|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه اعتماد96/10/16: گفت و گوي ملي
magiran.com  > روزنامه اعتماد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4112
دوشنبه بيست و هشتم خرداد ماه 1397



خدمات سايت




 
MGID3291
magiran.com > روزنامه اعتماد > شماره 3994 16/10/96 > صفحه 2 (سياست) > متن
 
      


پرونده 
گفت و گوي ملي
سليمي نمين: بايد گفت و گو كنيم و در مورد اصول به توافق برسيم

نويسنده: آرزو فرشيد

علوي تبار: اتفاقات اخير تكرار نمي شود
    
    يك هفته تنش در سراسر كشور تمام مي شود اما فراموش نخواهد شد، به همين خاطر بايد با بررسي هاي دقيق و ريشه اي راه تكرار را بست. بررسي هايي فراتر از نگاه جناحي، خالي از تئوري توطئه و مبتني بر واقعيت. تنها در چنين چارچوبي مي توان دريافت كه چرا تجمع مشهد به كرمانشاه، ايذه و تهران و... كشيده مي شود؟ فقط با چنين نگاهي است كه مي توان دريافت چرا «نه به گراني» به سرعت به شعارهاي ساختار شكنانه و عكس پاره كردن ها مي رسد؟ عليرضا علوي تبار فعال سياسي اصلاح طلب و عباس سليمي نمين فعال سياسي اصولگرا در گفت وگويي مبتني بر همين قواعد، حوادث اخير كشور را بررسي كردند.
    
    براي شروع به زمينه هاي بروز اعتراضات اخير بپردازيم. آقاي روحاني در واكنش به اين ماجرا گفتند كه ناراضيتي هاي مردم صرفا معيشتي و اقتصادي نيست. به نظر شما اتفاقات اخير در بستر مطالبات اقتصادي مردم رقم خورد يا مطالبات فراتر از اقتصاد؟ علوي تبار: وقايعي كه اتفاق افتاد را از جوانب مختلف مي توان بررسي كرد. يك بحث ماهيت نامشخص و عدم داشتن ليدر مشخص است. بحث دوم اين بود كه افرادي با نوعي انگيزه هاي خاص وارد صحنه شدند و بعد رويكردشان تغيير كرد.
    
    اتفاقا مي خواستم به همين جا برسيم كه اگر مطالبات اقتصادي مردم مبناي اعتراضات بود، چرا خيلي زود تغيير جهت داد؟
    علوي تبار: براي پاسخ به اين سوال بايد به تبيين ماجرا و چگونگي آن پرداخت. در بحث اول و توصيف ماجرا قبلا گفته بودم كه به نظرم اين اتفاقات نامي مثل اعتراضات جوانان آنلاين بي آينده دارد. از مجموع شعارها و رفتار ها به نظرم مي آيد كه مجموعه اي احساس ياس و تحقير در جامعه خشم و اين خشم نوعي تحول ايجاد كرده است. عمدا از كلمه تحول استفاده و كرده و نمي گويم «شجاعت». در حقيقت ريشه ماجرا احساس تحقير است. گاهي وقت ها احساسات درست و حقيقي نيست اما در افراد مبنايي ايجاد مي كند. در تبيين اتفاقات اولين تحليل اين بود كه انگيزه هاي اقتصادي داشتند. اولين حركت ظاهرا با يك جرقه اقتصادي در مشهد شروع شد. علاوه بر آن ٩٠ درصد شهرهايي كه اين تجمعات در آنها صورت گرفت، همان شهرهاي بودند كه سابقه تجمع واعتراض صنفي نسبت به صندوق ها و موسسات مالي و اعتباري را داشتند يا مثلا در مورد مساله حق آب زاينده رود قبلا درگيري هايي در برخي مناطق شده بود. بنابراين مي توان گفت كه اتفاقات اخير هم جرقه و هم بسترهاي عيني اقتصادي داشت ولي به سرعت از اين مساله عبور كرد و درگير نارضايتي ها در حوزه هاي ديگر شد. همچنين فاقد دستگاه فكري مشخصي بود و بيشتر ابراز خشم بود.
    
    معتقديد كه خشم باعث عبور از مسائل اقتصادي شد؟
    علوي تبار: نه فقط خشم، در واقع تركيب افراد معترض نيز تغيير كرد. در برخي از اين شهرها قبلا صندوق هاي مالي مشكل ايجاد كرده بود. نكته اينجا است كه مساله موسسات مالي تا حد زيادي حل شده است و عده باقي مانده نيز طي زمان بندي انجام شده پول خود را دريافت خواهند كرد. به نظر من مساله اصلي يك ناراضيتي كلي بود كه با احساس ياس و تحقير و نهايتا خشم مردم همراه شد. براي اين تجمعات مي توان سه مرحله قائل شد. شروع آنكه از مشهد و با انگيزه هاي اقتصادي بود. بعد به يك سري اعتراضات سياسي تبديل شد و در مرحله سوم به چيزي شبيه شورش تبديل شد.
    
    اجازه دهيد فعلا وارد مرحله دوم و سوم نشويم. آقاي سليمي نمين نظر شما در مورد انگيزه هاي ناآرامي هاي اخير چيست؟ تحليلي هم مبني بر در كار بودن توطئه وجود داشت. آقاي جهانگيري از دست هاي پشت پرده گفتند. نظر شما در اين باره چيست؟
    سليمي نمين: من با فرمايش آقاي علوي تبار كاملا همراه هستم اما معتقدم كه آنچه گفته شد را بايد عوامل فرعي دانست. عوامل اصلي كه بايد به آن توجه جدي داشته باشيم اين است كه ما جامعه اي را اداره مي كنيم و سلايق مختلف در اداره اين جامعه دخيل است اما ارتباط منطقي بين نيروهاي فعال جريانات سياسي نداريم. منظورم از نبود ارتباطات منطقي ميان جريانات اين است كه قطعا چند جريان فكري موثر درجامعه داريم. جرياناتي كه هر كدام پايگاه اجتماعي خاص خود را دارند. اينها مي توانند نظاماتي را به وجود آوردند كه هم تحقير ايجاد نشود و هم برخي ياس ها شكل نگيرد. به عبارتي قبل از شكل گيري ياس بايد تدبيري براي آن انديشيد. اين امر زماني ممكن است كه جريانات سياسي فعال در كشور فضاي خصومت آميزي ميان خود به وجود نياورند. يا اگر به دلايل مختلف به وجود آمد صرف نظر از آنكه ريشه اين خصومت چيست، درصدد رفع اختلافات و شرايط ناگوار برآيند. شرايط دايمي جامعه بايد بر مبناي ارتباط ميان جريان هايي است كه مي خواهند كشور را اداره كنند. امروز شما راي مي آوريد و فردا ديگري. بين كساني كه در مديريت جامعه نقش دارند بايد رابطه منطقي برقرار باشد. نه تنها نبايد ميان جريان هاي سياسي خصومت وجود داشته باشد بلكه بايد خصومت را در جاي ديگري پيگيري كنند. خصومت را به جاي شكل دادن در صفوف خود بايد متوجه كساني كرد كه نه سعادت اين جريان را مي خواهند و نه آن جريان را. اكنون مدتي است كه با چنين اخلالي مواجه هستيم. هر يك از جريانات نيز براي اخلال در روابط، دلايلي را ارايه مي كنند. اكنون ما سعي مي كنيم عداوت كساني كه بدترين دشمني ها را با ما دارند، به نوعي عادي سازي كنيم يا لااقل آن عداوت ها را از نگاه جامعه دور كنيم: طبيعي است كه حاصل اين كار عداوت بين خودمان مي شود.
    
