|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران96/7/2: بازي خيال و خلاقيت در تصاوير كتاب هاي درسي
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 6833
دوشنبه يكم مرداد ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6602 2/7/96 > صفحه 12 (مهر زندگي) > متن
 
      


بازي خيال و خلاقيت در تصاوير كتاب هاي درسي
گپ و گفتي با آيدين آغداشلو، در باره نقاشي هاي به يادماندني متون آموزشي مدارس در دهه هاي 40 و 50 شمسي

نويسنده: سهيلا نوري

بوي سحرانگيز کاغذ کاهي آنچنان در مشام ها جا خوش کرده که حالا ورق زدن کتاب هاي درسي دهه هاي ٤٠ و ٥٠ به آرزويي دست نيافتني براي خيلي ها بدل شده؛ مردان و زناني که نشستن پشت نيمکت هاي چوبي مدرسه و خيره شدن به رژه گچ هاي رنگي روي تخته سياه کلاس بهترين تجربه کودکي ها و نوجواني هايشان را ساخته است. در اينکه پيشرفت و سرعت علم و تکنولوژي دنياي امروز را احاطه کرده است شکي نيست، اما اينکه ردپاي دنياي الفباي ساده روزگار قديم هنوز هم در ذهن ها باقي مانده است، ماحصل احساس ناب و دستان توانمندي است که هر صفحه از کتاب هاي درسي آن روزها را در عين سادگي، جذاب به تصوير کشيدند. نشستن پاي صحبت هاي آيدين آغداشلو، هنرمند نامدار ايراني که دستي نيز در تصويرگري کتاب هاي درسي داشته است حکم گوهري را دارد که به صفحه ما زينت بخشيده است.
    آغداشلو به دهه ها پيش باز مي گردد و سخن را از آن سال هاي دور آغاز مي کند: «در مورد کتاب هاي درسي همان سال هايي که من درس مي خواندم، مي توانم بگويم که اشکال قابل توجهي نداشتند و نقاشي هايي ساده و ابتدايي، تصاوير کتاب هاي درسي را تشکيل داده بودند. واقعيت اين است که آن روزها اين جنبه که مي توان با تصاوير ارزنده متن را تقويت کرد به هيچ عنوان مورد نظر نبود و آنقدر که براي متن اهميت قائل مي شدند به تصوير اهميت داده نمي شد. اما خوشبختانه اين يکنواختي و کسالت باري هميشگي نبود، خوب به خاطر دارم سال آخر دبيرستان که بودم، عمر کتاب هاي يکنواخت، تک رنگ و بدون تنظيم صفحه ها و تصاوير جالب و جذاب به سر آمد و ديدگاه جديدي با تاثير از کتاب هاي درسي خارج از ايران اهميت پيدا کرد به طوري که بر همين اساس سفارش هاي متني داده مي شد. در حقيقت اواخر دهه 30 شمسي، سازمان کتاب هاي درسي تاسيس و بخش بصري در آن مستقر شد که به دنبال آن براي کتب درسي به تصويرگران ارزنده اي چون استادان زمان زماني و پرويز کلانتري سفارش تصويرگري داده شد. آن روزها کارها بشدت دقيق و جدي دنبال مي شد و استاداني چون زمان زماني نقاشي هاي باارزشي با موضوعات حماسي تاريخي مي کشيدند که همين همراهي هاي حساب شده منجر به گسترش کار سازمان کتاب هاي درسي و بهبود وضعيت کتاب هاي درسي شد.»
    آيدين آغداشلو با مرور سال هاي دور افزود: «از اين برهه زماني که کمي به عقب تر باز گردم به کودکي ام مي رسم که نقاشي مي کشيدم و از آنجا که به مطالعه علاقه مند بودم براي خودم کتابخانه اي داشتم که کتاب هاي درسي نيز جزو کتاب هاي موجود در آن بود ولي از آنجا که نمي توانستم تصاوير يکنواخت شان را تحمل کنم، براي جلد اغلب آنها تصاويري را طراحي مي کردم و براي داخل کتاب ها نيز متناسب با متن هايي که وجود داشت تصاويري را روي برگه هاي کاغذ مي کشيدم و لابه لاي صفحات مي چسباندم.»
    به قول خودش از همان نوجواني تحمل زشتي را نداشت و هيچ نوع عوام زدگي را تحمل نمي کرد، اين همان ويژگي است که هنوز هم با او همراه است. آن روزها گمان نمي کرد روزي از راه برسد که در تغيير تصاوير کتب درسي نقشي داشته باشد اما مي گويد: «وقتي به عنوان گرافيست سفارش کشيدن تصاوير کتاب هاي درسي را برعهده گرفتم خوشحال بودم که آرزوهاي دوران مدرسه ام در حال تحقق است. از خانواده اي بافرهنگ بودم، پدرم مهندس و طراح بود و کاريکاتور مي کشيد، در نقاشي به من فضا مي داد و اين علاقه در وجودم شکل گرفت و با اينکه مي توانستم مانند بسياري از فرزندان خانواده هاي اهل فرهنگ که پيشه و علاقه پدرشان را دنبال نمي کنند از اين مسير دور شوم، اما خوشبختانه اين طور نشد وتمام زندگي ام با رنگ ها و طرح ها عجين شد، البته بايد بگويم بسياري از هنرمندان بزرگ آن دوران، در ميان خاطرات و حرف هاي خود اشاره کرده و مي کنند که به دليل علاقه مندي به دنياي تصوير نه تنها تشويق نمي شدند که خانواده ها تنبيه شان نيز مي کردند، اما آنها نيز از ميان همين فضاي تنگ و تاريک به موفقيت هاي بزرگي دست پيدا کردند.
    
