|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه شرق96/11/21: يادداشت هاي مسكو
magiran.com  > روزنامه شرق >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 3428
چهار شنبه 25 ارديبهشت 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2387
magiran.com > روزنامه شرق > شماره 3083 21/11/96 > صفحه 8 (انديشه) > متن
 
      


بررسي 
يادداشت هاي مسكو



نه تنها کمونيست ها و احزاب کمونيستي، انقلاب اکتبر را رخدادي دوران ساز و اتحاد جماهير سوسياليستي شوروي را سرآغاز عصري جديد مي دانستند که تحقق جامعه اي آرماني را امکان پذير ساخته، بلکه بسياري از روشنفکران غيرکمونيست در غرب و ديگر نقاط جهان نيز با خوش بيني و اميدواري و گاه با شوروشوق وصف ناپذيري فرايند تحولات اين سرزمين را دنبال مي کردند. تشويق و ترغيب اين دسته از روشنفکران و جذب آنان به منظور حمايت از نظام جديد، يکي از اهداف احزاب کمونيستي و پيش از همه حزب کمونيست روسيه شوروي بود. ازاين رو، کارزارهاي تبليغاتي گسترده اي به راه انداختند تا با انتشار روزنامه ها و نشريه ها و برپايي کنگره هاي گوناگون و دعوت از نويسندگان، هنرمندان و روشنفکران و شخصيت هاي نامدار براي ديدار از شوروي و مشاهده تحولات آن، به اهداف خود دست يابند. تلاش و تبليغات آنان تا حدي به ثمر رسيد و در سال هاي ميان دو جنگ جهاني، بسياري از روشنفکران از گوشه وکنار جهان به اتحاد جماهير سوسياليستي شوروي سفر کردند تا شاهد فرايند انقلاب اکتبر و تحولات و رويدادهاي پس از آن باشند. هدف آنان بيش و پيش از همه آن بود که ببينند اکنون که حاکمان جديد، آن گونه که در مانيفست کمونيست آمده است، «با سرنگوني قهرآميز تمام نظام اجتماعي پيشين» همه قدرت را به دست گرفته اند، چه دگرگوني هايي روي داده و چه تحولاتي در شرف وقوع است و آيا نشانه هايي از جامعه آرماني آنان يافت مي شود؟
    خسرو ناقد در كتاب «خردكشي» کوشيده تا بر اساس گفته ها و نوشته هاي تني چند از روشنفکران سرشناس غربي، به ويژه کساني که در دوران انقلاب اکتبر و سال هاي پس از آن به روسيه سفر کردند، به بررسي نگاه و نگرش آنان به انقلاب اکتبر و واکاوي نقد و نظر و نظريه ها و همچنين پيامدهاي کنش و واکنش آنان بپردازد. افزون بر اين ها، هم از چرايي گرايش گروهي پرشمار از روشنفکران در گوشه وکنار جهان به ايدئولوژي کمونيستي و هواداري آنان از انقلاب اکتبر و طرفداري شان از اتحاد جماهير سوسياليستي شوروي سخن به ميان خواهد آمد و هم از دلايل رويگرداني شماري کم از روشنفکران از ايدئولوژي ها. اين كتاب به معرفي نظرات روشنفكراني مي پردازد كه در سال هاي بعد از انقلاب به روسيه سفر كردند.ناقد، در مقدمه كوتاه خود توضيح مختصري درباره «روشنفكر» مي دهد، مفهومي پرمناقشه كه از زمان پيدايش در غرب و در ايران هم بعد از ورود، محل بحث هاي فراوان و گاه تكراري بوده و به نظر مي آيد هيچ گاه نيز متوقف نشود. او به روشنفكراني كه همچنان بر كاربرد زبان «ياجوج و ماجوج» خود پافشاري مي كنند و كماكان در برج عاج نظريه پردازي هاي انتزاعي جا خوش كرده اند خرده مي گيرد. در بخش ديگري از مقدمه نيز ايدئولوژي زدگي بخشي از روشنفكران را نقد مي كند: «آيا وابستگي هاي ايدئولوژيك روشنفكران كه براي مدت زماني نسبتا طولاني جايگزين آزادانديشي و رهايي از قيدوبندهاي مسلكي شده بود، و هنوز هم رسوبات آن كم وبيش به چشم مي خورد، باعث شده كه نه تنها از توجه مردم محروم، بلكه خود نيز دچار سرخوردگي و گوشه نشيني شوند؟» در بررسي ناقد بيشتر به عوامل فرهنگي پرداخته مي شود و شرايط جهاني كه دست به دست هم داد تا «لحظه» اكتبر، از رويدادهاي بعدي و «سوسياليسم واقعا موجود» متمايز شود توضيح داده نمي شود. خواندن چند خط