|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد96/6/30: انقلابي در تفكر در راه است
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3956
پنجشنبه بيست و پنجم آبان ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3911 30/6/96 > صفحه 7 (سياستنامه) > متن
 
      


منطق 
انقلابي در تفكر در راه است
منطق فازي ابداع پروفسور لطفي زاده در گفت و گو با لطف الله نبوي

نويسنده: محسن آزموده

16 شهريور سال جاري پروفسور لطفي زاده، رياضيدان، دانشمند علوم كامپيوتري و پژوهشگر هوش مصنوعي، مهندس برق و استاد بازنشسته دانشگاه كاليفرنيا، بركلي در 96 سالگي در گذشت: دانشمندي كه به دشواري بتوان براي او مليت خاصي را متصور شد. در سال 1299 خورشيدي از پدري اردبيلي كه خبرنگار روزنامه ايران بود و مادري روس كه پزشك كودكان بود، در باكو در جمهوري آذربايجان به دنيا آمد و همان جا تحصيلاتش را به زبان روسي آغاز كرد. در ده سالگي به علت قحطي ناشي از سياست هاي استالين در باكو با خانواده به ايران مهاجرت كرد. در تهران در مدرسه مبلغان امريكايي، انگليسي و فارسي آموخت و سپس به دبيرستان البرز رفت و 8 سال در آنجا تحصيل كرد، همان جا نخستين بار همسر آينده اش في را ملاقات كرد. لطفي زاده جوان كه البته نام كاملش لطفعلي رحيم اوغلو عسكرزاده است، در دانشكده فني دانشگاه تهران در رشته برق تحصيل كرد و در دو سال نخست شاگرد اول بود. در سال 1943 (1321 خ.) پس از فارغ التحصيلي از مسير قاهره به فيلادلفياي امريكا مهاجرت كرد و موسسه فناوري ماساچوست (ام. اي.تي) رفت و از آنجا در سال 1946 (1324 خ.) مدرك كارشناسي ارشد گرفت و به دانشگاه كلمبيا رفت: در حالي كه والدينش در نيويورك اقامت گزيدند. لطفي زاده دكتراي مهندسي برق را در سال 1949 (1327 خ.) از دانشگاه كلمبيا گرفت و سپس به عنوان استاديار 10 سال در اين دانشگاه فعاليت كرد. در سال 1957 (1335 خ.) به سمت استاد تمامي نايل شد و از سال 1959 (1337 خ.) در دانشگاه بركلي كاليفرنيا مشغول به كار شد. لطفي زاده مقاله تاثيرگذارش با عنوان «مجموعه هاي فازي» را در سال 1965 (1343 خ.) منتشر كرد: اثري كه تولد نظام نويني در دانش منطق را نويد مي داد. در نهايت نيز لطفي زاده در سال 1973 (1351 خ.) نظريه منطق فازي را معرفي كرد. با اين همه متاسفانه در ايران كمتر به نام او برخورده ايم و حتي خبر درگذشتش انعكاس چنداني در رسانه هاي ايراني نيافت. منطق فازي چيست؟ اهميت آن در چيست؟ خاستگاه آن چيست و بر چه مباني اي استوار است؟ اين پرسش ها و مسائلي مبنايي تر درباره خود منطق و تاريخ تحولات آن را با لطف الله نبوي، استاد فلسفه و منطق دانشگاه تربيت مدرس در ميان گذاشتيم. دكتر نبوي از معدود اساتيد ايراني است كه سال هاست از منطق فازي سخن مي گويد و در آثارش به آن پرداخته است.
    
    براي فتح باب بحث، نخست درباره چيستي منطق و تاريخ پيدايش و تحول آن بفرماييد.
    منطق از ارسطو (384-322 پيش از ميلاد) و با كتاب «ارغنون» آن آغاز شده است، يعني 6 مقاله از مقالات ارسطو تحت عنوان «ارغنون» (Organon) گردآوري شد و بنابراين پايه گذار منطق ارسطويي اين كتاب است. البته نام «ارغنون» را خود ارسطو بر اين كتاب نگذاشته و بعدها اين نام به اين كتاب اطلاق شد.
    
