|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد96/10/23: معدنكاري؛ حفظ محيط زيست و منابع طبيعي با رويكرد توسعه اقتصادي كشور
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4245
پنجشنبه بيست و هشتم دي ماه 1396



خدمات سايت




 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4240 23/10/96 > صفحه 14 (بورس كالا) > متن
 
 


يادداشت بنگاهي 
معدنكاري؛ حفظ محيط زيست و منابع طبيعي با رويكرد توسعه اقتصادي كشور


نويسنده: دكتر بهرام شكوري *

با عنايت به رابطه تنگاتنگ معدن و محيط زيست و ضرورت وجود هر دوي آنها در بقاي زندگي بشر، در مي يابيم که برقراري تعادل ميان اين دو مهم، بسيار حائز اهميت است؛ چرا که استفاده از منابع طبيعي بدون تخريب، امري غيرممکن است. روي اين اصل، اهميت بازسازي معادن و احياي محيط زيست بعد از پايان عمر معادن در جهت بازگرداندن پوشش گياهي و حفظ زيست بوم منطقه ملموس است. با احتساب نياز هر فرد به ۱۴۰۰ تن مواد معدني و سوختي در طول ۸۰ سال زندگي و همچنين جمعيت ۹ ميليارد نفر بر اساس سند توسعه پايدار ۲۰۵۰، به ۳/ ۲ برابر توليد فعلي به منابع نياز خواهد بود؛ بنابراين يکي از چالش هاي جهان امروز، چگونگي فعاليت معدنکاري با کمترين آثار تخريبي و يکي از اهداف توسعه کشورها حفظ تعادل ميان استفاده از منابع معدني و محيط زيست است.
    از مجموع ۶ بيليارد(ميليون ميليارد) دلار ارزش زمين، سهم مواد معدني (طلا، زغال سنگ، الماس و...) ۵ درصد، سوخت هاي فسيلي ۹ درصد، درختان، غلات، حيوانات و... ۴ درصد و آب هاي زميني برابر ۸۲ درصد است. ايران نيز يکي از کشورهاي غني جهان از نظر ذخاير معدني و منابع انرژي است که مي توان در جهت رشد و توسعه کشور از آنها استفاده کرد. ميزان سهم ايران از پتانسيل هاي کره زمين به شرح مساحت جهاني يک درصد، سوخت هاي فسيلي ۹ درصد، مواد معدني ۷ درصد و جنگل هاي جهاني ۳/ ۰ درصد است. با توجه به افق ۱۴۰۴ در توليد مواد معدني و صنايع معدني و در صورت محقق شدن اهداف توليد ۵۵ ميليون تن فولاد، ميزان درآمد حاصله براي کشور از نفت خام ۳۷، مواد معدني ۳، توليدات سنگ آهن ۶ و از توليد فولاد ۲۲ ميليارد دلار خواهد بود. بنابراين با توجه به اهداف سند چشم انداز در باب توسعه معدن، ناگزير به گسترش اکتشاف، استخراج و بهره برداري از منابع معدني کشور هستيم، زيرا طبق اين سند، بخش معدن پتانسيل پوشش بيش از ۶۰ درصد از درآمدهاي نفتي کشور در سال ۱۴۰۴ را دارد. مساحت خاکي کل کشور برابر با ۱۶۲ ميليون هکتار است که ۹ درصد آن را جنگل و بيش از نيمي از آن يعني ۵۲ درصد را مراتع پوشانده اند و در مجموع ۱۱ درصد از مساحت ايران را مناطق چهارگانه محيط زيست (پارک ملي، پناهگاه حيات وحش، منطقه حفاظت شده و آثار طبيعي ملي) در بر مي گيرد.
    جهت برآورد مساحت تخريبي معادن در کشور و مناطق محيط زيست: با احتساب ۳۴۳ ميليون تن توليد ماده معدني در سال ۱۳۹۴ و نسبت باطله برداري ۱۰، مجموع باطله و ماده معدني استخراجي برابر با ۷۷/ ۳ ميليارد تن بوده که با وزن مخصوص متوسط ۵/ ۲، مجموعا ۵/ ۱ ميليارد متر مکعب استخراج صورت گرفته است. چنانچه عمق استخراج در کشور به طور ميانگين ۱۰ متر در نظر گرفته شود، مساحت تحت پوشش عمليات معدنکاري در کل کشور برابر با ۱۵هزار هکتار بوده است. اگر به طور ميانگين هر معدن مساحت ۱۰۰ هکتار را در اختيار داشته باشد و با تعداد ۵هزار و ۲۱۴ معدن (آمار سال ۱۳۹۴)، مساحت کل معادن کشور ميزان ۵۲۱هزار و ۴۰۰ هکتار يعني ۳/ ۰ درصد از مساحت کشور است، در حالي که نسبت مساحت مناطق تحت مجوز معدن در کشورهاي پرو ۱۲، برزيل ۴۵/ ۰ و در استراليا ۲۶/ ۰ درصد است. نسبت مناطق استخراج شده معدني به کل کشور برابر با ۰۰۹/ ۰ درصد، نسبت مناطق استخراج شده معدني به کل مناطق چهارگانه تحت حفاظت محيط زيست کشور، ۰۹/ ۰ درصد و همچنين ميزان تخريب سطح ناشي از معدنکاري در ۱۰ سال (اگر متوسط مقدار استخراج سالانه را يکسان و برابر سال ۱۳۹۴ در نظر بگيريم) برابر با ۰۹/ ۰ درصد است. بنابراين با فرض گسترش سطحي معادن در طول ۱۰ سال مقداري ناچيزي از مساحت کشور تخريب مي شود. از طرفي مطالعه وضعيت مناطق معدن و کشاورزي به کل سطح کشور، آمريکا ۱/ ۰ در مقابل ۵۲ درصد، کانادا ۰۱/ ۰ در مقابل ۷ درصد و ايران ۰۰۹/ ۰ در مقابل ۱۰ درصد نشانگر اين است که سطح تخريب محيط زيست در ايران در مقايسه با ديگر کشورها بسيار کم است. بنابراين، با توجه به سهم ناچيز بخش معدن در تخريب سطح کل کشور و اينکه تنها بخشي از معادن در مناطق حفاظت شده واقع شده اند، اين سوال پيش مي آيد که آيا صرف نظرکردن از فعاليت معدنکاري و ناديده گرفتن پتانسيل هاي معدني کشور، بدون توجه به آثار مثبت معدنکاري بر جامعه، منطقي است؟ معدنکاري تاثيرات مثبت و منفي بي شماري روي عوامل مختلف مرتبط با خود مي گذارد. از جمله مهم ترين تاثيرات بر حوزه هاي مختلف نخست در ايجاد اشتغال پايدار: در سال ۱۳۹۳ در بخش معدن و صنايع معدني با مجموعا ۳۰۴هزار و ۷۸۴ نفر شاغل، ۲۳ ميليارد دلار سرمايه گذاري انجام گرفت و در سال ۱۳۹۴ با سرمايه گذاري ۸/ ۶ ميليارد دلار در معادن با سرانه سرمايه ۳۰۰ ميليون تومان («ايسنا» به نقل از معاونت توسعه اشتغال و کارآفريني وزير کار)، براي ۹۱هزار و۲۱۱ نفر شغل ايجاد شد.دوم توسعه صنعتي: معدن حلقه اوليه زنجيره تامين و ارزش صنايع پايين دستي است و با تامين مواد اوليه صنعت، موجب کاهش واردات مواد معدني به کشور شده است. هر معدن با اقداماتي نظير ايجاد زيرساخت ها در مناطق خارج از محدوده هاي شهري و ايجاد صنايع پايين دستي مانند کارخانه هاي فرآوري، موجب توسعه، عمران و آباداني مي شود.
    سوم کشاورزي: به طور مثال معدن طلاي پرينا بارريک در پرو با انجام تعدادي پروژه نظير بهبود دسترسي به آب تميز، خدمات درماني، مسکن و آموزش و پرورش در جهت تعميم منافع معدنکاري موجب افزايش درآمد خانوارهاي نزديک معدن از ۴۶ دلار به ۱۶۶ دلار شد. معدن طلاي نيومونت در غنا نيز با اجراي برنامه خلاقيت نيومونت در رشد کشاورزي زمينه آموزش ۱۳۶۸ نفر از کشاورزان را فراهم آورد. در ايران نيز معدن سنگ آهن گل گهر، ۶۵ درصد از هزينه هاي احداث راه آهن کرمان- سيرجان را بر عهده گرفته است.چهارم محيط زيست: مراحل هر پروسه معدني شامل پي جويي، اکتشاف تفصيلي، ساخت و تجهيز معدن، بهره برداري، بسته شدن و بازسازي معدن است. عمليات بازسازي لزوما به معناي برگشت زمين به شکل قبل از استخراج نيست و بايد با توجه به شرايط زيست محيطي، علاوه بر ايجاد ثبات در زمين منجر به حفظ و ارتقاي کيفيت زيست بوم منطقه شود.
    طي اين فرآيند، عمليات احيا و تجديد پوشش گياهي و بازگرداندن ارزش آب و زمين انجام مي گيرد. به عنوان مثال عمليات بازسازي در معادن Chivadolimni و Gerakopetra در جزيره ميلوس يونان، تنوع زيستي را به آن محيط بازگردانده است.در ايران نيز در طرح هاي توجيهي معادن، هزينه بازسازي به عنوان يک پارامتر اصلي در نظر گرفته شده و سالانه ۱۲ درصد از حقوق دولتي به سازمان منابع طبيعي براي بازسازي پرداخت مي شود. معدنکاران نيز با رعايت قوانين زيست محيطي سعي در توسعه معدنکاري سبز و استفاده از روش هاي استخراج و فرآوري مناسب براي حذف عوامل مخرب محيط زيست کرده اند. بخش معدن کشور با وجود همه مشکلات و جوسازي هاي موجود در راستاي جلوگيري از فعاليت اين بخش به بهانه حفظ محيط زيست، همواره تلاش خود را در جهت حفاظت و نگهداري از زيست بوم اين سرزمين انجام داده است. در سال ۱۳۹۳معادل ۶۴۳ معدن در اجراي طرح هاي محيط زيستي در مناطق معدني خود، پيش قدم شده و مبلغ ۲۵ ميليارد تومان معادل ۶ ميليون دلار در اين طرح ها هزينه کرده اند. به طور مثال تاکنون اقداماتي همچون پايش آنلاين زيست محيطي در معدن طلاي زرشوران و تهيه علوفه مرغوب براي حيات وحش منطقه معدن سرب و روي مهدي آباد انجام شده است. با همت کميسيون معادن و صنايع معدني اتاق بازرگاني ايران، با توجه به اهميت ضوابط زيست محيطي و کاهش سطح تخريب، ماده واحده اي به جاي ماده ۱۱ قانون معادن با هدف جلوگيري از بخشي نگري ها، اعتمادسازي ميان وزارت صنعت، معدن و تجارت و به عنوان متولي اصلي بخش معدن با ساير دستگاه هاي اجرايي نظير محيط زيست و منابع طبيعي و همچنين توجه به مساله استانداردسازي در فعاليت هاي معدني با توجه به ضوابط و معيارهاي موجود، در اصلاح قانون معادن گنجانده شد.