    پس درگيري بين جريان هاي سياسي را بستر بروز ناآرامي هاي اخير مي دانيد؟
    سليمي نمين: نمي گويم بستر است، مي خواهم بگويم كه اين شرايط ما را به سويي سوق مي دهد كه جامعه در مسائل داخلي و مسائل بين الملل ضربه پذير مي شود. ما وقتي توانستيم از سلطه امريكا خارج شويم كه ميانمان وحدت ملي شكل گرفت. در غير اين صورت امكان نداشت كه سلطه را از كشور برانيم. حالا كه در مسير ساختن جامعه قرار گرفته ايم نيز به همين اتحاد و وحدت ملي نياز داريم. برخي از جريانات سياسي احساس مي كنند نه تنها نياز به اين وحدت ندارد بلكه بايد ديگري را حذف كنند. اين را به يك جريان سياسي خاص نسبت نمي دهم. اين نگاه تماميت خواهي يا خودشيفتگي اولا به قدرت ملي ضربه مي زند، دوما امكان تحرك بدخواهان را در داخل و خارج كشور افزايش مي دهد. از يك نقطه اي ما اين نگاه به برخوردهاي سياسي را وارد برخوردهاي فيزيكي هم كرديم. اين ضربه پذيري جامعه را بيشتر مي كند همانطور كه بيشترين تحريم ها بعد از سال ٨٨ اعمال شد. گرچه برخي علما سعي كردند صحنه را به سوي عقلانيت سوق دهند اما هنوز برخي از بيگانگان و بدخواهان ايران به دنبال استفاده از گسل ها و شكاف ها هستند.
    
    منظورم از توطئه بيشتر توطئه داخلي بود. وقتي آقاي جهانگيري مي گويد دست هايي پشت پرده است يعني جريان سياسي مخالف دولت در شروع تجمعات نقش داشت؟ كما اينكه در مورد تجمع مشهد از دخيل بود گروه هاي منتقد دولت صحبت مي شد. قبلا نيز تجربياتي از اين جنس داشته ايم. به همين خاطر مي توان پرسيد كه تجمعات اخير چقدر به اعتراضات مشهد در سال ٧١ شبيه بود؟ علوي تبار: برخي معتقد هستند كه كلا اين ماجرا را بر مبناي تئوري توطئه مي توان توضيح داد. من معتقد هستم كه حتي اگر موفق شوند در مورد تمايل يك جريان داخلي به شروع اين ماجرا دلايل كافي ارايه كنند: صرفا به تجمع مشهد مربوط مي شود. تجمعات در ساير شهرها را بايد به كمك عناصر ديگري توضيح داد. به علاوه برخي معتقد هستند كه توطئه خارج از ايران را نيز بايد وارد تحليل كرد. بر اساس اطلاعاتي كه در وزارت خارجه نيز موجود است، عربستان از مدتي قبل سعي مي كرد برخي جناح هاي به ظاهر متضاد و مخالف جمهوري اسلامي را دور هم جمع كند. عربستان با گروه هاي جدايي طلب، سلطنت طلب يا گروه هايي مثل سازمان مجاهدين كه ظاهرا در يك مجموعه نمي گنجند، ارتباط برقرار كرد. آنها را تامين مالي كرد و قاعدتا توقع داشته كه نوعي هماهنگي بايكديگر داشته باشند. بسياري معتقد بودند كه ما در حاد شدن و خشن شدن اعتراضات اخير نبايد نقش خارجي را نديده بگيريم. سيستم رسانه اي آنها نيز مي تواند چنين كمك هايي را ارايه دهد. به نظر مي رسيد كه فضاي عمومي جهاني خواستار روشن شدن چند نكته است. خطوطي كه رسانه هاي خارجي دنبال مي كردند اين بود كه دو قطب آشتي ناپذير در ايران داريم و هيچ راه ميانه اي وجود ندارد. بر همين اساس گفته مي شود كه اصلاح ناممكن است و اصلاح طلباني كه بدون براندازي به دنبال اصلاح هستند را بايد كنار گذاشت. هيچ امكان گفت وگو و سازشي نيست. متاسفانه در غياب يك رسانه ملي كاملا موفق بودند. من واقعا راديو و تلويزيون را مقصر مي دانم كه با اين همه يال و كوپال نمي تواند فضا را واقع بينانه منعكس كند. مي خواهم بگويم كه توطئه ها داخلي نيست و اگر هم انگيزه اي در آغاز وجود داشت خيلي موثر نبود. نواري كه در مشهد پخش شد و آقايي با سوابق مشخص به مردم مي گفت كه بياييد و ما پشت سر شما هستيم را شنيديم اما اينها اهميت زيادي ندارد.
    
