|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران96/7/23: كالاهاي حسرت ساز براي اهالي
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7000
يك شنبه 28 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6618 23/7/96 > صفحه 9 (گزارش) > متن
 
      


كالاهاي حسرت ساز براي اهالي
ارزيابي پيامدهاي اجتماعي مثبت و منفي راه اندازي مركز بزرگ خريد در محله اي با بافت سنتي

نويسنده: ترانه بني يعقوب

شايد شما هم در محله اي زندگي مي کنيد که بافتي فرسوده و قديمي دارد. با ساختمان هاي درب و داغان و تصويري که هميشه توي ذوقتان زده. شايد گاهي براي خودتان رويا بافته ايد و فکر کرده ايد که کاش مي شد بافت منطقه را يک شبه تغيير داد. حالا يک شبه تغيير دادن ظاهر يک محله شايد رويايي بيش نباشد، اما شايد ساخت يا احداث يک پاساژ يا مجموعه اي فرهنگي بتواند اين کار را بکند. حتي ممکن است از خودتان بپرسيد آيا اين تغيير و تحول ناگهاني مي تواند روي زندگي شما هم تاثير بگذارد؟ نه روي زندگي شما تنها که بر زندگي همه اهالي محله تان. شهرداري تهران در سال هاي اخير به روياي بعضي ها جامه عمل پوشاند اما اينکه واقعاً نتيجه اي که در ذهن اهالي بوده محقق شده يا نه را کمتر کسي مي داند.
    منصوره بلخاري، امير خراساني و کاوه مظفري پژوهشگران اجتماعي با اجراي پروژه اي در اين باره و با مطالعه موردي در منطقه نظام آباد و راه اندازي يک مرکز بزرگ خريد سعي کردند به اين پرسش ها تا حدي پاسخ دهند اينکه آيا اجراي پروژه هاي عمراني و کلان در محلات فرسوده، بيش از آنکه در خدمت محله باشد، محله را به خدمت خود در مي آورد؟ يا نه؟
    آنها نتيجه پژوهش شان را براي نخستين بار در اختيار ما قرار داده اند، اين پژوهش حاکي از آن است که اجراي پروژه هاي عمراني در محدوده هاي بافت فرسوده خالي از پيامدها و تبعات ناخواسته نيست. يعني صرف اجراي چنين پروژه هايي نه تنها موجب نوسازي نمي شود، بلکه ممکن است مسائل و معضلات اجتماعي جديدي به بار آورد.
    به گفته پژوهشگران طرح راه اندازي اين مرکز بزرگ خريد از آنجايي که تناسب و موازنه سرمايه هاي موجود در بافت محلي را تغيير داده، ايجاد الگوي جديدي از منفعت و ضرر را هم به دنبال داشته است. تا جايي که ممکن است برخي گروه ها و اقشار اجتماعي از راه اندازي اين مرکز منافع بيشتري به دست آورده و ديگران متضرر شوند.
    آنها تاکيد مي کنند دگرگوني هايي که اين گونه پروژه ها مي تواند به بار بياورد نه تنها براي اجتماع محلي و مديريت شهري چندان خوشايند نيست که منافع اجتماع را هم تحت تاثير قرار مي دهد. پژوهشگران اين طرح مي پرسند آيا تمرکز سرمايه در مرکز بزرگ خريد، روند تامين خدمات شهري را در جهت سودآوري بيشتر، جذب و هدايت مي کند؟ آيا مديريت شهري به شکلي عادلانه ميان ذينفعان توزيع مي شود؟ در اين ميان چه تعاملات و بده و بستان هايي ميان مرکز خريد، مديريت شهري و اجتماع محلي شکل خواهد گرفت؟
    در اين تحقيق از مباني نظري «حق بر شهر» و رويکرد روش شناختي «تحليل ذينفعان» استفاده شده.همچنين گردآوري و تحليل داده ها با توجه به مشارکت گروه هاي مختلف ذينفع اجرا شده است.
    مرکز بزرگ خريدي که بتازگي در شرق تهران راه اندازي شده است شعاع اثرگذاري منطقه اي و حتي فرامنطقه اي است، اما در درجه نخست محلات نظام آباد، گرگان و شارق را تحت تاثير قرار مي دهد. اين محلات به شکل ذوزنقه اي در حد فاصل خيابان دماوند و انقلاب در جنوب، خيابان سبلان شمالي در شمال، گرگان در غرب و سبلان در شرق قرار دارند. محله نظام آباد، که بافت مرکزي اين محدوده است، قدمتي در حدود 6 دهه دارد. به طوري که نخستين خانه هاي مسکوني ساخته شده در اين محل در دهه 1330 ساخته شده و از اوايل سال هاي دهه 1340 به اين سو، شکل امروزي خود را پيدا کرده. در حال حاضر، در اين مرکز واحدهاي مختلفي داير است که هر کدام به عرضه کالا و محصولاتي خاص مي پردازند. از هايپر مارکت و رستوران هاي مشهور گرفته تا فروشگاه هاي پوشاک، لوازم بهداشتي و وسايل خانگي. برندها و مارک هاي مشهور خارجي و مجموعه اي از کالاها و تابلوهاي لوکس که در همان نگاه نخست، کمتر با بافت و مناسبات محله همخواني نشان مي دهد.
    پژوهشگران همچنين بافت جمعيتي ساکن در اين محلات را هم تحليل مي کنند: «وضعيت معيشتي اغلب ساکنان ضعيف و کم درآمد (عمدتاً جزو دهک هاي سه و چهار درآمدي)، با ميانگين سني بالا، غالباً مذهبي و با تنوع قوميتي است. بيشتر ساکنان اوليه محلات، سبزواري ها، اراکي ها و سپس اصفهاني ها بودند. از نظر مذهبي نيز به غير از اکثريت مسلمان، اقليتي از ارامنه مسيحي نيز در محله سکونت داشته اند که اکنون در نتيجه مهاجرت، تعدادشان کم تر شده. طبق تحقيقات، مشخص شده نرخ باسوادي در اين محلات پايين تر از ميانگين منطقه و شهر تهران است.»
    