    موضوع منطق چيست؟
    منطق در ساده ترين تعريف علم استدلال كردن است، يعني مفهوم استدلال پايه اي ترين مفهوم در منطق است. البته براي منطق تعاريف گوناگوني عرضه شده است، اما فصل مشترك همه آنها اين است كه منطق علم استدلال (science of reasoning) است، يعني چطور استدلال هاي درست را از استدلال هاي غلط تشخيص دهيم تا دچار مغالطه نشويم، خواه مغالطه هاي عملي و خواه مغالطه هاي علمي. اما نظام ارسطويي منطق تنها يك نظام منطقي است كه داير مدار منطق حملي (categorical logic) است. شاخه هاي ديگر منطق بعدا تاسيس شدند. در همان يونان مكتب ديگري در حوزه منطق پديد آمد كه آن را منطق رواقي- مگاري مي خوانند. پايه گذار و رهبر اين مكتب كه در منطق جايگاهي هم شان ارسطو دارد، فردي به نام خروسيپوس (Chrysippus، 279-206 پيش از ميلاد) است. رواقيون و خروسيپوس راجع به منطق شرطي (conditional logic) صحبت كردند. بنابراين منطق دوره باستان تنها در منطق ارسطويي منحصر نيست، بلكه منطق رواقي- مگاري و خروسيپوس نقش والايي داشتند و ارزش ايشان كمتر از ارسطو نيست. بنابراين در پيش از ميلاد اين دو مكتب منطقي مهم ترين مكاتب هستند.
    
    وقتي از اين صحبت مي كنيد كه بنيانگذار منطق ارسطو است، آيا بدان معناست كه تا پيش از آن انسان منطق نداشته است يا مراد تدوين دانشي به اسم منطق است؟
    اصولا منطق و استدلال با فكر انسان قرين است. از زماني كه بشر در كره خاكي بوده استدلال و منطق نيز با او بوده است، اما اين صورت هاي استدلالي به صورت مدون گردآوري نشده است، مثل خيلي از رشته هاي ديگر علمي. مثلا انسان پيش از تاسيس علم رياضيات، كاربست رياضي عملي را در بناهاي باشكوهي چون اهرام ثلاثه يا معماري هاي بزرگ بابل مي بيند. اما رياضيات علمي از زمان هندسه اقليدسي آغاز مي شود. بنابراين منطق نيز به صورت علمي و مدون با ارسطو آغاز مي شود و بعدا در صورت منطق شرطي با رواقيون بسط و گسترش مي يابد.
    
    دستاوردهاي اصلي منطق در دوران باستان چيست؟
    دو كار اصلي منطق ارسطويي و منطق رواقي- مگاري اولا صوري سازي (formalization) و ثانيا اصل موضوع سازي (axiomatization) است. اصولا منطق علمي صوري (formal) است، يعني به ماده خاصي وابسته نيست و از مواد مختلف مي توان در ساختارهاي منطقي گذاشت و استفاده كرد. به همين خاطر است كه منطق اينقدر گسترش يافته است، مثل رياضيات و آمار. به همين خاطر مجموع منطق ارسطويي و رواقيون را مي توان منطق صوري خواند. بعد از ميلاد با ايده هاي جديدي در منطق مواجه نمي شويم و آنچه مي بينيم بازگويي و شرح منطق ارسطويي و رواقيون است، به ويژه در قرن دوم ميلادي شاهد بازگويي آراي رواقيون و مگاريون هستيم. در طول قرون وسطي نيز منطق ارسطويي حاكم بوده است. در اين ميان بعد از ظهور اسلام تحولي در مشرق زمين ايجاد مي شود. عمده كتاب هاي ارسطو به زبان عربي ترجمه مي شود و نه تنها منطق ارسطويي بلكه منطق رواقي- مگاري نيز از طريق آثار جالينوس، بوئتيوس، اسكندر افروديسي و... به زبان عربي ترجمه مي شود. بعد از 200 سال ترجمه و شرح دوران ابداع و نوآوري فرا مي رسد، به ويژه در دوره ابن سينا (416-359 ه. ق.) يعني قرن چهارم هجري قمري (10 ميلادي) شاهد تحولي در مشرق زمين هستيم و ابداعاتي جديد در حوزه استدلال و منطق پديد مي آيد، تا جايي كه با توجه به مباحث ابداعي مي توانيم اين دوره را مكتب سوم منطق يعني منطق سينوي بخوانيم.
    
