|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه ايران96/12/10: مهارت هاي پزشكي ماني
magiran.com  > روزنامه ايران >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 7002
سه شنبه 30 بهمن 1397


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID2825
magiran.com > روزنامه ايران > شماره 6730 10/12/96 > صفحه 10 (تاريخ) > متن
 
      


مهارت هاي پزشكي ماني
اسناد تاريخي از مهارت هاي پزشكي ماني ، رهبر آيين مانوي حكايت دارند

نويسنده: دكتر سولماز قلي زاده مهدي خان محله*


    
    ماني بر اساس روايات به سال 216 يا 217 ميلادي در خانواده اي از تبار شهرياران اشکاني و مقيم بابل به دنيا آمد. هر چند او از کودکي بواسطه پدرش به نام فاتک با آيين مغتسله پرورش يافت، اما در سال هاي 228 و 229 ميلادي با ادعاي الهامات الهي و در نهايت به سال هاي 240 و 241 ميلادي مذهب جديدي را اعلام نمود. تعاليم ماني آميخته اي از همه اديان شناخته شده دنياي آن روز بود، به گونه اي که عرفان زرتشتي، تثليث مسيحي، تناسخ بودايي، زهد و دنياگريزي ماندايي را در بر مي گرفت. اين انديشمند در تاريخ اجتماعي ايران به سبب آوردن دين معروف به مانوي و به کارگيري هنر نقاشي و تصويرگري به مثابه ابزاري براي تشريح آموزه هايش اشتهار دارد. حکيم ابوالقاسم فردوسي درباره آمدن ماني و دعوي پيغمبري او گفته است:
    بيامد يکي مرد گويا ز چين
     که چون او مصور نبيند زمين
     بدان چرب دستي رسيده به کام
     يکي پر منش مرد، ماني به نام
     به صورتگري گفت پيغمبرم
     ز دين آوران جهان برترم
     هرچند فردوسي ماني را اهل چين مي داند، اما به برتري او در هنر نقاشي و تصويرگري اذعان دارد، همين طور بيان مي کند که ماني ادعاي برتري بر همه دين آوران جهان آن روز را داشت. اما بر اساس منابع دعوت ماني در آغاز با مخالفت هايي مواجه شده است و بدين سبب او با سفر به سرزمين هاي ديگر و فرستادن سفير به اقصي نقاط دنيا در صدد برآمد تا آيين جديدش را گسترش دهد. بي شک ماني در اين مسير در عرصه هاي گوناگون علمي و معرفتي کسب تجربه نموده و از اينکه حکيم ابوالقاسم فردوسي او را برآمده از چين مي داند، جاي تعجب نيست، چراکه ماني در مدت زمان سير و سلوک در دنياي شناخته شده آن روز و دعوت به آييني که بر مبناي رياضت و دوري از خواسته هاي مادي و رد گرايش هاي قومي و قبيله اي بود، بسيار به آداب و رسوم ملل ديگر عادت کرده باشد. ماني در يکي از کتاب هايش به نام کتاب کفالايا مي گويد که در عهد سلطنت اردشير اول ساساني 241- 224 ميلادي به هند و چين سفر و مردم را به دين خويش دعوت کرده است. بر اساس داده هاي کفالايا به نظر مي آيد که ماني به سبب برخورداري از دانش پزشکي و درمان مورد توجه شاپور اول 272- 241 ميلادي، مهر شاه و پيروز پسران اردشير اول بنيان گذار شاهنشاهي ساساني قرار گرفته است. به نظر مي آيد پيش از آشنايي شاپور اول با ماني، برادرانش مهر شاه حاکم ايالت ميشان و پيروز به او گرويده بودند. يکي از روايات مانويه حکايت ملاقات مهرشاه را با ماني بدين گونه بيان مي کند که مهر شاه دشمن رسول خدا يعني ماني بود، باغي بسيار باشکوه داشت. روزي که ماني به ملاقاتش رفته بود، مهرشاه از او پرسيد آيا در بهشتي که تو مي خواني باغي مانند باغ من هست؟ آنگاه ماني به قدرت خويش بهشت نور را با همه ايزدان و موجودات رباني و همه سعادت و بهجت جناني بر وي هويدا کرد. در اين مدت شاهزاده براي سه ساعت بي هوش شد. پس ماني دستي بر سر او نهاد و مهرشاه به هوش آمد و بدين گونه اين شاهزاده ساساني به ماني ايمان آورد. بنا به گزارش ابن نديم در کتاب الفهرست، ماني از طريق شاهزاده فيروز برادر شاپور اول به دربار ساساني راه يافته است و در جاي ديگر از قول مانويان مي گويد که ماني در روز به تخت نشستن شاپور پسر اردشير تاج را بر سر او گذاشت. به نظر مي آيد شاپور در آغاز به سبب برقراري اتحاد ديني و فرهنگي در قلمرو وسيعش که از شرق به کوشان و در غرب تا انطاکيه وسعت داشت، به ماني و پيروانش آزادي و اجازه تبليغ داده باشد، چراکه قلمرو شاهنشاهي ساساني از شرق تا غرب به ترتيب محل سکونت پيروان بودا، زرتشت و مسيح بود. از طرفي آموزه هاي ماني تلفيقي از عرفان زرتشتي، تثليث مسيحي، تناسخ بودايي، زهد و دنياگريزي ماندايي بود، اما به مرور زمان آيين مانوي به خاطر بدبيني به جهان مادي و تبليغ رياضت نتوانست انتظارات شاپور اول را برآورده نمايد. لذا به مرور زمان در زمان جانشينان شاپور آنچه که در محدوده شاهنشاهي ساساني براي ماني اتفاق افتاد، اين بود که روحانيت متعصب آن دوره هيچگاه روي خوش به ماني و دين مانوي نشان نداد.