     تحول عميق
    «گروه قابل توجهي از هنرمندان تراز اول آن دوران يعني دهه 30 شمسي، کشيدن تصاوير کتب درسي را بر عهده داشتند که از مهم ترين آنها مي توانم به مرحوم علي اصغر محمودي و تعداد زيادي از هنرمنداني اشاره کنم که در قيد حيات نيستند.»
    با خنده ادامه داد: از آن جمع ارزشمند عجالتاً بنده در قيد حيات هستم. اين را هم به اين خاطر مي گويم که در 18 سالگي ام توانسته بودم در تصويرگري حرفي براي گفتن داشته باشم، از اين رو از سوي يک موسسه گرافيکي سفارش 6 تصوير مهم را براي کتاب تاريخ سال آخر دبستان (نوشته مرحوم محمد ابراهيم باستاني پاريزي) گرفتم که پيش از من توسط آقايان زماني و کلانتري کشيده مي شد به همين دليل من تنها کسي نبودم که اين مسئوليت را عهده دار بودم اما جزو نخستين هايي هستم که پس از ارائه طرح و نمونه اوليه، به طور جدي و با دقت و انگيزه بالا سهم خود را در 6 صفحه پرکار با موضوعات دقيق و تاريخي ادا کردم، ضمن اينکه پول خوبي هم دريافت کردم که با آن به قصد ديدن موزه بريتانيا به سفر خارجي رفتم. اين وضعيت ادامه پيدا کرد تا اينکه در دهه 40 تحول اساسي تري در دنياي تصوير و گرافيک رقم خورد و تصويرگري اهميت بيشتري پيدا کرد و تصويرگري قابل توجه براي کتاب هاي درسي، با رسميت پيدا کردن کار گرافيک در ايران مقارن شد.در اين ميان عبدالرحيم جعفري- بنيانگذار انتشارات اميرکبير – با سازمان کتاب هاي درسي قرارداد بست تا به اين ترتيب جلد هر کتاب تصوير خاصي داشته باشد، در حالي که تا پيش از آن اينگونه نبود و جلد کتاب ها رنگ هايي غم زده و کسالت بار داشتند و با اتفاق مهمي که مرحوم جعفري رقم زد، قالب و شکل کتاب هاي درسي جذاب و پر از رنگ شدند که بايد از اين بدعت به نيکي ياد کرد، ضمن اينکه همراهان اين ايده افراد ارزشمندي بودند که خطر کردند و با وجود سرمايه گذاري عميق شان بعدها به ناحق مورد پرس و جو قرار گرفتند. اين افراد شکل کتاب ها را با تحول رو به رو ساختند، زيرا تا آن زمان کتاب هاي درسي بدون جذابيت و با تکيه کامل بر محتوا ارائه مي شد، اما با تحولي که صورت گرفت کتاب ها به قدري تغيير کردند که براي مثال با گشودن کتاب تاريخ دوره دبستان تصاوير متعددي از آثار هنري هر دوره در آن ديده مي شد که بسيار متنوع و جذاب بودند، از اين رو در آن سال اتفاق بسيار مهمي رخ داد که بيزاري از درس، مشق و مدرسه را تقليل داد، البته اين کاري بود که از سال ها قبل از آن در خارج از ايران انجام مي شد در صورتي که کتب درسي دهه هاي 20 تنها کاغذهايي بودند که روي آنها متن چاپ شده بود، مگر اينکه کتاب هايي چون رياضي آن هم به اقتضاي شکل هاي لازم که بر صفحات اضافه مي شد وگرنه جايگاه خاصي براي تصاوير قائل نبودند.
    