ابتدايي كتاب مي تواند جهت گيري كلي نويسنده را به انقلاب اكتبر نشان دهد: «در اكتبر سال ١٩١٧ ميلادي، اولين نظام تماميت خواه عصر جديد در روسيه سر بر آورد و روياي باورنكردني بسياري از ماركسيست ها به واقعيت پيوست. ناكجاآبادي در نقشه جغرافياي جهان جايي براي خود باز كرد و به سرزميني قدرتمند تبديل شد.» در فصل مربوط به دريدا نويسنده قطعاتي از كتاب «بازگشت از مسكو» را همراه با تفسير خود توضيح مي دهد. اين كتاب گزارش نامتعارفي است از نخستين و تنها ديدار ژاك دريدا از روسيه شوروي. سفر ده روزه او در بهار سال ١٩٩٠ ميلادي به مسكو يك سال و نيم پيش از فروپاشي اتحاد جماهير سوسياليستي شوروي بود. او در اين كتاب چيزي به عنوان گزارش سفر مسكو ارائه نمي كند و بيشتر از «غيرممكن بودن گزارش همه گزارش ها» مي گويد. در كتاب او هيچ اثري از واقعيت هاي سياسي اتحاد شوروي در واپسين ماه هاي فروپاشي اش ديده نمي شود، هيچ چيزي درباره محافل روشنفكري و زندگي روزمره در مسكو در آن نمي توان يافت و هيچ تصويري از دريافت ها و تجربه هاي شخصي او ديده نمي شود. دريدا در كتاب بازگشت از مسكو با نقل قول هايي از متن سفرنامه ها و گزارش هاي چند روشنفكر غربي، كساني چون والتر بنيامين، آندره ژيد و رنه اتيامبل به نقد و بررسي گزارش هاي آنان از سفرشان به روسيه شوروي پرداخته است. دريدا نام كلي «بازگشت از اتحاد جماهير سوسياليستي شوروي» را براي اين متون برگزيده و درمجموع سه ويژگي براي اين نوع آثار برمي شمارد: نخست، تلاش نويسندگان براي درك و دريافت فرايندي بي مانند و منحصربه فرد كه در روسيه شوروي به عنوان الگو و ايده آل آنان در جريان است. دوم، آگاهي به اين اصل كه «تجربه روسيه شوروي در ذات خود موقتي و گذراست و يا حداقل اين احساس موقتي بودن را در آنان برمي انگيزد» و سوم آنكه در گزارش هاي اين روشنفكران، سفر به روسيه شوروي به عنوان سفر به خارج و رفتن به كشوري غريبه قلمداد نمي شود بلكه سخن از بازگشت به خويشتن خويش و سفر به «وطن انتخابي» در ميان است. دريدا متون بازگشت را از ديگر انواع متون تاريخي مشابه متمايز مي كند؛ از مشاهدات زائران مذهبي، از شعرهاي نوع ادبي بهشت گمشده، از تجربه هاي ديداركنندگان از اورشليم در گذشته و حال، يا گزارش هاي سفر به آتن و رم، و نيز از آنچه درباره انقلاب فرانسه نوشته شده است. دريدا معتقد است كه تاريخ مندي آثار روشنفكران درباره سفرهايشان به روسيه شوروي تنها با قصص ديني قابل مقايسه است؛ البته با دو تفاوت اساسي: اول آنكه رويدادي كه روشنفكران براي مشاهده آن به مسكو سفر كردند، برخلاف داستان هاي انجيلي كه پايان آنها مشخص است، ناتمام و فرايندي در حال كامل شدن بود. و نكته تعيين كننده دوم آنكه انقلاب اكتبر مدعي و خواستار خاتمه دادن به پديده دين بود و سفر اكثر روشنفكران به روسيه شوروي درست همزمان شده بود با فرمان استالين براي تخريب كليساها، سركوب روحانيان و آزار و اذيت مومنان.در خوانش ناقد، هم ليبرال هايي چون «اصحاب راه نما» بررسي مي شوند و هم متفكران و نويسندگاني مثل جورج برنارد شا، برتراند راسل، والتر بنيامين، آرتور كوستلر، آندره ژيد، برتولت برشت و ژاك دريدا. سرانجام در فصل پاياني نويسنده مي كوشد با اشاراتي مختلف پاسخي براي اين پرسش بيابد که آيا کمونيسم جايگزين ايمان مذهبي روشنفکران شده و به ديني جديد تبديل شده است؟
    
    بررسی: يادداشت هاي مسكو
    


 روزنامه شرق، شماره 3083 به تاريخ 21/11/96، صفحه 8 (انديشه)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 90 بار
    

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه نيوار
متن مطالب شماره 104-105، بهار و تابستان 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است