    علت اين نام گذاري چيست؟ چرا نمي گوييم منطق ابن سينايي؟
    زيرا اين ابداعات از ابن سينا شروع شد و تا 200 سال بعد از او و زمان خواجه نصيرالدين طوسي (672-597 ه. ق.) ادامه يافت. منطقدانان مسلمان يعني ابن سينا و پيروان او ابداعات جالب توجهي داشتند كه امروز مورد توجه دانشمندان منطق قرار گرفته است. اما منطق سينوي نيز همچنان در حيطه منطق سنتي واقع مي شود كه دو ويژگي اساسي آن يكي صوري سازي و ديگري اصل موضوعي كردن است.
    
    شما ابداع رواقيون را گزاره هاي شرطي و استدلال هاي شرطي خوانديد. ابداع منطق سينوي چه بود؟
    استدلال ارسطو، استدلال حملي است. رواقيون استدلال هاي شرطي را مطرح كردند. ابن سينا عناصر ابداعش را از ارسطو و رواقيون مي گيرد، اما آنها را بازپروري و بازيابي مي كند و نظام منطقي مستقلي طراحي مي كند. دو تا از ابداعات تاسيسي و نه تكميلي يا توسيعي ابن سينا عبارتند از اولا قياس اقتراني شرطي كه ابن سينا به صراحت آن را از ابداعات خودش مي خواند و ثانيا نظريه موجهات زماني است. اين دو نظريه در زمان ارسطو و در ميان رواقيون رواجي نداشت، به همين دليل نيز هست كه ابن سينا آنها را ابداع خود مي خواند. البته حدود 200 سال طول مي كشد كه اين ايده ها پرورش مي يابد. به همين خاطر به جاي منطق ابن سينا از منطق سينوي ياد مي كنيم. اما باز منطق سينوي نيز ذيل منطق سنتي قرار مي گيرد كه اساس آن را ارسطو گذاشته و مكاتب ديگر ذيل آن پديد آمده اند.
    