    اما اين تجمعات با شعار «مرگ بر روحاني» آغاز شد. حتي از گوشه و كنار تحليل هايي شنيديم مبني بر اينكه شايد اين ماجرا پروژه اي براي حذف روحاني از معادلات آتي سياسي باشد. علوي تبار: تئوري هاي توطئه خيلي سخت قابل اثبات است. يعني شايد بتوان شواهدي يافت اما نمي توان دلايل كافي براي اثبات آن ارايه كرد. به نظر من محور قرار دادن اين تئوري ها براي اهل سياست سم است. ما اگر مي خواهيم از اين داستان يك درس جدي بگيريم بايد از خودمان بپرسيم كه در رفتارمان چه اشكالي داشتيم و بخشي از جامعه را به ياس، تحقير و خشم كشانديم. اين نگاه براي ما خيلي مفيدتر است. تئوري هاي توطئه خيلي خود آدم را راحت مي كند مگر آنكه از آن هم درس گرفته و همانطوركه آقاي سليمي نمين گفتند: گفت وگوي ملي را جدي بگيريم. نه فقط بين دو جناح متعارف سياسي زيرا امروز تنوع بيش از اين است و جريان هاي ديگري بايد در گفت وگوي ملي مشاركت كنند. به همين خاطر تاكيد مي كنم كه بايد تئوري توطئه را در پرانتز گذاشته و از آن درس بگيريم. يعني اگر دولت اطلاعاتي در اين باره دارد بگويد اما اگر دلايل قانع كننده اي در كار نيست، برخي دشمني ها را تشديد نكنيم. همه ما بايد مسووليت پذيرانه با مساله مواجه شده و از آن درس بگيريم. معتقد هستم كه دولت و كل حكومت بايد مسووليت خود را در اين داستان به عهده بگيرند. اگر دولت مي خواهد نقش خود در ايجاد ياس را ناديده گرفته و همه چيز را به گردن ديگران اندازد، بزرگ ترين ضربه را به خودش مي زند.
    
    از نقش جريان منتقد دولت در شروع تجمع مشهد صحبت كرديد. اين تحليل را اين روزها خيلي شنيديم. اغلب گفته مي شد كه تجمع اعتراضي عليه دولت بود اما رشته كار از دست شان رفت. چرا و چگونه اينگونه شد؟ يعني بستر جامعه اينقدر مهيا بود كه در شهرهاي مختلف شاهد تجمعات شبيه به هم باشيم؟سليمي نمين: من هم مثل آقاي علوي تبار فكر مي كنم كه اين رويكرد سم است. چون وقتي اينطور نگاه كنيد جناح مقابل هم شروع مي كند و مثلا مي گويد كه لايحه بودجه شما با افزايش ٥٠ درصدي قيمت بنزين، جامعه را خشمگين كرده است. اين اتهام زني ها به يكديگر مشكل ساز است. به ويژه در شرايط فعلي. در آينده مي توان سهم لايحه بودجه، برخي بي توجهي ها به مسائل جامعه و... را ارزيابي كرد اما اكنون پرداختن به اين مسائل سم نيست. خيلي از كشورهاي منطقه و دولت هاي بزرگ تلاش دارند ما را از مسير خود خارج كرده و دموكراسي، نفوذ منطقه اي را از ما بگيرند. آنها توفيق پيدا نمي كنند مگر اينكه ضعف هايي را از خود بروز دهيم. در واقع نبايد ضعف ها را در چارچوب جناحي دنبال كرد. اين كار خصومت ها را تشديد مي كند. سفير آلباني در يكي از كشورهاي اروپايي به سفير ما گفته بود كه شما اصلا متوجه هستيد كه در آلباني چه اتفاقي عليه شما مي افتد؟ گفته بود امريكايي ها براي كساني كه از عراق به آلباني برده شده اند يك تشكيلات وسيعي ايجاد كرده اند در فضاي مجازي عليه شما جريان سازي كنند. در اين شرايط اختلافات داخلي در كشور جو رواني ايجاد مي كند؟ حتما. مثلا الان دولت هوشمندانه و به خاطر اينكه سال آينده به خاطر انتخابات مجلس احتمال تصويب افزايش قيمت بنزين اندك است يا حتي از سر غفلت به اين نتيجه رسيده كه قيمت بنزين را افزايش دهد، تبديل شدن اين مساله به جنجال در فضاي مجازي ربطي به جناح بندي هاي ما ندارد. چند بار خودم شنيدم كه آقاي رييس مجلس مصاحبه كرد و گفت به همه لايحه بودجه الزاما راي مثبت نمي دهيم. به خصوص به مساله قيمت بنزين اشاره كرد ولي التهابي در فضاي مجازي ايجاد شد و جو رواني ايجاد شد. معتقدم ما در اين زمينه قصورهايي داريم.
    البته بايد توجه داشت كه تنها دولت در ايجاد اين اعتراضات دخيل نيست. براي مثال قوه قضاييه هم حتما در ايجاد ياس نقش دارد. اينگونه نيست كه افراد تنها در رفت و آمد به اداره هاي دولتي احساس تحقير كنند. ممكن است اين حس در رفت و آمد به برخي محاكم قضايي به وجود بيايد. بنابراين قوه قضاييه هم بايد پيام دريافت كند. از سويي نبايد اتفاقات اخير را در كانال جناحي بيندازيم چرا كه اين كار خطاست. بايد از زاويه منافع ملي به ماجرا بنگريم. ورود به اين بحث بايد منجر به وحدت شود.
    
    به نظر شما پيگيري منافع ملي در گرو اين است كه ما تئوري هاي توطئه داخلي را كنار گذاشته حتي نشانه هايي كه در شروع اعتراضات وجود داشت را ناديده بگيريم و فقط به توطئه هاي خارجي توجه كنيم؟
    سليمي نمين: توطئه هاي خارجي كه واقعيت است. وقتي وزير خارجه امريكا مي گويد ما در تلاش هستيم حكومت ايران را تغيير دهيم، يعني اعتراضات پشتوانه هاي اين چنيني هم دارد.
    
