي اسکنر، چاپگر و انواع تجهيزات پزشکي است.
    
    ليزر چگونه دنياي ما را تغيير داد؟
    دستگاه هاي ليزر از نور براي ذخيره، انتقال و چاپ عکس و متن استفاده مي کنند. همچنين انواع ليزر به عنوان اسلحه يا ليزرهاي پزشکي دنياي اطراف ما را متحول کرده اند.
    در واقع تابش متمرکز نور، خواص فيزيکي به فناوري ليزر مي دهد که آن را از نورهاي ايجاد شده از منابع ديگر متمايز مي کند. اين خواص باعث مي شود ليزر کاربردهاي وسيعي در حوزه هاي گوناگون بويژه صنعت و پزشکي داشته باشد. با توجه به کشف اين خواص، ديگر پيشرفت فناوري بدون حضور ليزر قابل تصور نيست.
    ليزر در واقع نوري تقويت شده است که اشعه دريافتي را منسجم و متمرکز مي کند. نخستين علت ساخت ليزر در ابتدا دستيابي به امواج تقويت شده مايکروويو بود. ليزر از حروف اول کلماتي به معناي تقويت نور به روش گسيل القايي تابش گرفته شده است. البته پيش از آن دستگاهي به نام ميزر (Maser) به معني تقويت کننده امواج مايکروويو، سيگنال هاي راديويي را که از فضا وارد جو زمين مي شود تقويت مي کرد. پس از آن ليزر نيز با همين ماهيت و با هدف تقويت امواج نوري طراحي و ساخته شد.
    نوع ديگري از ليزرها علاوه بر ليزرهاي گازي، ليزر دي اکسيدکربن است که مي تواند نور ليزر قدرتمندي توليد کند. اين ليزر معمولا در رادارها، صنايع جوشکاري و ساخت وسايل ظريف و دقيق پزشکي استفاده مي شود.
    در محفظه اين ليزر هليوم و نيتروژن استفاده شده و وظيفه نيتروژن ذخيره الکترودهاست. پس از برخورد مولکول هاي نيتروژن به مولکول هاي دي اکسيدکربن، مولکول ها برانگيخته مي شوند و زودتر به ترازهاي انرژي عادي يا به عبارتي حالت عادي خود باز مي گردند.
    
    اهميت اختراع ليزر گازي
    همزمان با مطالعات و آزمايش هاي دکتر جوان، دو محقق ديگر به نام هاي چارلز اچ تاونس و آرتور ال شاولو راه ديگري براي طراحي ليزر پيشنهاد کردند. در واقع آنها نظريه «پمپ ليزرهاي نوري» را دنبال مي کردند که طبق آن نور ليزرها از مکش با يک منبع نور زياد استخراج مي شود.
    اين در حالي بود که دکتر جوان در تلاش بود از طريق جريانات برقي و نه يک منبع نوري زياد، انرژي الکتريکي را به نور ليزر تبديل کند؛ شيوه اي که امروزه با عنوان «ليزر گازي» در جهان شناخته مي شود.
    طرح ساخت تداخل سنج امواج گرانشي، طرحي بود که دکتر جوان سال 1370 با خود به ايران آورد تا اجرايي شود. اين طرح در صورت اجرايي شدن در کشور، جهش بسيار بزرگي براي دانشمندان ايراني و محققان سراسر جهان مي شد، اما متاسفانه اين طرح هرگز در کشور اجرايي نشد. شايد خبر کشف امواج گرانشي که به کمک تداخل سنج امواج گرانشي لايگو دو سال پيش جهان علم را تکان داد نقطه عطفي در نقش ليزرهاي گازي در جهان باشد.
    در کنار همه اين موارد طراحي و ساخت اين ليزر، بنيان ساخت و استفاده از ليزرها را متحول کرد و از آن پس ابداعات فراواني در زمينه طيف نگاري ليزري، استفاده از ليزر براي آزمايش دقيق نظريه نسبيت، ابداع فناوري اندازه گيري فرکانس دقيق در طيف نوري و ساخت نخستين نمونه ساعت هاي اتمي ليزري انجام شد.
    
    ليزر گازي چطور کار مي کند؟

    
     دکتر علي جوان را بيشتر بشناسيد
    علي جوان، پنجم دي 1305 در تهران به دنيا آمد. او تحصيلات خود در ايران را در دبيرستان البرز و سپس دانشگاه تهران انجام داد. سپس در سال 1327 به آمريکا رفت و در مقطع دکتراي فيزيک دانشگاه کلمبيا تحصيلات خود را ادامه داد. اين فيزيکدان ايراني از دانشجويان چارلز هارد تاونز، برنده جايزه نوبل فيزيک 1964 بود و در همان سال ها به عضويت آکادمي ملي علوم آمريکا در آمد. از ديگر افتخارات او دريافت مدال فدريک ايوز از انجمن نورشناسي آمريکا به خاطر «پديد آوردن ليزر گازي با کاربردهاي بي سابقه در پژوهش هاي علمي» است. همچنين سال 1372/ 1993 جايزه علمي جهاني آلبرت اينشتين را کسب کرد. دکتر جوان سال 1340/ 1961 به عضويت هيات علمي دانشگاه ام آي تي درآمد و در همان دانشگاه بازنشسته شد. نام او براي هميشه در کنار بزرگان فيزيک جهان همچون تئودور ميمن، چارلز هارد تاونز، الکساندر ميخايلوويچ و ديگر افراد تاثيرگذار اين حوزه جاودانه شد.
    ليزري که جهان علم را دگرگون کرد / به مناسبت نخستين سالگرد درگذشت دکتر علي جوان، محقق ايراني و مخترع ليزرهاي گازي
    


 روزنامه جام جم، شماره 4921 به تاريخ 22/6/96، صفحه 7 (دانش)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 13 بار



آثار ديگري از "سپيده شعرباف"

  ايده هاي مجازي براي دنياي واقعي / جام جم از ايده هاي فناوران و كارآفرينان ايراني در يازدهمين نمايشگاه رسانه هاي ديجيتال گزارش مي دهد
سپيده شعرباف، جام جم 2/9/96
مشاهده متن    
  عصر كشاورزي هوشمند / با فناوري هايي آشنا شويد كه بزودي ما را وارد دوران تازه اي از كشاورزي در تمدن بشر خواهند كرد
سپيده شعرباف، جام جم 29/8/96
مشاهده متن    
  بذر چاقي از كودكي كاشته مي شود
سپيده شعرباف، جام جم 27/8/96
مشاهده متن    
  روزگار اعتماد به كلان داده ها / گفت و گوي اختصاصي با دكتر مسعود مكره چي، متخصص داده كاوي متن و دانشيار انستيتو تكنولوژي دانشگاه انتاريو كانادا
سپيده شعرباف، جام جم 24/8/96
مشاهده متن    
  انسولين به مذاق ديابت خوش مي آيد / به مناسبت 24 آبان، روز جهاني ديابت
سپيده شعرباف، جام جم 24/8/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه رشد آموزش تربيت بدني
متن مطالب شماره 63، پاييز 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است