     آغاز شيرين
    «تصاوير کتاب ها چندان پيچيده نبود، اما در عين سادگي بسيار تاثير گذار بودند به همين خاطر براي آنهايي که آن زمان درس مي خواندند حس و حال خوبي را که از آن تصاوير مي گرفتند نمي توانند با تصاوير کتاب هاي امروز قياس کنند، چرا که جذابيت را در سادگي مي ديدند. از اواخر دهه 30 و اوايل دهه 40 به بعد گرافيک معاصر ايران و گرافيست هاي ايراني متولد شدند که بالطبع سادگي آثار آن دوران با همين نوظهور بودن در ارتباط بود. اين در حالي است که برخي از اين تصاوير با ايده تصويرگر طراحي مي شد که بالطبع نيازمند مطالعه فراوان بود و براي من که خود را يک نقاش تاريخي مي دانم بسيار جذاب بود، زيرا خود را در آن برهه احساس مي کردم و در نقاشي هايم دقت و جزئيات کافي را به کار مي بردم.» آغداشلو از آن دوره به عنوان «دوره خطر کردن آغاز» ياد مي کند، همين موضوع را دليل جسارتش براي پذيرش اين مسئوليت مهم مي داند؛ دوره اي که بعد از سال 1332 که پول نفت به ايران سرازير شده بود، فضاي فرهنگي آرام آرام در حال شناخته شدن بود و رونق سياسي و اقتصادي به وجود آمده بود همان رونقي که بعدها از مسير خودش پرت افتاد.
    تمام کارهايي که در حوزه کتاب هاي درسي انجام دادم در دوره جواني ام و پيش از انقلاب، به دليل اعتمادي بود که دوست قديمي ام محمد احصايي به من داشت و شايد آن سفارش ها بدون اشاره و هماهنگي او به من داده نمي شد.براي همه اين 6 طرح نمونه اوليه با نهايت دقت تهيه کرده بودم و سپس سفارش گرفتم و پس از آن هم با کار کردن در موسسه اي که به عنوان گرافيست در آنجا مشغول بودم به همراه مرحوم علي اصغر معصومي در حدود 400 جلد با طرح هاي اختصاصي تهيه کرديم که اوايل دوره بعد از انقلاب تعدادي از آن طرح ها که نقاشي هاي ساده خطي با قلم فلزي و مرکب کشيده شده بود در کتب درسي تکرار شد و وقتي به فرزندانم املا مي گفتم يا در انجام تکاليف شان آنها را راهنمايي مي کردم با ديدن تصاويري که خودم کشيده بودم احساس خيلي خوبي به من دست مي داد و البته فرزندانم هم از اين بابت احساس خيلي خوبي داشتند، اما پس از آن، مسئولان وقت، هنرمندان خاص خودشان را پيدا کردند و سفارتشان ر ا به آنها ارائه کردند.
    