    منطق جديد از چه زماني پديد مي آيد؟
    از اواخر قرون وسطي به تدريج وارد دوره اي مي شويم كه دوره منطق رياضي است. پدر منطق رياضي گوتفريد لايب نيتس (1716-1646م.) فيلسوف و رياضيدان آلماني است. اين منطق از دل رياضيات بر مي خيزد، البته ريشه هاي آن را در كارهاي رنه دكارت (1650-1650 م.) فيلسوف و رياضيدان فرانسوي نيز مي توانيم بيابيم. اما به معناي دقيق كلمه پدر منطق جديد لايب نيتس است. لايب نيتس در تعبير مهم و معروفي مي گويد: «جايي براي مشاجره نيست، بايد نشست و محاسبه كرد.» يعني به جاي مشاجرات و منازعات بي پايان فلسفي بايد نشست و قلم به دست گرفت و محاسبه منطقي كرد. از زمان لايب نيتس محاسبه منطقي (logical calculation) مطرح مي شود. اما جالب است كه فضل تقدم در ايده محاسبه منطقي با مسلمانان است. در كارهاي خواجه نصيرالدين طوسي كه هم منطقدان بوده است و هم فيلسوف و رياضيدان، اشاراتي به اين موضوع هست. مثلا خواجه نصير در كتاب «اساس الاقتباس» بحثي را در منطق مطرح مي كند و تعبير زيبايي دارد و مي گويد «آناني را كه با رياضي الفي بود، اين مطلب بهتر تصور كنند.» اين نشان مي دهد كه پيوند ميان رياضيات و منطق قبل از لايب نيتس هم در اذهان دقيق وجود داشته است. اما به معناي دقيق كلمه كه عملا كاري انجام شده باشد، از زمان لايب نيتس صورت مي گيرد. نخستين نمادگذاري هاي رياضي براي منطق توسط لايب نيتس صورت گرفت. اما منطق جديد با لايب نيتس متولد نمي شود. او پدر منطق جديد است، اما منطق جديد كه فرزند اين پدر است، دويست سال بعد از او در كارهاي گوستوس دمورگان، جرج بول و به ويژه گوتلوب فرگه (1925-1848) متولد مي شود. فرگه در سال 1879 كتاب مهم «مفهوم نگاشت» (Begriffsschrift) را منتشر مي كند. با اين كتاب منطق جديد پا به جهان مي گذارد. بنابراين نطفه منطق جديد متعلق به لايب نيتس است و فرزند آنكه متولد شده فرگه است. به همين خاطر فرگه را موسس منطق جديد مي خوانيم. آثار فرگه توسط برتراند راسل (1970-1872) و آلفرد نورث وايتهد (1947-1861) در كتاب مشهور «اصول رياضي»(Principia Mathematica) دنبال مي شود.
    
    ويژگي هاي منطق جديد چيست؟
    از ويژگي هايي كه اين منطق دارد و ما را به تدريج از منطق و تفكر صوري آزاد مي كند، اين است كه منطق و تفكر رياضي علاوه بر دو ويژگي صوري سازي و اصل موضوعي كردن، دو ويژگي جديد دارد، مهم ترين ويژگي اين منطق آن است كه با رياضيات پيوند خورده است و در نتيجه نمادين مي شود (symbolize) . بنابراين رياضي سازي و نمادين كردن از ويژگي هاي منطق و تفكر رياضي است. پايه اين منطق نيز نظريه مجموعه ها (set theory) است كه توسط گئورگ كانتور (1918-1845) رياضيدان آلماني طراحي شده است. داويد هيلبرت (1943-1862) رياضيدان آلماني نظريه مجموعه ها را بهشت رياضيدانان مي داند، او مي گويد كانتور براي ما رياضيدان ها مفهومي خلق كرده است كه هيچ كس را ياراي بيرون راندن ما از آن نيست. اين اساس تفكر رياضي است و منطق رياضي نيز بنياد تفكر رياضي است كه محصولات زيادي را به بار مي آورد. زيرا به محض اينكه منطق را كه علم پايه و پايه اي ترين علم است، تغيير دهيد، مثل ريشه درخت آثارش را روي ساير معارف مي گذارد، مثل فيزيك و رياضيات و فلسفه و... همان طور كه تفكر صوري با منطق صوري حوزه هاي مختلف معرفت را متاثر ساخت، تفكر رياضي و منطق رياضي نيز حوزه هاي مختلف را تحت تاثير قرار داد.
    
    غير از دو اصل صوري سازي و اصل موضوعي كردن، آيا ميان منطق صوري و منطق رياضي وجه اشتراك ديگري نيز دارند؟
    بله، اين هر دو نظام منطقي در يك ويژگي اساسي مشترك هستند و آن اين است كه براي گزاره ها دو ارزش قايل مي شوند: صدق يا كذب. به بيان منطق سنتي ما گفته مي شود «القضيه قول يحتمل صدق او الكذب» يعني قضيه سخني است كه يا صادق است يا كاذب. هم منطق ارسطويي و هم منطق رواقي- مگاري و هم منطق سينوي و هم منطق رياضي جديد دو ارزشي (two value) هستند. اما به تدريج بعد از خلق منطق رياضي، يان لوكاسيويچ (1878-1956) فيلسوف و منطقدان لهستاني در حدود سال هاي 1920 زمزمه هايي راجع به منطق چند ارزشي پديد مي آيد. واژه منطق چند ارزشي كه فراتر از دو ارزش صدق و كذب است، از زمان لوكاسيويچ خلق شده است. در حدود سال هاي 1965 دكتر لطف علي عسكرزاده (1299-1396 خورشيدي) مشهور به پروفسور لطفي زاده كه در دانشگاه بركلي استاد مهندسي برق در زمينه مدارهاي الكتريكي و مهندسي سيستم بود، به تدريج از مجموعه هاي فازي صحبت مي كند. واژه «فازي» (Fuzzy) نخستين بار در سال 1965 در مقاله اي از ايشان تحت عنوان «مجموعه هاي فازي» منتشر شد.
    