    افزايش سود براي سهامداران و رونق کم براي گروه هاي محلي
    يکي از نخستين يافته هاي اين تحقيق افزايش سود و منفعت براي سهامداران اين مرکز بزرگ خريد و رونق کم براي گروه هاي محلي را نشان مي دهد. پيامدي که نه تنها در کوتاه مدت که حتي در حال حاضر نيز تاحدودي محقق شده و شواهد حاکي از آن است که موفقيت سرمايه گذاري در ميان مدت تضمين شده است. هر چند براي مغازه داران کوچک و خرده فروشان خبري از رونق اقتصادي نيست؛ به طوري که برخي از آنها يا مجبور به تعطيلي يا دچار رکود شده اند.
    تضعيف موقعيت اقتصادي و کاهش امنيت شغلي نيروي کار هم از ديگر يافته هاي اين تحقيق است. بد نيست بدانيد هم اکنون در اين فروشگاه 200 نفر و در برخي فروشگاه هاي برند معروف حدود 50 نفر کار مي کنند. بيشتر اين نيروي انساني در فروشگاه ها به طور مستقيم با کارفرما قرارداد دارند؛ اما اکثر نيروي کارهايپراستار و همچنين خدماتي هاي اين مرکز خريد بواسطه شرکت هاي پيمانکاري قرارداد بسته اند.
    يکي از اصلي ترين نگراني هاي نيروي کارهمين قراردادهاي سه ماهه است که موجب شده امنيت شغلي شاغلان کاهش بيابد. دستمزد و مزاياي شغلي نيز در سطح حداقل هاي مصوب وزارت کار قرار دارد. يکي از کارگران خدماتي اين مرکز خريد در اين باره مي گويد: «قرارداد ما ساعتي ۴۲۰۰ تومان است و با شرکت خدماتي «...» که پيمانکار هايپر است قرارداد سه ماهه مي بنديم. در ماه به اندازه حداقل وزارت کار، حقوق مي گيريم و حق بيمه نيز از همين مبلغ کسر مي شود. تا جايي که مي دانم شرکت پيمانکاري براي يک ماه حدود 25 ميليون از هايپر مي گيرد اما ميزان پرداختي اش به پرسنل حداکثر 11 ميليون است.»
    همچنين تعدادي از شاغلان در اين مرکز خريد در گفت و گو با پژوهشگران اين طرح به طولاني بودن شيفت هاي کاري پرسنل، تعداد کم نيروها و برخوردار نبودن از مرخصي اشاره مي کنند. در مورد بيمه نيز برخي از کارکنان پيماني مي گويند چند ماهي است بيمه اي برايشان رد نشده. فضاي کار در اين مجموعه هم بدون هر گونه فضاي استراحت و رفاهي براي پرسنل است. يک کارگر خدماتي هايپراستار در اين زمينه مي گويد: «اتاق استراحت و رختکن پرسنل در پارکينگ است، در کنار در خروجي هم يک کانکس 2 در 2 هست که آنجا ناهارمان را مي خوريم.»
    