    مي فرماييد نبايد به دشمن خارجي فرصت داد پس چرا با وجود اين پشتوانه ها جرقه شروع اعتراضات از سوي مخالفان دولت زده شد؟
    سليمي نمين: طبيعي است كه دشمن براي شروع از منازعات ما استفاده مي كند. اگر به جاي دولت فعلي، مخالفين دولت هم روي كار بودند اين اتفاق رخ مي داد. كما اينكه در دوره احمدي نژاد مخالفين مي گفتند كار دولت بايد نيمه تمام بماند و از قدرت كنار گذاشته شود. اگر در آن دوران هم اتفاقي مي افتاد، مي شد تقصير را بر گردن جريان مخالف دولت مستقر انداخت. اگر ارتباطي هم ميان اعتراضات اخير با اصولگرايان وجود داشته باشد قصور تنها بر گردن اصولگرايان نيست. افرادي در جريان اصلاحات نيز عبور از روحاني را كليد زدند. اگر بخواهيد ادله بياوريد من هم مي توانم ادله اي بياورم كه اصلاح طلبان هم كارهايي كردند كه جو ضد دولت تشديد شد. به همين دليل مي گويم كه بازي جناحي كردن ماجرا بسيار خطا است.
    
    بسيار خب: محور ديگري كه در بررسي تجمعات اخير بايد به آن بپردازيم، نوع برخورد و مواجه نهادهايي حاكميتي است. در مورد نوع برخوردها نظرتان چيست؟ علوي تبار: در جريان حوادث اخير خيلي معقول برخورد شد. سعي شد تا آنجا كه امكان دارد از قوه قهريه استفاده نشود. درست هم همين بود. من معتقدم حتي اگر شواهد و قرائني براي توطئه هاي داخلي و خارجي داشته باشيم بايد از منسوب كردن مردم به اين توطئه ها بپرهيزيم زيرا به خشم و ياس آنها دامن مي زند. اتفاقي كه در جامعه ما رخ داده را بايد آن را به فال نيك بگيريم. تمام جناح ها تاكيد كردند كه مردم حق اعتراض و انتقاد دارند. از قوه قضاييه تا نيروهاي انتظامي كه كارشان برخورد است، تاكيد داشتند مردم حق اعتراض دارند. البته اين موضوع حق قانوني است و قانون اساسي نيز آن را به رسميت شناخته است. به هر حال مورد تاكيد قرار گرفت و همه خطاب شان به معترضان بود كه شما حق داريد اعتراض كنيد اما از روش هايي استفاده كنيد كه قابل دفاع باشد. تا اينجا اتفاق خوبي بود كه كليت نظام به اين نقطه رسيدند. اين نگاه قطعا بر روي نيرويي كنترل كننده هم اثر گذار است. آنها هم همين ديد را دارند كه افراد حق اعتراض دارند و ما به عنوان نيروي انتظامي و نظامي بايد تنها جلوي خلاف و تخريب اموال عمومي و خصوصي را بگيريم. اين اتفاق خوبي بود اما هنوز حلقه هايي كم داريم. همه جاي دنيا وقتي گروهي اعتراضي مي كنند سياست مداران با آنها وارد گفت وگو مي شوند، به صحنه مي روند و سعي مي كنند با آنها حرف بزند. متاسفانه ما كسي را نداريم كه با معترضان وارد گفت وگو شود. نگراني ديگر انفعالي بود كه در جامعه شاهد آن بوديم. نمي خواهيم قضاوتي در مورد اعتراض كننده ها داشته باشيم اما حتي در شهرهاي بزرگ نيز شاهد بوديم كه تعداد آنها از يك حدي بالاتر نرفت. برخي به من مي گفتند رفتيم در حاشيه تظاهرات و ديديم برخي شعار مي دهند: از شعاردهنده پرسيده بود فكر نمي كنيد كه شعارها با يكديگر تناقض دارد؟ مشخص است فردي كه با خشم شعار مي دهد خيلي روي آن فكر نكرده است. بنابراين مي شود با او گفت وگو كرد. همانطور كه در همه دنيا اين كار انجام مي شود.
    به اين نكته توجه داشته باشيد كه چند ماه قبل در چارچوب هاي ايران انتخاباتي نسبتا رقابتي برگزار شد. پرشور بود و مردم با اميد زيادي راي دادند. راي دو طرف هم نسبتا بالا بود. اكنون بايد اين سوال را از خودمان بپرسيم كه چه كرديم كه جامعه با اين شور و هيجان كمتر از ٧ ماه به اينجا رسيد؟ به عمد تاكيد دارم كه از واژه «ما» استفاده كنم چرا كه «كي بود كي بود ما نبوديم، ندارد» مسووليت اين اتفاقات را بايد همه ما برعهده بگيريم. همه ما در نااميد و مايوس كردن و تحقير شدن مردم نقش داشتيم. مثلا تركيب دولت، تركيب مجمع تشخيص و... گويي اين پيام را به مردم مي دهيم كه انتخابات راه خوبي نيست.
    
