|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد96/10/23: وزير ضد جنگ
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4453
يك شنبه 29 مهر 1397



خدمات سايت




 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4240 23/10/96 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


وزير ضد جنگ
نخستين متصدي امور خارجه ايران چه كسي بود؟



    
    دنياي اقتصاد : وزارت خارجه يکي از بخش هايي است که به دليل فقدان نهادمندي در مراحل اوليه نمي توان تاريخ فعاليت هاي مربوط به آن را به درستي بيان کرد. در مورد نخستين کسي هم که براي اولين بار متولي امور مربوط به اين بخش بوده، اختلاف نظرهايي وجود دارد. فاطمه سهيلي، دانشجوي دکتراي تاريخ خوارزمي در پژوهشي با عنوان «ميرزا عبدالوهاب نشاط اصفهاني، نخستين وزير امور خارجه ايران» که با همکاري آسيه حسيني انجام داده، کوشيده است تا به بخشي از ابهامات پيرامون نخستين وزير امور خارجه در ايران پاسخ دهد. به باور اين پژوهشگران ميرزاعبدالوهاب نشاط اصفهاني اولين کسي است که منابع از وي به عنوان متصدي وزارت امور خارجه ياد مي کنند. در ادامه سخنراني فاطمه سهيلي را در نخستين کنفرانس تاريخ روابط خارجه ايران در اين رابطه مي آوريم.
    در مقدمه ورود به بحث بايد اشاره شود که در حکومت ايران در بخش اجرايي تفکيک مناسب مشاهده مي شود، اما در قسمت سياست گذاري و تصميم گيري تفکيک مناسب بيشتر حالت صوري دارد و تصميم گيرنده نهايي و اساسي همان شاه بوده است. اختلاف نظري ميان محققان وجود دارد که نخستين وزير خارجه ايران «ميرزاعبدالوهاب نشاط اصفهاني» است يا ميرزا ابوالحسن خان ايلچي شيرازي، اسنادي نشان مي دهد که ميرزا عبدالوهاب نخستين وزير امور خارجه است. يکي از اين اسناد حکمي است که فتحعلي شاه براي انتصاب او به اين منصب صادر مي کند.در اين حکم به صراحت آمده که اين فرد به انتظام مقام وزارت خارجه منصوب شده است. در همان زمان منابع ديگر تاريخي از جمله تاريخ «ذوالقرنين» آورده است که تا اواخر کار اصلا اسم کاري که ميرزا عبدالوهاب انجام مي داد وزارت نبود. اگرچه کار وزارت را انجام مي داد ولي مسمي به وزارت نبود. اين وضع در مورد اعتضادالسلطنه نيز صادق است. اولين باري که در منابع از وزير خارجه سخن گفته مي شود، قبل از شروع جنگ دوم ايران و روس است و آن هم در مورد «ميرزاابوالحسن خان ايلچي» هنگام ورود مازارويچ به ايران است. اما براساس جست وجوي ما در اسناد رسمي و مراسلاتي که صورت گرفته سر هنري ويلاک کاردار سفارت انگلستان در تهران طي نامه اي خطاب به معتمدالدوله (ميرزاعبدالوهاب) ، وي را صراحتا وزير امور خارجه خطاب کرده است.
    
     شخصيت ميرزا عبدالوهاب
    در مورد شخصيت ميرزا عبدالوهاب خان نيز بايد گفت که اين فرد از سادات معروف اصفهان بوده و اصالتا به ناحيه جهرم فارس تعلق داشته است. وي از اخلاف حکيم سلمان موسوي حسيني بوده که در سال ۱۰۰۰ از سوي شاه عباس به اصفهان فراخوانده شد و از آن پس منصب و لقب حکيم باشي را برعهده گرفت. شخص ميرزا عبدالوهاب در شعر، خط و انشاء شهره بود و يک جنبش ادبي را در اصفهان پايه گذاري کرد که قصد بازگشت به سبک گذشته ادبيات را داشت. شهرت اين مکتب به پايتخت قاجاريه (تهران) رسيد و فتحعلي شاه او را به پايتخت فراخواند. وي از مناصبي چون منشي گري کار خود را آغاز و به مرور مدارج ترقي را طي کرد.
    
     اهل قلم و اهل شمشير
    در کنار اين امر که او از اهل قلم شمرده مي شود. در چند جنگ فرماندهي جنگ را نيز برعهده داشته است و به اين ترتيب همزمان با اهل قلم، از اهل شمشير نيز به شمار مي رود. در درگيري هاي شرق ايران، جايي که فتح خان وزير شاه منصور بعد از تسلط بر هرات با خوانين خراسان متحد مي شود و قصد حمله به مشهد را دارد. طي اين جريان معتمدالدوله (ميرزاعبدالوهاب) به شرق فراخوانده مي شود و جنگ صورت مي گيرد. با اينکه فتح خان شکست مي خورد اما ميرزاعبدالوهاب خان اسير بنيادخان هزاره اي مي شود و جالب آنکه در همين حين که اسير است، وظيفه خود را در امر ديپلماسي از ياد نمي برد و طي مذاکراتي با بنيادخان مي کوشد که او را وادار به تسليم کرده و به سمت حکومت ايران متمايل کند. هرچند که در اين جريان ناچار مي شوند به بنيادخان حکومت کوسويه، باخرز و غوريان را به عنوان باج پيشنهاد کنند تا ضمن حاکميت بر اين مناطق و تبعيت از دولت ايران، ميرزا عبدالوهاب را آزاد کند.
    