    پرستيژ و کلاس منطقه يا افزايش سرمايه نمادين
     اما اين طورهم نيست که پژوهشگران اين طرح به پيامدهاي مثبت آن اصلاً توجه نکرده باشند. آنها مي گويند: «در کوتاه مدت، راه اندازي اين مرکز بزرگ خريد پيامدهاي مثبتي براي برخي از گروه هاي محلي داشته. نخست اينکه راه اندازي آن باعث شده امنيت در معابر اطراف افزايش پيدا کند. به گفته کسبه و اهالي محله، کوچه هاي اطراف و پشت آن در گذشته چندان امن نبوده و دزدي هايي در اين منطقه گزارش مي شده. دومين پيامد مثبت اين مرکز خريد براي اهالي محل را مي توان با عنوان «افزايش سرمايه نمادين» توصيف کرد. اگرچه اهالي از سود مالي اين مرکز خريد بهره نمي گيرند، اما به گفته برخي از اهالي «پرستيژ» و «کلاس» محله افزايش يافته. افزايش قيمت زمين و املاک اطراف هم از ديگر پيامدهاي مثبت است.»
    خوانين زاده، دبيرشوراياري محله گرگان در اين باره مي گويد: «به غير از تهديدهايي که اين مرکز بزرگ خريد داشته، دو فرصت نيز براي محله ايجاد کرده؛ اول اينکه باعث افزايش ارزش املاک شده و دوم اينکه زمينه تبديل شدن محدوده خيابان مدني به بورس تجاري را ايجاد کرده.»
    
    کاهش خدمات شهري مورد نياز اهالي
    بررسي سرانه خدمات شهري محدوده احداث اين مرکز بزرگ خريد حاکي از آن است که سرانه بسياري از خدمات شهري نه تنها براي جمعيت حال حاضر محدوده کافي نيست، بلکه طبق برنامه هاي موجود تامين اين خدمات در آينده نيز دچار مشکل اساسي است. در چنين شرايطي، بخشي از مساحت محله که به عنوان «خدمات شهري» قرار بوده به همه شهروندان منفعت برساند، با راه اندازي اين مرکز خريد به کاربري غالباً تجاري تغيير يافته تا سودش مختص عده اي خاص شود.
    پژوهشگران به سه دسته از اين خدمات همچون فضاي سبز، ورزشي و پارکينگ اشاره مي کنند که در واقع، تاسيس اين مرکز برگ خريد موجب شده اين فضاها نه مختص اهالي که صرف تامين منافعِ گروه هاي خاص شود. در نتيجه، با افزايش تراکم جمعيت در ميان مدت، کمبود خدمات شهري و رفاهي در محله بيشتر احساس شود و به تدريج ممکن است موجب نارضايتي عمومي شود.
    