    پنجم ژئوتوريسم: يکي از روش هاي درآمدزايي، ايجاد اشتغال و ارزآوري، استفاده از معادن و ژئوتوريسم معدني است. به عنوان مثال معدن الماس کيمبرلي در آفريقاي جنوبي با جذب ۸۴ هزار گردشگر در سال ۲۰۰۳ به يک قطب گردشگري تبديل شد. همچنين اسلووني با انتخاب ۹ مکان معدني، ۳۴ هزار نفر گردشگر با درآمد ۱۱۴ هزار يورو در سال ۲۰۱۵ و نيز ۳۹ هزار گردشگر با درآمد ۱۳۵ هزار يورو در سال ۲۰۱۶ را جذب کرده است. در ايران متاسفانه به رغم وجود پتانسيل هاي زياد در بخش ژئوتوريسم معدني، تاکنون درآمدزايي بهينه از آنها نشده است. به طور مثال معدن سرب و روي نخلک که جزو قديمي ترين معادن ايران است، به تازگي در حال تبديل شدن به نخستين موزه معادن ايران است. البته ارزش و جاذبه منابع و ذخاير معدني، تنها به مرحله بهره برداري محدود نيست، بلکه پديده هاي زمين شناسي طبيعي به نوبه خود داراي جاذبه هاي گردشگري بوده و پتانسيل درآمدزايي دارند. نمونه هايي از جاذبه هاي طبيعي ايران غار کتله خور زنجان و غار چال ‎نخجير دليجان هستند. اين غارهاي آهکي، نمونه هايي از جاذبه هاي مواد معدني هستند که در اثر رسوب مواد آهکي، پديده هاي هندسي زيبايي را ايجاد مي کنند و اين پديده ها موجب ايجاد جاذبه هاي گردشگري مي شوند. همچنين چشمه هاي باداب سورت بعد از چشمه پاموکاله ترکيه، به عنوان دومين چشمه آب شور در دنيا، ثبت جهاني شده است.
    مورد ششم تاثير معدنکاري بر مزيت مصرف کمتر آب نسبت به ديگر بخش ها: ميزان مصرف آب در بخش هاي مختلف متفاوت است؛ شرب و خانگي ۶ درصد، کشاورزي ۹۲ درصد و صنعت و معدن ۲ درصد از مصرف آب را به خود اختصاص مي دهند. بر اساس محاسبات، بيشترين مشکل آب کشور مربوط به مصرف آب در بخش کشاورزي است؛ زيرا از ۶۰ ميليارد متر مکعب آبي که هدر مي رود، حدود ۷۰ درصد مربوط به بخش کشاورزي است. بهره وري آب کشاورزي در ايران ۳۵ درصد، در کشورهاي توسعه يافته ۶۵ درصد و در کشورهاي در حال توسعه ۴۵ درصد است. با تغيير تکنولوژي در صنعت، نهايتا ۲درصد صرفه جويي خواهد شد اما با تغيير رويه کشت و تکنولوژي در کشاورزي، مي توان تا ۳۰ درصد صرفه جويي حاصل کرد. هرچند بخش صنعت و معدن مصرف کننده تنها ۲ درصد از آب کشور است، اما يکي از بزرگ ترين مشکلات پيش روي جامعه معدني کشور، بحث کمبود و تامين آب است. با توجه به مطالب فوق و آيتم هايي که بررسي شد، نتيجه مي گيريم که سطح تخريب معدنکاري زياد نيست. از طرفي بخش معدن موتور محرک بخش صنعت تلقي مي شود، چرا که نقش بسيار موثري در توليد، بهره وري، اشتغال و استفاده از پتانسيل هاي طبيعي دارد. نياز روزافزون بشر به زمين کاوي و استخراج منابع معدني، او را ناگزير به تخريب بخش هايي از محيط زيست کرده است، زيرا هر ماده معدني در يک زمان ارزش استخراج پيدا مي کند و ممکن است جايگزين پيدا کرده و ديگر ارزش اقتصادي نداشته باشد. در اين ميان، استخراج اصولي، بازسازي و برگرداندن ارزش زمين، کمک شاياني به احياي مناطق از بين رفته با ارزش افزوده بالاتري خواهد کرد. همان طور که مطالعات نشان مي دهند، در برخي مناطق با رعايت اصول فني و زيست محيطي، نه تنها از تخريب بيشتر جلوگيري به عمل آمده، بلکه توسعه اقتصادي و آباداني را نيز به همراه داشته است. در نتيجه معدنکاري، مخل محيط زيست نبوده و مي توان از آن در جهت بهبود محيط زيست منطقه بهره گرفت. روي اين اصل، آنچه بيش از همه مورد نياز است، رعايت قوانين و مقررات از سوي معدنکار و حمايت و همکاري همه جانبه دولت، سازمان هاي محيط زيست و منابع طبيعي کشور است.
    