    منظور ايشان از مجموعه هاي فازي چه بود؟
    در نظريه مجموعه هاي كانتور، اصل دو ارزشي حاكم بود، يعني يك چيز عضو (member) يك مجموعه هست يا خير. اما لطفي زاده از «درجه عضويت»degree of membership سخن مي گويد. جالب است كه در ميان منطقدانان مسلمانان ايده اي شبيه به اين مطرح بوده است، اما فرصت بسط و پرورش نيافته است. منطقدانان ما همچون ابن سينا و ديگران مي گفتند ما دو نوع كلي داريم: كلي متواطي و كلي مشكك. مثلا گاهي گفته مي شود كه كلي انسان كه بر افراد بشر به يكسان حمل مي شود يا كلي درخت بر مصاديق درخت به يكسان حمل مي شود و هيچ درختي، از درخت ديگر «درخت تر» نيست. اين نوع از كلي ها را كلي متواطي مي خوانيم كه در آنها مفهوم بر مصاديق به يكسان حمل مي شود. اما گاهي مفهوم بر مصاديق به يكسان حمل نمي شود، مثلا مي گوييم شيئي نوراني است، اما شيئي ديگر نوراني تر است يعني ميان نوراني بودن شمع با لامپ با آتش با خورشيد تفاوت هست. بنابراين نوراني بودن درجات دارد و اصطلاحا داراي تشكيك هست. واژه مشكك كه ميان منطقدانان ما هست، به همين معناي فازي است. زيرا فازي در لغت به معناي تيرگي و ابهام است، يعني مفهوم بر مصاديق به يك درجه حمل نمي شود. به زبان امروزي درجه عضويت اعضا متفاوت است، شمع نوراني است، اما خورشيد با درجه بسيار بسيار بالاتري نوراني است و بنابراين عضويت ضعف و شدت دارد. به اين دسته از كليات، مشكك مي گويند. آنچه در كلي مشكك هست، همان مجموعه فازي است كه در آن عضويت اعضا با درجات متفاوتي متحقق مي شود.
    
    ربط منطق فازي با مجموعه فازي در چيست؟
    براي پديد آمدن منطق فازي از دل مجموعه فازي بايد از درجه مصداقيت و عضويت به درجه صدق (degree of truth) برسيم. كاري كه دكتر لطفي زاده انجام داد اين است. ايشان در سال 1975 تعبير منطق فازي را مطرح مي كند. اما توجه كنيد كه واژه منطق فازي از سوي يك مهندس به كار گرفته شده است، كسي كه متخصص برق است و هنوز هيچ منطقدان از منطق فازي صحبت نكرده است. تا اين زمان حتي هيچ رياضيداني از مجموعه فازي صحبت نكرده است. انتقادهاي زيادي به دكتر لطفي زاده شد و گفتند چرا مجموعه فازي و بعد منطق فازي را مطرح كرده ايد؟ اين انتقاد هم از سوي رياضيدانان و هم از سوي منطقدانان مطرح شد و گفتند اين كار يك منطقدان و رياضيدان نظري است كه اين مفاهيم را مطرح كند. اما دكتر لطفي زاده دغدغه هاي كاربردي خودش را داشت و اين ايده را مطرح كرد. منطق فازي كاربردهاي زيادي داشت. از دهه 1980 تا دهه 1990 بيشترين كاربرد مجموعه هاي فازي در مقوله كنترل كيفيت صورت مي گرفت. در كوره هاي سيمان، در تكنولوژي هاي يخچال و ماشين لباسشويي ها اين مفهوم به كار مي آمد. جالب است كه سفير امريكا در توكيو در حدود سال هاي 1990 نامه اي به پنتاگون مي نويسد و مي گويد ژاپني ها در حوزه هاي مجموعه هاي فازي و كنترل فازي كيفيت كالاها پيشرفت هاي چشمگيري داشته اند و اگر ما در مغرب زمين كاري نكنيم، در زمينه تكنولوژي عقب مي افتيم. اين نكته مهمي است.
    