    اتفاقا در همين انتخابات اخير حدود ١٧ ميليون نفر راي ندادند. حالا كه معترضان با جريان هاي سياسي موجود نسبتي ندارند، مي توان به اين نتيجه رسيد كه معترضان همان تحريمي ها بودند؟علوي تبار: خير: در همه جاي دنيا درصدي هستند كه به هيچ وجه راي نمي دهند و اصلا انگيزه سياسي ندارند. در حدود ١٠ تا ١٥ درصد اصلا وارد اين وادي نمي شوند. درصدي هم ممكن است با كل سيستم مخالف باشند اما بعيد است اين درصد بخواهند تحولي ايجاد كنند. برخي از اين افراد ممكن است قبلا راي داده باشند اما الان نسبت به مكانيزم تغيير با راي شك كرده اند. اتفاقي كه مسبب آن سيستم سياسي كشور است. مدت طولاني است كه هيچ گفت وگويي ميان جناح هاي سياسي صورت نگرفته است. الان همه قبول داريم كه امنيت ملي ايران به دليل شرايط منطقه اي در وضعيت خاصي قرار دارد. همه قبول داريم كه اگر از اين بحران اقتصادي عبور نكنيم فاجعه به بار مي آيد. چرا در مورد ميزان اعتماد عمومي به نهادهاي حاكميتي صحبت نمي كنيم و براي حل آن وارد مذاكره نمي شويم؟ در حالي كه همه اتفاق نظر داريم كه جامعه نبايد دوقطبي شود. بايد اين معترضان را حتما جزيي از مردم تلقي كنيم و اين نارضايتي را جدي بگيريم و براي آن كاري بكنيم. خوشبختانه دستگاه هاي كنترل كننده اعتراضات برخورد بدي با معترضان نداشتند. حتي در برخي ويديو ها مي ديديم كه نيروهاي انتظامي و نظامي دوستانه صحبت مي كردند و سعي داشتند جلوي مشكلات را بگيرد كه نشانه نوعي رشد است.
     در ميان اين صبوري ها نكات قابل تاملي وجود دارد. با معترضان برخورد مناسبي شد و حتي بيش از حد انتظار صبورانه بود اما تعداد كشته ها در مناطق مختلف نسبتي با ميزان درگيري ها نداشت. وقتي مي گويند در يك تجمع دو نفر كشته شده اند، انتظار مي رود كه درگيري شديدي مشاهده شده و چندين نفر مورد ضرب و شتم قرار گرفته باشند نه اينكه بدون مقدمه دو نفر كشته شوند.
    علوي تبار: اولا در بعضي مناطق زمينه هايي براي اينگونه درگيري ها وجود دارد. برخي مناطق مستعد خشونت است و اين امر دلايل اجتماعي دارد. در اين مناطق اگر دعوايي هم اتفاق بيفتد به قصد مرگ است. البته مشكل تكنيكي هم وجود داشت. براي مثال همه جاي دنيا مرسوم است كه براي مقابله با تظاهرات نيروهاي ضد شورش از گلوله هايي استفاده كنند كه از بدن كسي رد نشود يا دستگاه هاي آب پاش مخصوصي داشته باشند كه آسيب جدي نزند يا از اسلحه هايي با گلوله هاي پلاستيكي استفاده شود. در چين تظاهراتي شده بود كه خيلي كشته داد، آن زمان گفتند ما گلوله پلاستيكي نداشتيم از اصلي استفاده كرديم و خبرنگارها به شوخي مي گفت احتمالا گاز اشك آور هم نداشتند از گاز شيميايي استفاده كردند. از اين جهت است كه مي گويم مشكل تكنيكي در آموزش و برخورد و كنترل هم وجود دارد. چرا كه شاهد بوديم نيروهاي كنترل كننده هم كشته دادند. انتظار مي رود نيروي نظامي و انتظامي بتوانند از جان خود حفاظت كنند. وقتي كسي براي تيراندازي مي آيد و اسلحه دارد بايد حواس شان جمع باشد و جان پناه پيدا كنند. در برخي مناطق كه كشته داشتيم نيرويي كه مسوول كار بود حتما آموزش كافي نداشته و براي شرايط آن منطقه به خصوص آماده نبوده است. از سويي بايد به اين موضوع فكر كرد كه مردم جايي را داشته باشند تا براي اعتراض به آنجا بروند. به خاطر دارم كه در دوران اصلاحات وزارت كشور به دنبال نقاطي براي جمع شدن مردم و اعتراض كردن مي گشت.
    
    بعد از اتفاقات اخير تاكيد زيادي به اين موضوع شد اما فكر نمي كنيد اين موضوع چندان با فرهنگ و شيوه اعتراض ها در ايران سازگار نيست؟علوي تبار: اگر شما مكاني را براي اعتراض هاي مردمي در نظر بگيريد پس تظاهرات به نفع حكومت هم بايد در همان نقاط انجام شود. نمي توان از يك طرف گفت هيچ كس حق ندارد در خيابان تظاهرات كند اما از يك طرف عده اي هر روز و به هر مناسبت در خيابان تظاهرات به راه بيندازند. نكته اي كه ممكن است مردم را آزار دهد دبل استاندارد داشتن است. مثلا آيا تظاهراتي كه همين چند روز گذشته به نفع حكومت برگزار شد مجوز داشت كه تظاهرات معترضان بايد مجوز داشته باشد؟ اگر آن تظاهرات به نفع حكومت مجوز نمي خواهد نمي توان گفت تظاهرات اعتراضي هم مجوز مي خواهد.
    
    تجربه نشان مي دهد هر زمان ناامني در تهران رخ مي دهد بلافاصله امنيت تهران به سپاه سپرده مي شود. در مورد اخير اما اين اتفاق رخ نداد. به نظر شما آيا نيازي يا اينكه اين اتفاق به رابطه دولت و سپاه ربط دارد؟سليمي نمين: حتما ضرورتي نبوده است. نيروي انتظامي در برخي زمينه ها درخواست مي كند. احتمالا در مورد اخير نيازي احساس نشده است. همانطور كه آقاي علوي تبار مطرح كردند در تهران اعتراضات بسيار محدود بود. به نظر من ما در زمينه برگزاري تجمع و اعتراض پيشرفت هايي داشته ايم. يك مرتبه به خيابان كارگر رفته بودم تا كتابي تهيه كنم كه ديدم نيروي انتظامي جلو و عقب تظاهركنندگان ايستاده و آنها را كنترل مي كند: مردم هم شعار مي دادند. حتي شعارهايي با نيش و كنايه مطرح مي شد. از همين نظر معتقدم گام هاي خوبي در اين مسير برداشتيم. بعيد مي دانم اگر عده اي بخواهند براي اعتراض به لايحه اي تظاهرات راه بيندازند مجوز داده نشود. به نظر من آنچه مردم را به سمت عصبانيت پيش برد فضاي ايجاد شده بود: ضمن اينكه قبول دارم كساني كه با فضاي رواني ايجاد شده: عصباني مي شوند را نبايد عامل دست بيگانه خطاب كرد. اما نمي توانيم اين موضوع را در نظر نگيريم كه عده اي تلاش كردند اعتراضات را به سمت غيرعادي شدن پيش ببرند. در اينجا دو بحث مطرح است. زماني مي توان خواسته ها را از طريق قانوني دنبال كرد اما زماني آنقدر افراد را عصباني مي كنند كه كارهاي غيرعادي از خود نشان دهند. همان طور كه آقاي علوي تبار اشاره كردند كه شعارها در تناقض با يكديگر بود. مردم در حالت عصبانيت چيزي مي گويند كه نبايد با آنها برخورد كرد. قطعا نيروي انتظامي هم به اين عقلانيت و رشد رسيده است. هر چقدر بيشتر فرصت ايجاد شود تا مردم مقداري از عصبانيت فاصله بگيرند بهتر است. بايد ميان كسي كه معترضان را تحريك مي كند و عده اي كه تحريك شده اند تفاوت قائل شد. اين تدبير باعث مي شود كه عناصر تحريك شده افزايش پيدا نكند. زماني اين اعتراضات براي بيگانه موفقيت ايجاد مي كند كه خطايي انجام دهيم و در ميدان به گونه اي عمل كنيم كه عناصر تحريك شده افزايش پيدا كنند. نكته قابل تامل ديگر كه لااقل بايد معاون سياسي استانداري ها روي آن مطالعه كنند اين بود كه در كشتارهاي صورت گرفته هيچ شليكي از سوي نيروي انتظامي اتفاق نيفتاد. به نيروي انتظامي تاكيد جدي شده بود كه در شرايط خيلي ويژه مثلا اگر معترضان خواستند مقرشان را تصرف كنند تيراندازي صورت گيرد و در ميدان تظاهرات خياباتي از سلاح استفاده نشود. همين اتفاق هم رخ داد. با اين حال در برخي استان ها سلاح به وفور وجود دارد.
    