    * رئيس کميسيون معادن و صنايع معدني اتاق بازرگاني ايران يادداشت بنگاهي: معدنکاري؛ حفظ محيط زيست و منابع طبيعي با رويکرد توسعه اقتصادي کشور
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4240 به تاريخ 23/10/96، صفحه 14 (بورس كالا)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 3 بار



آثار ديگري از "دكتر بهرام شكوري "

  نقش استراتژي در پيشبرد اهداف بخش معدن و صنايع معدني كشور
دكتر بهرام شكوري*، دنياي اقتصاد 4/10/96
مشاهده متن    
  حمل و نقل؛ پاشنه آشيل برنامه فولاد
دكتر بهرام شكوري*، جام جم 13/4/96
مشاهده متن    
  بزرگ ترين خام فروش اين مرز و بوم كيست؟
دكتر بهرام شكوري *، دنياي اقتصاد 10/7/95
مشاهده متن    
  خام فروشي؛ درد يا درمان؟ / حذف مشوق هاي صادراتي و حقوق دولتي چه تاثيري بر عملكرد معادن دارد؟
دكتر بهرام شكوري*، دنياي اقتصاد 5/4/95
مشاهده متن    
  تحقق سند چشم انداز فولاد در سايه رشد و توسعه انرژي كشور
دكتر بهرام شكوري *، دنياي اقتصاد 4/3/95
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه آرشيو بهداشت حرفه اي
متن مطالب شماره 1 (پياپي 201)، 2017را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1396-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است