    چرا در مشرق زمين ايده منطق فازي زودتر و بيشتر مورد توجه قرار مي گيرد؟
    مفهوم فازي در ژاپن، كره و تا اندازه اي در ايران با اقبال واقع شد، اما در مغرب زمين چون تفكر تحت تاثير تفكر صفر و يكي و دو ارزشي و دوگانه انگارانه (dualistic) ارسطويي بود، اين مفهوم دير مورد توجه قرار گرفت. بيشتر انتقادات هم در مغرب زمين متوجه دكتر لطفي زاده شد. در همان دانشگاه بركلي دانشمنداني در حوزه رياضيات حضور داشتند مثل پروفسور كاهان كه استاد رياضي آنجاست، به شدت به نظريه دكتر لطفي زاده تاخت و مفاهيم منطق فازي و مجموعه فازي را كوكايين علم تلقي مي كند. دكتر لطفي زاده در مصاحبه اي كه در ايران انجام شد و توسط دانشگاه شريف منتشر شد، مي گويد كه اصولا در شرق و غرب دو نوع تفكر وجود دارد، تفكر شرقي با ايده فازي هماهنگ تر است، زيرا مفاهيم شرقي به مقوله نور وابسته هستند و از آنجا كه نور پديده اي مشكك است، با مقوله فازي قرين و همراه است. مثلا در سنت فلسفي خودمان نيز جريان حكمت اشراق داريم يا در شرق دور حكمت بودايي را شاهديم. به طور كلي انديشه و تفكر شرقي دلالت بر نوعي ابهام (fuzziness) را شاهد هستيم. اما تفكر غربي مبتني بر دوگانه نگاري (dualism) بود، ديرتر متوجه اين امر شد، اما لاجرم ناگزير شد اين ايده را بپذيرد.
    
    ضمن آنكه منطق فازي در بدو پيدايش هنوز نحو (syntax) و معناشناسي (semantics) نداشت و نظام مشخصي بر اساس آن تدوين نشده بود.
    دقيقا اين طور است. اين منطق در زمينه هاي كاربردي بسيار كارآمد بود، اما چنان كه گفتم يك مهندس از مجموعه فازي صحبت مي كرد و اين براي رياضيدانان و منطقدانان كه بر اساس يك اصول و ضوابطي از تولد يك نظام منطق سخن مي گويند، قابل قبول نبود. به همين خاطر بيشتر انتقادها از سوي همين ها متوجه لطفي زاده شد. خود دكتر لطفي زاده نيز در سال 1994 به اين نكته اذعان كرد و گفت وقتي از منطق فازي سخن مي گويم، در دو بعد آن را مد نظر دارم: يكي بعد كاربردي و ديگري بعد نظري و بعد خودش مي افزايد آنچه را من به آن اشاره كردم، بعد كاربردي اين منطق است و در بعد نظري بايد دقت هاي نظري بيشتري اعمال شود.
    
