|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد96/11/10: مسائل علم پزشكي در عصر صفوي
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4662
سه شنبه 1 مرداد 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4255 10/11/96 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


مسائل علم پزشكي در عصر صفوي




    از معضلاتي که در عصر صفوي براي پزشکان وجود داشت عدم امنيت جاني و مالي بود، در واقع زندگي پزشک دربار در گرو سلامتي پادشاه بود و با بيماري يا مرگ شاه، پزشکان او در معرض خطر و تهديد قرار مي گرفتند. کمپفر در اين باب مي آورد: «اين شاه (شاه صفي) که تنش روز به روز فسرده تر، کاهيده تر و رنگش زردتر مي شد، بي ميلي اش نسبت به غذا نشان از اين بود که سلامتش مختل شده است. حکيم باشي از علاج کردنش درمانده بود، همه حذاقت و مهارتش را در کار درمان کردن به کار گرفته بود و همه بي فايده ماند. از اين رو به جان خود و جان او بيمناک بود، زيرا جان او به جان شاه بستگي داشت و اگر پادشاه در اثر بيماري در مي گذشت، حکيم باشي را به سبب عدم مهارت در مداواي بيمار مي کشتند يا دست کم کليه دارايي اش را مصادره و خودش را تبعيد مي کردند. چنان که بر هر دو طبيب شاه عباس ثاني اين ماجرا رفت...»
    در اين شرايط اسفناک براي پزشکان.... چاره اي نبود که پزشکان در مقابل اين وقايع يا تقصير را به گردن منجمان و طالع بينان انداخته و نحس بودن جلوس پادشاه را علل بيماري اعلام کنند يا درصدد دخالت در انتخاب پادشاه متوفي برآيند و با گزينش شاهزاده دلخواه خويش به شاهي، از خطر بگريزند که طبق گزارش شاردن دو پزشک نامدار صاحب نفوذ دربار ميرزا صاحب و برادرش ميرزا کوچک با مشاهده مرگ شاه عباس دوم «براي رهايي يافتن از بلا تصميم گرفتند به جانشيني پسر دوم شاه متوفي چندان که توانند، بکوشند.» به شهادت شاردن «در ايران سلامت پزشکان دربار به تندرستي پادشاه بسته است و اگر وي بميرد طبيبان معالجش را به جرم عدم توانايي در معالجت اگر نکشند دست کم تبعيد و دارايي شان را مصادره مي کنند و تنها به قدر گذران روزانه چيزي به ايشان مي دهند.»
    از ديگر معضلاتي که باعث زمينه حضور افراد غير متخصص در حوزه پزشکي در اين زمان مي شد، اعتقاد به سحر و جادو نزد مردم و کارکرد خرافات در گروه هاي مختلف جامعه بود. به دليل ذهنيت خرافاتي اکثريت توده مردم گرايش و همسويي با درمانگران خرافاتي به وجود مي آمد و در نتيجه پزشکان شايسته از جامعه طرد و در حاشيه قرار مي گرفتند تا جايي که بسياري از آنها نتوانستند به فعاليت خود ادامه بدهند و به دربار مغولان در هند رفتند و به پزشکي در آن سامان پرداختند. حتي شاهان صفوي همچون توده جامعه، طالع بيني را در بيماري و عدم سلامت دخيل دانسته و براي درمان و غلبه بر امراض دست به دامن رمالان و فالگيران مي شدند و اين گرايش به خرافات تا جايي بود که دامن پزشکان معروف عصر صفوي را نيز گرفته بود و برخي از اين پزشکان به رويکردي مطلوب به اين خرافات در درمان خود دست يافته بودند تا اين حد که زماني پزشکان شاه صفي، از درمان وي به دليل ازدياد و افراط وي در ميگساري ناتوان شدند، سر پزشک شاه از ترس جان يا اعتقادش، تمام تقصيرها را بر گردن ستارگان انداخت و گفت: «اگر شاه گرفتار ضعف و سستي شده به سبب اين است که مراسم تاجگذاري را در ساعت سعد و ميمون انجام نداده است.»
    شاردن در اين خصوص آورده است: «... طبيب چون از علاج کردن پادشاه درمانده و نااميد شد، براي خلاص عذري انديشيد که طبيبان هوشمند اروپا به همه ظرافت طبع و نيروي ابتکار، آفريدن دستاويزي را نمي توانند و در کتاب هاي بقراط و جالينوس نيز مشابه چنين دستور درج نشده است. حکيم باشي، گناه را به گردن منجم باشي انداخت و گفت مقصر حقيقي منجم باشي است که براي تاج گذاري ساعت سعد انتخاب نکرده است.» ايشان درباره خرافاتي بودن برخي شاهان صفوي مي نويسد: «شاه سليمان پس از تاج گذاري دوباره در همان روز به نام جديدش براي حکام بزرگ و معاونان آنان و صاحب منصبان مهم سراسر کشور رقم و خلعت فرستاد، گفتي پادشاهي نو به تخت سلطنت برآمده است.»
    از جمله تاثيرپذيري پزشکان دربار از خرافات مي توان به درمان هاي ذيل اشاره کرد: براي درمان جوش هاي چرکي بدن، وقتي ماه در محاق است بدن طفل را با پارچه پاک کرده و در همان موقع اين جمله را تکرار کنند: «اي ماه همچنان که تو رو به زوال مي روي اين جوش ها را هم زايل کن.» همچنين براي درمان تب مالاريا يک روش جادويي پيشنهاد مي کند که نيازمند استفاده از يک بره (گوسفند)، ريسمان و يک دوشيزه در يک چهارشنبه است و از اين دست درمان هاي خرافي در بين پزشکان عصر صفوي خصوصا نيمه دوم آن، بيشتر بود. به عبارت ديگر اگرچه دوره صفويه با تجديد حيات علمي و هنري مقارن شد و پزشکي نيز دستاوردهايي داشت؛ اما اين افتخارات اندک بود و پزشکان ايراني ناآگاه از پيشرفت اروپايي ها، هنوز خود را همچون پزشکان سده هاي سوم و چهارم هجري مي ديدند.
    در اين باره الگود به نقل از فراير در باب وضع طبابت در ايران در اثر خود مي نويسد: «اين ها (پزشکان) عادت ندارند با مطالعات و تحقيقات جديد، پيشرفت هاي تازه به دست آورند و از اين جهت با همان تعصبي که به مقدسات متمسکند به اصول طب عرب چسبيده اند، در نتيجه شيمي و بيماري شناسي کمتر طرف توجه واقع شده و تصور مي کنند کارد جراح مفيدتر است.» فراير، درباره شيوه درمان پزشکان اين دوره مي آورد: «شيوه و روش عربي براي آنها به اندازه حرمت به تثليث نزد ما ارزش دارد و در آن علم شيمي جايگاهي ندارد. براي آنها نه آسيب شناسي محلي از اعراب دارد و نه چاقوي تشريحي نفعي، چون شرع، آن را حتي از تشريح کرکس مرده منع کرده است و بنابراين در تشريح کارشان ناقص و معيوب و نظريات آنها به سان وراجي يک طوطي سخنگوي است. آنها در هنر و فن جراحي کامل نيستند و به حجامت متوسل مي شوند.»
    
    منبع: سعيد آقارضايي، شيوا رضايي، «پزشکي عصر صفويه با تکيه بر سفرنامه هاي غربي»، تاريخ نو، ۱۳۶۹.
    
    مسائل علم پزشکي در عصر صفوي
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4255 به تاريخ 10/11/96، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 16 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
مجله دندانپزشكي جامعه اسلامي دندانپزشكان
شماره 2 (پياپي 3102)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است