    يعني فكر مي كنيد كه معترضان دست به كشتار زدند؟سليمي نمين: در ميان معترضان سلاح استفاده شد. در مورد بچه اي كه كشته شد قطعا سلاح از سوي كساني كه در تظاهرات نقش داشتند به كار گرفته شد يا كشته هايي كه به دليل خلاص كردن كاميون آتش نشاني اتفاق افتاد. اين موضوع بايد با توجه به مناطق وقوع بررسي شود.
    
    البته در مورد برخي از موارد نيز اينگونه كه گفتيد نبود. براي مثال در مورد شهرستان درود نماينده اين شهر هم تاييد كرد كه براي كنترل جمعيت شليك صورت گرفته و اين طور نبوده كه سلاح در دست معترضان باشد؟ سليمي نمين: بله، در مواقعي كه برخي به مقر نيروي انتظامي حمله كردند، بايد تيراندازي مي شد. همه مي دانند كه در اين مواقع مقاومت نكنيد سلاح ها دست عده اي مي افتد كه امنيت مردم را به خطر مي اندازد.
    
    سوال ديگري كه در ماجراهاي اخير مطرح بود اين است كه بالاخره اين حاضران در خيابان ها به كجا متصل هستند؟ رهبري اين افراد در دست چه كسي بود؟ اين عجيب نيست كه با فيلتر شدن يك كانال تلگرامي همه چيز تمام شود؟ علوي تبار: به نظرم يك بستر عيني براي خشم وجود داشته است و زماني كه امكان بروز يافت به اعتراض تبديل شد. اين افراد سازماندهي و حتي خواسته روشني نداشتند. يك وقت است كه عده اي اعتراض مي كنند و خواهان ابطال انتخابات هستند اما اين افراد نمي دانستند دقيق چه مي خواهند. رهبر مشخصي نداشتند. البته در هر تجمعي معمولا عده اي وارد شده و سوءاستفاده مي كنند. ما عده اي در جامعه داريم كه به دلايل متفاوتي لطمات سنگيني خورده اند و اينها در هرفرصتي انرژي خود را تخليه مي كنند. به عنوان مثال خانواده هايي كه فرزندان خود را در درگيري هاي مختلف از دست داده اند. نمي شود انتظار داشت خشم اين افراد تمام شود و خيلي عاقلانه برخورد كنند. متاسفانه مطمئن نيستم كه ما كاري انجام دهيم تا زمينه هاي بروز خشم از بين برود.
    
    پس بعد از اين ماجرا بيشتر به بررسي هاي جامعه شناختي نياز داريم. علوي تبار: بيشتر از آن به اقدام نياز داريم. به نفع همه است كه يك سري نهادها را از دعوا و رقابت سياسي خارج كنيم. مثل قوه قضاييه يا شوراي نگهبان بي طرف كه طرف دعوا نيست. قوه قضاييه سالم و قدرتمند به نفع تمام جريان هاي سياسي و حتي به نفع دشمنان اين حكومت است. به عنوان مثال يك آقاي ماجراجويي حرفي را به قوه قضاييه نسبت مي دهد. رييس قوه قضاييه نبايد به آن فرد جواب دهد و به طرف دعوا تبديل شود. جامعه بايد لنگرگاه هايي داشته باشد كه در تلاطم ها منجر به افتادن مسافر هاي كشتي به آب نشود. در دوران پس از انقلاب خيلي موضوعات را بي خودي خرج كرديم. از مذهب، مرجعيت و نهادهاي حكومتي زيادي خرج كرديم. از سوي ديگر بايد پلوراييسم را بپذيريم. يعني من بپذيرم كه تعداد زيادي از افراد جامعه نه من را قبول دارند نه هيچ فرد ديگري را. آنها نيز حق دارند حرف بزنند به شرط آنكه الزامات را بپذيرند. اين براي شناسنامه دار كردن اقشار مختلف است. شعارهايي كه در تجمعات اخير شنيده شد نشان دهنده اين بود كه گرايش هاي سياسي مختلفي در جامعه وجود دارد و بايد آنها را به رسميت بشناسيم. بايد به نكات پنهان در جامعه امكان بروز دهيم. اينها سازماندهي نداشتند اما معلوم نيست بدون سازماندهي باقي بمانند. در تهران مي شود اين مسائل را كنترل كرد اما در مرز امكان اينكه نيروي مسلحي از آن طرف مرز بيايد و دخالت كند: وجود دارد. بايد خودمان را در برابر اين تحول ها با پذيرش تنوع، با كنار گذاشتن برخي نهادها و برخي اصلاحات اساسي واكسينه كنيم. مشكلات جامعه نشان مي دهد ما بايد كارهايي را انجام دهيم كه براي انجام آن دير شده است. نكته ديگر رسانه ملي است كه انتقاد جدي به آن مطرح است. اينكه صدا و سيما در برابر رسانه هاي ديگر خلع سلاح است نشان مي دهد اعتماد عمومي به اين رسانه از بين رفته است.
    