    آيا اين كار صورت گرفت؟
    بله، در سال 1999 و به ويژه سال 2000 دانشمنداني مثل زيمرمن و به ويژه پيتر هايك به تدريج زمينه تدوين منطق فازي را به معنايي كه منطقدانان مدنظر دارند، ايجاد كردند. زيرا در منطق تا زماني كه يك نظام نحوي و معناشناختي مشخصي نداشته باشيم، نمي توانيم از منطق سخن بگوييم. به خصوص آن ساختار نحوي اهميت بيشتري دارد. يعني بايد يا قواعد استنتاج داشته باشيم يا نظام اصل موضوعي. ايده اصل موضوعي سازي اساس منطق از زمان ارسطو تا زمان ما بود. نمي توان از منطق فازي سخن گفت و اصول آن را بيان نكرد. بايد اين اصول نوشته و مدون شود، خواه بر اساس قواعد و خواه بر اساس آكسيوم ها. تا زماني كه اين نظام نوشته نشود و در مورد سازگاري و تماميتش بحث نشود، نمي توان از منطق سخن گفت. در سال هاي مذكور اين كار صورت گرفت. به عبارتي مي توان گفت آغاز هزاره سوم مصادف با آغاز منطق فازي به معناي دقيق و ادق كلمه است. ما پس از اين بايد به تدريج شاهد بسط و گسترش اين منطق و تاثيرگذاري آن در ساير معارف باشيم. بعد از تاسيس منطق فازي به معناي دقيق كلمه ما رياضيات فازي خواهيم داشت كه جلوه هايش را مي بينيم. اين علاوه بر جنبه هاي كاربردي آن است. همچنين فيزيك فازي و فلسفه فازي متولد خواهند شد. البته در حوزه هايي مثل اقتصاد كه قبلا هم كاربرد آن را ديده بوديم. بنابراين انقلابي در پيش است. حتي اين كامپيوترهايي كه الان پيش روي ما است و ديجيتال و دو ارزشي هستند، از حالت ديجيتال خارج مي شوند. مشهور است كه كامپيوترهاي نسل بعد، كامپيوترهاي كوانتومي خواهد بود. كوانتومي يعني علاوه بر صفر و يك، فاصله بين آنها نيز در نظر گرفته مي شود.
    