    نقاشي دلبرانه
    وي با اشاره به اينکه کارهاي محوله اش را در نهايت توان انجام مي داده است، به اتفاق غيرمنتظره اي که در مورد تصاويرش اتفاق افتاد، گفت: سال ها بعد از اينکه ديگر تصويرگري کتاب هاي درسي را بر عهده نداشتم بسيار اتفاقي يکي از طرح هايم براي خريد به دستم رسيد و من که از ديدن آن تصوير بشدت متعجب شده بودم تمام مبلغ در نظرگرفته شده را پرداخت کردم و آن تصوير را که حمله اسکندر به ايران، سنگ هايي که بر سرشان ريخته مي شد و «آريو برزن»- سردار ايراني - را که سعي مي کرد سد سپاه اسکندر شود نشان مي داد، خريداري کردم که بعدها نيز در کتاب نقاشي هايم به چاپ رسيد. البته خيلي دوست داشتم که هر 6 طرح را مي داشتم اما همين يک طرح هم جاي خوشحالي برايم دارد و روي ديوار خانه نصبش کرده ام و هر زمان که به آن نگاه مي کنم مي بينم همچنان نقاشي خوبي است و شايد اگر همين حالا هم قرار بود آن تصوير را بکشم تصويري بهتر از اين نمي کشيدم.
    
     زندگي در حوضچه اکنون
    «اگر بخواهيم کيفيت کتب درسي امروز را و جذابيت و دلپذير بودنشان را بررسي کنيم، بايد با کتاب هاي درسي دهه هاي قبل مقايسه شوند اما از آنجا که مدت هاست اين کتاب ها را ورق نزده ام نمي توانم در اين خصوص نظري بدهم با اين حال با دانستن اينکه چه افرادي و با چه هدف و انگيزه اي براي تصويرگري انتخاب شده در قالب يک مقايسه موازي، مي توان موفقيت و عدم موفقيت ها را تشخيص داد، اگرچه انجمن صنفي طراحان گرافيک بايد محققان مربوطه را براي اين مهم در نظر بگيرند تا بي طرفانه آثار امروز و ديروز را قياس کنند.» درست است که آغداشلو مقايسه آثار گذشته و امروز را دليلي براي نظر دادن در مورد جذابيت تصاوير کتاب هاي درسي مي داند اما واقعيت اين است که گرافيک نوظهور آن دوره، به قدري تاثير بر جاي گذاشت که بسياري از ميانسالان و پا به سن گذاشته هاي امروز هنوز هم با مرور آن روزها دل شان غنج مي رود، اما حالا که گرافيک دنيايي گسترده به خود ديده است آيا باز هم کتاب هاي درسي به همان جذابيت و ماندگاري است و از همه مهم تر اينکه با وجود پيچيدگي هاي امروز که با گذشته هاي ساده بسيار متفاوت است آيا آن تصاوير ساده براي کودکان و نوجوانان امروز جذابيت دارد. آيدين آغداشلو هنرمند شناخته شده هنر نوگرا و معاصر ايران در اين باره مي گويد: پاسخ به اين سوال را بايد در قدرت پرتاب و قوت دستي که آن آثار را در قلب و ذهن ها پرتاب کرده است يافت. اين را به اين خاطر مي گويم که فردي مثل مرتضي مميز فرد بسيار بااستعدادي بوده است که به احتمال قوي آثاري را به وجودآورده که براي سال هاي سال همچنان نافذ و دلپذير خواهند ماند، اين در حالي است که در آثار گرافيکي امروز اگر قرار باشد شلختگي، بي اطلاعي و رفع تکليفي که ذات دنياي امروز است بر آنها سايه بيندازد و با کمک اينترنت و امکانات متعدد انجام شود بعيد مي دانم همان جذابيت سابق را به همراه داشته باشد. با وجود اين، نمي خواهم بگويم به طور حتم بايد مشقت کشيد تا موفقيت کسب کرد اما بدون شک هر مهمي که به سادگي يا با کمک فناوري هاي تسهيل کننده امروز تهيه شود، به قطعيت نمي توان در مورد ماندگاري اش سخن گفت.
    او نمي داند وراي آثارش چه پيامي به مخاطبانش رسيده است، چراکه پيگير اين موضوع نبوده، اما به قول خودش يک چيز را خيلي خوب مي دانست. «همواره مي خواستم تصويرگري دقيق و با جزئياتي را ارائه دهم. با خودم مي گفتم اگر بخواهيم مي توانيم مانند تصويرگران بزرگ دنيا باشيم و موضوعات خودمان را تصوير کنيم و همين موضوع بود که به من احساس غرور مي داد وقتي به عنوان جوان ايراني تصويرگري کتاب تاريخ سرزمينم را بر عهده داشتم و ديگر مانند سابق مصرف کننده نبوديم.
    او که بعد از دهه 40 و روزهاي طلايي کارش، تصويرگري براي کتاب هاي درسي را تکرار نکرده است و به قول خودش اهل ارزشگذاري حاکي از غيظ يا ستايش بي پايه را تعقيب نکرده و ارزشگذاري منصفانه را مي پسندد. از سال 1365 گرافيست نبوده است و به نقاشي روي آورده به همين خاطر است که مي گويد: «در اين سال ها هميشه ميان نقاشي و گرافيک در آمد و شد بوده ام. از سنين کم به استخدام موسسه گرافيک درآمدم و بعد از انقلاب نيز به ناچار گرافيست بودم و کمي که گذشت و آسوده تر شدم نقاشي همه دنياي من شد. حالا هم که تنها به اکنون فکر مي کنم و هرچه بيشتر پا به سن مي گذارم آينده برايم کمرنگ تر و بي معني تر مي شود.»
    