    اگر حوادث ٨٨ كه مختصات ديگر داشت را كنار بگذاريم: اتفاقات اخير تجربه اي بود كه پيش از آن نداشتيم. تجمعات اعتراضي گسترده در سطح كشور را حتي تصور هم نمي كرديم. اين تجربه امكان تكرار دارد؟علوي تبار: نمي تواند تكرار شود. يعني ما هم از برخي مسائل پند مي گيريم.
    سليمي نمين: نكته اي كه در تحليل ها كمتر مورد توجه قرار مي دهيم اين است كه امريكايي ها براي برگرداندن تحريم ها نياز به بهانه جدي داشتند. امريكايي ها براي برگرداندن تحريم ها بدون هزينه نياز به بهانه داشتند. هما نطور كه گفتند [اشاره به علوي تبا] حفظ لنگرگاه ها واجب است. هم جريان اصولگرا، هم جريان اصلاح طلب برخي لنگرگاه ها را تخريب كردند و اين غلط است. شوراي نگهبان لنگرگاه است و جايگاه آن با عملكرد درست بايد تقويت شود يا دليلي ندارد رييس قوه قضاييه درباره همه مسائل سياسي به ويژه مسائل سياسي داخل كشور اظهارنظر و موضع گيري كند زيرا در اين صورت به جامعه القا مي شود كه قاضي پرونده متناسب با سليقه رييس دستگاه حكم مي دهد.
    
    يك نكته ديگر در بررسي اعتراضات هفته قبل مبهم است. نقش و جايگاه اپوزيسيون خارج از كشور. در اعتراضات اخير شعارهايي شنيديم كه بعضا با يكديگر سنخيت نداشت و از برخي گروه هاي خارج نشين حمايت مي كرد. اين درحالي است كه پيش تر تصور مي كرديم كه اين گروه ها در حد و اندازه تجمع راه انداختن در ايران نيستند. الان چه عاملي باعث شده كه عده اي به خيابان آمده و در راستاي منافع آنها شعار دهند؟ علوي تبار: تحليل هاي خود را نبايد عوض كنيم زيرا آنها به طور جدي كاره اي نيستند. اما يك نكته وجود دارد. اين اتفاقات بار ديگر ثابت كرد آنها هيچ اصولي ندارند. مثلا بارها بحث شده است وقتي به همه اينها مي گوييم شما روش خشونت آميز را قبول داريد مي گويند خير اما واقعيت آن است كه اين جريان ها خشونت عليه خودشان را قبول ندارند و با خشونت عليه ديگران مشكلي ندارند. سياستمداري در سياست ماندگار است كه اصول داشته باشد و بر اساس قواعد برخورد كند حتي اگر آن قواعد باب ميل كسي نباشد. شعارهاي همسو با منافع آنها در شرايطي كه مردم خشمگين هستند به معني قدرت آنان نيست. البته از تحول رسانه اي آن طرف نيز نبايد غافل شد. به عنوان مثال شبكه ماهواره اي وجود دارد كه از رژيم گذشته به عنوان بهشت ياد مي كند. كماكان اين شبكه ها فاقد قدرت نفوذ هستند و فقط مي توانند طي مقاطعي به دو قطبي مرگ و زندگي دامن بزنند. اگر توجه كنيد اين شبكه ها در اين مدت بيشترين فحش ها را به اصلاح طلبان داده اند به اين علت كه اصلاح طلبان خشونت را محكوم كردند. وقتي جامعه دوقطبي مي شود گروه هايي براي حذف يكي از گروه ها وارد ميدان مي شوند. ما خودمان در اين بسترسازي مقصر هستيم. به عنوان مثال درباره مجاهدين خلق ما با مردم حرف جدي نزديم. اينها را بايد توضيح داد. اپوزيسيوني كه در اوايل انقلاب با حكومت درگير شد از نظر ايدئولوژيك غيردموكرات و از نظر استراتژي غيرمسالمت جو بود. درباره رژيم پهلوي نيز بحث تحليلي و روشني ارايه نمي كنيم. نه اينكه كاملا وجود نداشته باشد اما در صدا و سيماي ما بازتاب ندارد و مردم از همه نمي شنوند. اين مشكل از سيستم تبليغي ما است و روش تبليغي ما نتوانسته واقعيت دهه اول انقلاب و واقعيت رژيمي كه از آن گذشتيم را درست تبيين كند و بايد اعتراف كنم آنها {رسانه هاي خارج از ايران } بهتر از ما تبليغ مي كنند. به نظر من اين جا ما نياز به تحليل استراتژيك داريم و بايد رسانه ملي را دريابيم و اين رسانه زير پاي همه ما را مي زند.
    سليمي نمين: البته در موضوع اخير صدا و سيما مظلوم واقع شد. مصوبه شوراي عالي امنيت ملي درباره اتفاق هاي اخير به صدا و سيما ابلاغ كرد كه به اين موضوعات نپردازد.
    علوي تبار: روز ٩ دي چند نفر را آوردند شروع كردند فحش دادند به فتنه گر داخلي. الان موقع فحش دادن به اين طرف است؟
    سلمي نمين: اين درست است كه صداو سيما تبليغ مي كرد اما بعد از ابلاغيه شوراي عالي تبليغات تغيير رويكرد داشت.
    
    به موضوع نقش اپوزيسيون بگرديم. چقدر در تجمعات اخير نقش آفرين بودند؟
    سليمي نمين: اپوزيسيون خارج از كشور، از فرصتي كه ما برايش ساختيم بيشترين استفاده را كرد. آنها قوي باشند يا ضعيف فرقي ندارد، وقتي از آنها غافل شويم، توفيق براي شان حاصل مي شود. اگر امروز اپوزيسيون خارج نشين فرصت پيدا كرده است به اين معنا نيست كه اينها قوي هستند بلكه به خاطر آن است كه ما شرايطي را ايجاد نمي كنيم كه در داخل حول ارزش هايي مثل ايرانيت و اسلاميت گرد هم جمع شويم.
    