    با اين حساب آيا منطق فازي در دپارتمان هاي دانشگاهي تدريس مي شود؟
    قطعا همين طور است. منطق كلاسيك ما منطق دو ارزشي فرگه است. ما در كنارش در دپارتمان هاي منطق بدون ترديد واحدي تحت عنوان منطق هاي غيركلاسيك وجود دارد كه يكي از منطق هاي غيركلاسيك، منطق فازي است. بنده هم در كتاب «مباني منطق فلسفي» فصلي را به منطق فازي اختصاص داده ام.
    در وهله اول در مواجهه با منطق به نظر مي رسد با يك نظام استدلالي مثل رياضيات سر و كار داريم كه ربطي به تحولات جاري جامعه ندارد. گويي يك منطقدان گوشه اي نشسته و كار خودش را منعزل از جهان انجام مي دهد، اما گويا واقعيت خلاف اين است، يعني منطق نيز از تحولات اجتماعي در ساير علوم و فناوري و حتي تغييرات سياسي و اقتصادي تاثير مي پذيرد. براي مثال در پيدايش منطق فازي چنان كه اشاره كرديد، به نظر مي رسد پروفسور لطفي زاده از مشاهده برخي واقعيت ها در رشته تخصصي اش برق، به اين نتيجه رسيده كه منطق كلاسيك نمي تواند آنها را تبيين كند و به همين خاطر از منطق فازي سخن گفته است.
    قطعا همين طور است. بيشتر رشته هاي علمي اين طور هستند. بين نظر و عمل يك ارتباط دوسويه هست. اگر مغالطات در محيط فلسفي يونان پديد نمي آمد، سقراط و شاگردش افلاطون و بعد ارسطو به اين نتيجه نمي رسيدند كه منطق را تدوين كنند. يعني شايد هدف اوليه ايشان اين بود كه بتوانند مغالطاتي كه در ميان مردم و محاكم حقوقي و در بحث هاي علمي شايع است را مشخص كنند و نياز به يك نظام علمي داشتند كه عالمانه با آن برخورد كنند، به جاي برخوردهاي مقطعي. در پيدايش تفكر رياضي نيز چنين است. يعني دانشمندان عملا با پارادوكس هايي در رياضيات مواجه شدند. وقتي كانتور نظريه مجموعه ها را ارايه كرد، اين نظريه با پارادوكس مهمي از سوي راسل مواجه شد و رياضيات دچار بحران شد. يعني از يك سو رياضيات پايه علوم و علوم پايه تكنولوژي بود و از سوي ديگر مبناي رياضيات يعني نظريه مجموعه ها با پارادوكس مواجه شد. بنابراين براي حل اين پارادوكس از ايده رياضيات به منطق گذر كردند و از ديالوگ رياضيات با منطق بود كه منطق رياضي پديد آمد. در تفكر فازي نيز چنين است. نيازهاي عملي در حوزه هاي تكنولوژي، اقتصاد و مديريت و به ويژه در زمينه حرفه اي دكتر لطفي زاده يعني كنترل تفكر و منطق جديدي را ايجاب مي كرد و او را به اين نتيجه رساند كه بايد ايده جديد مجموعه هاي فازي را مطرح كند. بعدا اين ايده به تدريج در حوزه هاي نظري جا افتاد و بنيادهاي نظري محكمي پيدا كرد. اما به طور طبيعي در آغاز امر با انتقادات تند مواجه شد. زيرا منطقدانان و رياضيدانان در ابتدا تصور مي كردند كه منطق فازي آمده تا مفاهيم دقيق را مبهم كند، در حالي كه امروز به اين نتيجه رسيده ايم كه منطق فازي آمده ابهام را دقيق كند تا مشخص شود كه ابهام ها كجاست. به نظر من منطق فازي افق جديدي را گشوده است و خوشبختانه ما در گسترش اين انديشه مانع و رادع اساسي نداريم. ما در فلسفه صدرايي وجود مشكك داريم و اگر بخواهيم از اين نظام فلسفي دفاع كنيم، مي توانيم از منطق فازي بهره بگيريم. البته منطق فازي مثل خيلي حوزه هاي ديگر دچار عوام زدگي شده است، مثل نظريه نسبيت اينشتين كه دچار عوام زدگي بود، بسياري فكر مي كردند كه راجع به نسبيت در اخلاق صحبت مي كند. فازينس همچنين است. مقالات زيادي در محافل فكري و فلسفي نوشته مي شود و متاسفانه تلقي درستي از منطق و تفكر فازي ندارند. بايد اين منطق را خوب خواند و از تجارب مغرب زمين بهره گرفت تا به تدريج فلسفه هاي خودمان را مدل كنيم.
    منطق: انقلابي در تفكر در راه است / منطق فازي ابداع پروفسور لطفي زاده در گفت و گو با لطف الله نبوي
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3911 به تاريخ 30/6/96، صفحه 7 (سياستنامه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 76 بار
    



آثار ديگري از "محسن آزموده"

  فضا به نفع راديكاليسم سياسي نيست / روشنفكري ايراني و فلسفه غرب در گفت و گو با حاتم قادري
محسن آزموده، اعتماد 24/8/96
مشاهده متن    
  فكر نكردن به زلزله / نگاهي به پيامدهاي فكري زلزله بزرگ قرن هجدهم ميلادي در غرب
محسن آزموده، اعتماد 23/8/96
مشاهده متن    
  سونامي نيهيليسم / مرگ و زندگي در گفت و گو با بيژن عبدالكريمي
محسن آزموده، اعتماد 21/8/96
مشاهده متن    
  سهم عقل
محسن آزموده، اعتماد 21/8/96
مشاهده متن    
  عقلانيت ضرورت ساختار دولت / خرد و خط مشي گذاري توسعه در سخنراني عليرضا علوي تبار
محسن آزموده، اعتماد 17/8/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه راهبرد اجتماعي فرهنگي
متن مطالب شماره 23، تابستان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است