    
    بازي خيال و خلاقيت در تصاوير كتاب هاي درسي / گپ و گفتي با آيدين آغداشلو، در باره نقاشي هاي به يادماندني متون آموزشي مدارس در دهه هاي 40 و 50 شمسي
    


 روزنامه ايران، شماره 6602 به تاريخ 2/7/96، صفحه 12 (مهر زندگي)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 44 بار
    



آثار ديگري از "سهيلا نوري"

  مادرانه هاي دختر شاليزار / روايتي از دختر روستايي كه دليل نفس هاي پدرش است و سالهاست كه از او مراقبت مي كند
سهيلا نوري، ايران 30/4/97
مشاهده متن    
  16 زندگي دوباره متولد شد / روايت زوج سالخورده اي كه با رضايت به بخشش اعضاي بدن پسرشان، روستاي دورافتاده اي را با فرهنگ اهداي عضو آشنا كردند
سهيلا نوري، ايران 26/4/97
مشاهده متن    
  ردپاهايي كه هنوز موفقيت مي آفرينند / سجاد سالاروند افتخار صعودش با دوپاي مصنوعي را به جانبازان جنگ تحميلي تقديم كرد
سهيلا نوري، ايران 23/4/97
مشاهده متن    
  مادربزرگ هايي كه اميد را به زندگي گره مي زنند / حكايت سه بانوي سالخورده كه علي رغم خالي شدن روستاها، مانده اند تا هنر بومي شان را زنده نگه دارند
سهيلا نوري، ايران 20/4/97
مشاهده متن    
  مادر ي از جنس باران / روايت خبرنگار اعزامي «ايران» از بانوي روستايي كه تمام هستي اش را وقف فرزندش كرده است
سهيلا نوري، ايران 16/4/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه پژوهش هاي مشاوره
متن مطالب شماره 65، بهار 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است