    تشديد بار ترافيک، تعارض در منطقه و طرد گروه هاي فرودست
    افزايش بار ترافيکي در منطقه يکي از پيامدهاي قابل توجه ساخت اين مرکز بزرگ خريد در محله نظام آباد است و در ميان مدت به دليل تداخل بار ترافيکي، مشتريان اين مجموعه با مراجعه کنندگان به بيمارستان امام حسين، ترافيک سنگيني در حدفاصل اين دو مجموعه ايجاد مي شود. همچنين پژوهشي که در اين زمينه انجام شده نشان مي دهد: «با تشديد اختلاف طبقاتي ميان برخي مشتريان اين مرکز بزرگ خريد، کالاها و خدمات اين مجموعه و سطح زندگي اهالي، پيش بيني مي شود که در ميان مدت تعارضي ميان اين مجموعه و جامعه محلي ايجاد شود.»
    يکي از مشتريان اين مرکز بزرگ خريد در اين باره مي گويد: «از معايب اين مجموعه ايجاد حسرت مدام براي اهالي است که توان خريد و مصرف خدمات و امکانات اين فضا را ندارند.» اين مساله از آن جهت مي تواند مشکل ساز باشد که درحال حاضر سهامداران و مديريت اين مرکز خريد هيچ نوع راهبرد مشخصي براي برقراري ارتباط با جامعه محلي ندارند. در واقع، مديران آن برقراري ارتباط و تعامل با اهالي محل را در سطحي ترين شکل آن تصور کرده اند.
    هاشمي مدير اجرايي اين مرکز بزرگ خريد در پاسخ به اينکه برنامه آن براي تعامل با اهالي محله چيست؟ مي گويد: «ما در اعياد مذهبي مراسم داريم و شرايط اجتماعي و مذهبي محله را لحاظ مي کنيم. مثلاً در روزهاي سوگواري موسيقي مجموعه قطع مي شود.»
    بررسي روند و تناوب منطقي تحقيق همچنين حکايت از اين دارد که اقشار فرودست به دليل ناتواني براي تامين نيازهاي معيشتي و همچنين تشديد نابرابري در توزيع منابع و خدمات در سطح محله به تدريج از محله طرد مي شوند. به طوري که در بلندمدت ترکيب جمعيتي محل بويژه از نظر طبقاتي تغيير مي کند. اين موضوع به طور خاص در مورد مستاجران فعلي محله مصداق دارد. به طوري که پيش بيني مي شود در آينده، مستاجران فعلي ديگر قادر نخواهند بود متناسب با شرايط اقتصادي و اجتماعي که در آينده در بافت محل غالب مي شود، همچنان در اين محله سکونت داشته باشند.
    
    اعيان نشين سازي مراکز بزرگ خريد و شکاف اقتصادي
    پژوهشگران اين طرح پيشنهادهايي براي کاهش اين عوارض دارند که جبران کسري خدمات شهري از محل دريافت عوارض تغيير کاربري ها يکي از آنهاست. همچنين جلب مشورت و نظارت هيات امناي محلات در امور مربوط به اين مرکز خريد، نظارت و بهبود شرايط شغلي نيروي کار مجموعه و راه اندازي بازارچه خوداشتغالي محلي از جمله آنهاست.
    پژوهشگران اين طرح تاکيد مي کنند: «يکي از مشکلات بارز محله نظام آباد، بيکاري است که علاوه بر فقر به برجسته شدن «شکاف اقتصادي» منجر مي شود. به عبارت ديگر، راه اندازي اين مرکز خريد بزرگ نه تنها بيکاري و مشکلات اقتصادي اهالي را در پي داشته، بلکه فرصت و قدرت رقابت سرمايه هاي خرد محلي را پايين آورده.
     از اين رو، نياز است تا تسهيلات و يارانه هاي ويژه اي جهت تقويت «کسب و کارهاي کوچک محلي» فراهم شود تا هم به رونق اقتصادي محله کمک کند، هم از طرد و به حاشيه رانده شدن سرمايه هاي خرد محلي اجتناب شود.
    همچنين از آنجايي که به موجب راه اندازي اين مجموعه، امکان «اعيان نشين سازي» محله وجود دارد و ممکن است به موجب آن بخشي از جمعيت ساکن محله که توان باقي ماندن در متن محله را ندارند، به حاشيه رانده شوند، توجه به برنامه هايي جهت ادغام و دربرگيرندگي اقشار فرودست ضرورت دارد. در اين باره مي توان از طريق جلب مشارکت «مرکزخدمات رفاهي شهرداري» تسهيلات و امکاناتي ويژه براي توجه به اقشار آسيب پذير فراهم کرد.
    