     ماجراي ملاقات با ناپلئون
    يکي از مسائلي که در مورد ميرزاعبدالوهاب نشاط در تاريخ آورده شده، ملاقات او با ناپلئون است. ما مي دانيم که پس از حمله روسيه به قفقاز ايران در پي آن بود که با فرانسه ارتباط برقرار کند. در اين زمان ناپلئون بر فرانسه حاکم بود و ميرزا رضا قزويني به فرانسه مي رود و در فينکنشتاين، قراردادي بسته مي شود. بعد از اين هم هيات ميرزاعسگرخان افشار ارومي است که به عنوان نماينده سياسي ايران به دربار ناپلئون مي رود. در هيچ يک از منابع اصلي اين دوره از جمله تاريخ ذوالقرنين، معاصرالسلطانيه، ناسخ التواريخ، تاريخ نگارستان، منتظم ناصري، روضه الصفاي ناصري و... نيامده است که معتمدالدوله به پاريس رفته و موفق به ديدار با ناپلئون شده است. تنها احمد نيکوهمت با اشاره به مقاله ايرانيکا که جوادي نوشته است، آورده که اين فرد به پاريس رفته و با ناپلئون ديدار کرده و البته آن مقاله ايرانيکا نيز هيچ رفرنسي در اين زمينه نياورده است. از آنجا که ميرزا عبدالوهاب شخصيت مهمي بود، نمي شود که اين فرد در قالب هيات همراه بوده باشد و در هيچ منبعي سخني از وي به ميان نيامده باشد. يعني اگر در نظر بگيريم که در اين زمان وي وزيرامورخارجه نبوده است، دست کم منشي الممالک بوده اما همين امر نيز در هيچ يک از منابع اصلي نيامده است.
    
     مخالفت با جنگ ايران و روس
    همچنين در عهدنامه مفصل با انگليس اين شخص جزو هيات امضاکننده بوده است. از طرف بريتانيا جيمز موريه حضور داشته و از طرف ايران محمدشفيع مازندراني صدراعظم، ميرزا بزرگ قائم مقام اول، وزير عباس ميرزا و معتمدالدوله حضور داشتند که تاريخ نگارستان مي گويد معتمدالدوله در عهدنامه شريک الراي بوده و در مقام دوستي با روس حضور داشته است. البته اين امر را تاريخ نگارستان آورده، اما در منابع ديگر يکي از اشخاصي که مهم ترين مخالفت سرسختانه را با شروع جنگ دوم ايران و روس کرده است، همين ميرزا عبدالوهاب خان است. در اينجا بخشي از روضه الصفا را که به اين امر اشاره دارد ذکر مي شود:
    «علماي متعصب و همانا کارگزاران دربار وليعهد که بنابر بعضي از مصالح راضي به مصالحه نبودند در تقويت آن کوشيدند. علماي ايران که برحسب مذهب اثني عشري خود را نايب امام مي دانستند، از ديار عرب و عجم، همهمه و دمدمه در آوردند که اگر پادشاه ايران در اين باب مسامحه کند، تکليف ما که مروجان دين مبين و حاميان شرع حضرت سيدالمرسلينيم آن است که به اتفاق با همه عوام و خواص و اهل آفاق موافقت ورزيم و مرافقت جوييم و با سران دولت روسيه راه مراحبت (گشاده رويي) گوييم. چون عموم عوام مطيع علماي معروف به اجتهادند بر اين قول اتفاق کردند. علما حکم جهاد دادند و کل دربار اطاعت کردند الا جناب معتمدالدوله عليه العاليه ميرزا عبدالوهاب نشاط اصفهاني و ميرزا ابوالحسن خان ايلچي شيرازي».
    ميرزا عبدالوهاب هم جنبه ادبي دارد و هم جنبه عرفاني و تا حدودي دنيا گريزي و بي توجهي به مال دنيا را از او مي بينيم. در جاي ديگر شاهد هستيم که هم اهل قلم است و هم اهل شمشير و در محاسبات و رياضيات نيز سر رشته دارد. در مجموع يک شخص چند جنبه است، اما اگر همه اينها را کنار بگذاريم و به همين مخالفت او از جنگ ايران و روس توجه کنيم، به اهميت اين شخصيت پي مي بريم. او دليل مخالفت اش را اطلاع از توانمندي هاي روسيه و ضعف هاي ايران بيان مي کند بنابراين مخالفت وي جنبه اصولي دارد.
    
    وزير ضد جنگ / نخستين متصدي امور خارجه ايران چه كسي بود؟
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4240 به تاريخ 23/10/96، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 15 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر
 جستجوی مطالب
کلمه مورد نظر خود را وارد کنيد

جستجو در:
همه مجلات عضو
مجلات علمی مصوب
آرشيو اين روزنامه
متن روزنامه های عضو
    
جستجوی پيشرفته



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه مديريت محيط زيست و توسعه پايدار
متن مطالب شماره 1 (پياپي 4)، 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است