    چند ماهي است كه فعالان سياسي اصلاح طلب و اصولگرا در حال تاكيد برلزوم گفت وگوي ملي هستند: اتفاقات اخير حجت را در اين باره تمام مي كند؟ علوي تبار: گاهي وقت ها وقايع تلخ نتاج خوبي به بار مي آورد. البته دل مان براي كساني كه كشته شده اند، مي سوزد اما نكته مهم اين است كه اگر اين گفت وگو آغاز شود بسياري از مشكلات حل خواهد شد. من معتقد نيستم در اين گفت وگو ها حتما به توافق مي رسيم. بايد با فرض باقي ماندن اختلافات گفت وگو را آغاز كنيم، بعد بر سر اينكه با حفظ هويت هاي متفاوت در جهت موضوعاتي كه اتفاق نظر داريم، توافق مي كنيم. حتما لازم نيست به توافق برسيم همين كه بر سر قواعد بحران گفت وگو كنيم، مفيد خواهد بود. مانند رقابت دو بوكسور كه با هم رقابت مي كنند اما مي دانند كه وقتي ضربه يك سانت پايين تر بخورد، خطا است. اكنون مي توان يك گام بلندتر برداشت و آن همدلي سياسي است. متاسفانه شاهديم كه هر دو جريان دايم به كام مردم زهر مي ريزند. اين شيوه فايده اي غير از نااميدي ندارد. بايد به دنبال تحرك و اقدام ملي برويم. ما تنها نياز به گفت وگوي ملي نداريم بلكه به گفت وگويي كه مقدمه اقدام ملي است احتياج داريم. گاهي نيز بايد خودمان را تغيير دهيم. اصيل ترين نيروي سياسي نيرويي است كه وقتي در دو راهي منافع ملي و منافع خود يا حتي آبروي خود قرار مي گيرد: منافع ملي را انتخاب مي كند.
    سليمي نمين: من با اين نكته اي كه آقاي علوي تبار گفتند، موافق نيستم. ما حتما بايد در برخي زمينه ها به توافق برسيم. همان طور كه گفتند دو بوكسور در مورد مباني با يكديگر به توافق رسيده اند و قبول دارند كه اگر اين توافقات را نقض كنند خطاكار هستند. در حكومت داري نيز قطعا بايد در مورد يك سري مباني كه موجب وحدت جامعه است، توافق داشته باشيم. اكنون داريم اصولي را زير پا مي گذاريم كه به دشمن فرصت مي دهد. مشكل اين است كه در اصول دچار ولنگاري شده ايم. برخي براي سرعت بخشيدن به تحقق منافع خود، برخي به دليل عدم توانمندي خود در تبيين، اصول را زير پا مي گذارند و... هزينه كردن از اصول براي جامعه مشكل ساز است به همين خاطر بايد گفت وگو كرده و اصول را تقويت كنيم حتي ميثاق امضا كنيم. نكته ديگر اين است كه فرصت طلبي را كنار بگذاريم. در جمعي گفتم اگر اصولگرايان تا ديروز موافق هدفمندي يارانه ها و حذف يارانه افراد پول دار بودند، وقتي دولت تصميم به اين كار مي گيرد: عوام فريبانه مخالفت نكنند. يا مثلا براي رشد اقتصادي بايد كشورهاي همگوني داشته باشيم كه به آن كالا صادر كنيم. اين يعني عراقي كه صدام در آن نباشد يا موارد ديگر. پس نبايد استاد دانشگاه به دانشجو بگويد كه دارند پول شما را به دهان سايرين مي ريزند. يك نگاه نازل را از موضع سياسي ترويج مي كنند
    
    اينها مسائلي است كه جريان ها مي توانند در مورد آن گفت وگو كنند. سليمي نمين: نه، اينها اصول است. اصولي كه همه قبول داريم.
    علوي تبار: در مورد شيوه ها مي توان بحث كرد.
    سليمي نمين: بله، اما اصل ايجاد همگرايي در كشورهاي اطراف است كه هم حافظ امنيت و هم زمينه ساز توسعه اقتصادي باشد. يك زماني حتي نمي توانستيم در يمن هلال احمر داشته باشيم. فردا اگر تغيير اساسي در يمن صورت بگيرد حتما بازار مفيدي براي ما خواهد بود.
    
    به موضوع اصلي يعني تجمعات اخير برگرديم: نكته نگفته اي باقي مانده است؟ سليمي نمين: فكر مي كنم تجربه خوبي خواهد بود براي بازنگري در رفتارهاي حزبي و نگاه هاي كلان.
    علوي تبار: شعارهايي كه در تجمعات اخير شنيده شد نشان دهنده اين بود كه گرايش هاي سياسي مختلفي در جامعه وجود دارد و بايد آنها را به رسميت بشناسيم. بايد به نكات پنهان در جامعه امكان بروز دهيم. اينها سازماندهي نداشتند اما معلوم نيست بدون سازماندهي باقي بمانند. در تهران مي شود اين مسائل را كنترل كرد اما در مرز امكان اينكه نيروي مسلحي از آن طرف مرز بيايد و دخالت كند: وجود دارد. بايد خودمان را در برابر اين تحول ها با پذيرش تنوع، با كنار گذاشتن برخي نهادها و برخي اصلاحات اساسي واكسينه كنيم.
    سليمي نمين:تنها دولت در ايجاد اين اعتراضات دخيل نيست. براي مثال قوه قضاييه هم حتما در ايجاد ياس نقش دارد. اينگونه نيست كه افراد تنها در رفت و آمد به اداره هاي دولتي احساس تحقير كنند. ممكن است اين حس در رفت و آمد به برخي محاكم قضايي به وجود بيايد. بنابراين قوه قضاييه هم بايد پيام دريافت كند. از سويي نبايد اتفاقات اخير را در كانال جناحي بيندازيم چرا كه اين كار خطاست.
    پرونده: گفت و گوي ملي / سليمي نمين: بايد گفت و گو كنيم و در مورد اصول به توافق برسيم
    


 روزنامه اعتماد، شماره 3994 به تاريخ 16/10/96، صفحه 2 (سياست)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 87 بار
    



آثار ديگري از "آرزو فرشيد"

  نعمت احمدي در گفت و گو با «اعتماد»: دعوا سر مجوز بود، نه محل اعتراض
آرزو فرشيد، اعتماد 22/3/97
مشاهده متن    
  بازيگران ١٤٠٠ / «اعتماد» از چرايي طرح زودهنگام مباحث انتخابات رياست جمهوري گزارش مي دهد
آرزو فرشيد، اعتماد 20/3/97
مشاهده متن    
  دورخيز انتخاباتي يا ماموريت سياسي؟ / «اعتماد» از دگرديسي گفتماني ولايتي گزارش مي دهد
آرزو فرشيد، اعتماد 13/3/97
مشاهده متن    
  كهريزك بسته شد / مديركل زندان هاي تهران
آرزو فرشيد، اعتماد 1/3/97
مشاهده متن    
  از تتلو تا بانوي سرخ پوش / ميهمانان جنجالي رييسي
آرزو فرشيد، اعتماد 31/2/97
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه پژوهشهاي خاك (علوم خاك و آب)
متن مطالب شماره 1 (پياپي 3201)، بهار 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است