    نيم نگاه
     افزايش بار ترافيکي در منطقه يکي از پيامدهاي قابل توجه ساخت اين مرکز بزرگ خريد در محله نظام آباد است و در ميان مدت به دليل تداخل بار ترافيکي، مشتريان اين مجموعه با مراجعه کنندگان به بيمارستان امام حسين، ترافيک سنگيني در حدفاصل اين دو مجموعه ايجاد مي شود. همچنين پژوهشي که در اين زمينه انجام شده نشان مي دهد: « با تشديد اختلاف طبقاتي ميان برخي مشتريان اين مرکز خريد، کالاها و خدمات اين مجموعه و سطح زندگي اهالي، پيش بيني مي شود که در ميان مدت تعارضي ميان اين مجموعه و جامعه محلي ايجاد شود»
     پژوهش صورت گرفته نشان مي دهد اين مرکز بزرگ خريد تاثيرات مثبتي هم براي محل داشته است: «به گفته کسبه و اهالي محله، کوچه هاي اطراف و پشت اين مرکز در گذشته چندان امن نبوده و دزدي هايي در اين منطقه گزارش مي شده. دومين پيامد مثبت اين مجموعه براي اهالي محل را مي توان با عنوان «افزايش سرمايه نمادين» توصيف کرد. اگرچه اهالي از سود مالي اين مرکز خريد بهره نمي گيرند، اما به گفته برخي از اهالي «پرستيژ» و «کلاس» محله افزايش يافته. افزايش قيمت زمين و املاک اطراف هم از ديگر پيامدهاي مثبت است.»
کالاهاي حسرت ساز براي اهالي / ارزيابي پيامدهاي اجتماعي مثبت و منفي راه اندازي مرکز بزرگ خريد در محله اي با بافت سنتي
    


 روزنامه ايران، شماره 6618 به تاريخ 23/7/96، صفحه 9 (گزارش)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 19 بار
    



آثار ديگري از "ترانه بني يعقوب"

  اميد بستن به زالو و جوجه تيغي / آيا هميشه نسخه حكيم باشي ها معجزه مي كند?
ترانه بني يعقوب، ايران 25/6/97
مشاهده متن    
  چشم ما به پاي شماست / گشتي در بازار كفش دست دوز
ترانه بني يعقوب، ايران 20/6/97
مشاهده متن    
  لباس عروسي را بكن كوله مدرسه را بردار
ترانه بني يعقوب، ايران 18/6/97
مشاهده متن    
  جاده به سمت كابل يك طرفه شد / آيا با خروج كارگران افغان، كارفرمايان ايراني دچار مشكل مي شوند؟
ترانه بني يعقوب، ايران 11/6/97
مشاهده متن    
  بيوه هاي 16 ساله / غمنامه دختران پاكدشت
ترانه بني يعقوب، ايران 6/6/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
صنايع زيرساخت هاي كشاورزي، غذايي، دام و طيور (دامپروران)
متن مطالب شماره 205، بهمن 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است