با به قدرت رسيدن بهرام اول 276-273 ميلادي دامنه فعاليت او محدود شد، در نهايت به سال 276 ميلادي متهم به بدعت شد و پس از چندي در زندان کشته شد. به دنبال مرگ ماني، پيروان او تحت تعقيب و آزار شديد قرار گرفتند، به گونه اي که دوازده هزار راهب مانوي کشته شدند. اما آنچه تحت عنوان معرفت ماني و پيروانش در عرصه پزشکي مد نظر اين گفتار است، با دستاوردهاي زرتشتيان در حوزه طب و درمان گري چندان تفاوتي نداشت. از طرفي مسافرت هاي ماني در هند و چين سبب آشنايي او با طب هندي، چيني و بودايي شد. ماني و پيروانش نيز در معالجه بيماران از کارد، گياهان طبي و اوراد مقدس استفاده مي کردند، در نظر ماني هم مانند زرتشتيان کلام يعني دعاها و اوراد مذهبي بهترين وسيله براي دفع ديوها و اهريمنان به عنوان عاملان بيماري بوده اند. دعاها و اوراد مذهبي همواره با موسيقي و ريتم خاصي همراه بوده اند و پژوهش هاي امروزي بر نقش موسيقي در درمان برخي از بيماري ها اتفاق دارند. نکته اي که در اين باب قابل تامل است، آثار منظوم به دست آمده از صومعه هاي ويران هستند. مي توان استنباط نمود که ماني از موسيقي کلامش براي درمان بيماران استفاده مي کرد، حتي موسيقي و آوازهاي مقدس بويژه مزامير (جمع مزمار، نايها و دف ها يا سرود و آواز نيکو) در مراسم عبادي مانويان سهم بسيار عمده اي داشت و دعاهايي که تک خوان مي خواند، افراد حاضر در مجلس دسته جمعي تکرار مي کردند. بي شک موسيقي درماني بيشتر در درمان بيماري هاي روحي و تلقين مثبت کاربرد بيشتري داشته است و اصطلاح منثره پزشکان در دوره ساساني با روان شناسان امروزي از لحاظ کارکرد قرابت دارند. اديان ايراني از جمله مانويت موجب انتقال دستاوردهاي پزشکي، دارويي و باورهاي بهداشتي به سرزمين هاي ديگر چون چين شدند. بر اساس شواهد تاريخي و باستان شناسي، از سده نهم پيش از ميلاد، ارتباطي مستقيم بين ايران و چين برقرار بوده و طرفين از فرهنگ، هنر و فنون همديگر بهره برده اند. راه هاي ارتباطي مانند جاده ابريشم يکي از عوامل مهم انتقال دستاوردهاي تمدني شرق به غرب بوده است. علاوه بر اين، ايران زادگاه اديان زرتشتي و مانوي است، اين اديان بويژه مانويت در طي مبادلات تجاري و روابط بين ايران و ممالک همجوار از مرزها گذر و در ساير ممالک به رشد و شکوفايي رسيدند. بنابراين، به سبب اينکه در اديان ايراني فرهنگ بهداشتي درماني و دستاوردهاي پزشکي ايرانيان نهفته بود، اشاعه اديان ايراني مانند مانويت باعث تاثير پذيري متقابل ايران و ساير ملل باستاني در حوزه علم پزشکي بود.
    آنچه که در اين گفتار اهميت دارد اين است که ماني در دربار ساساني به سبب مهارت در درمان گري پذيرفته شده بود و حتي خود را به عنوان پزشکي از بابل زمين معرفي کرد. بعد از اعدام ماني و سرکوب مانويان در ايران، بسياري از پيروان اين آيين که همانند ماني در پزشکي مهارت داشتند، در گسترش پزشکي در ممالک مشرق زمين سهم زيادي داشتند. در واقع در بين اين افراد که تا چين نفوذ و موفق به رسميت بخشيدن به دين مانويت در ميان اويغورها شدند، پزشکان ماهري وجود داشتند که از مهارت در درمان گري براي نفوذ ميان مردم و صاحب منصبان بهره مي بردند. به عبارتي مي توان گفت مانويان پزشکي ايراني را نيز در کنار علوم رياضي و ستاره شناسي به چين منتقل کرده اند. در واقع اديان در کنار تحولات اجتماعي و سياسي که ايجاد مي کردند، همواره سبب و بستر نقل و انتقالات علمي در ميان ملل و تمدن ها بوده اند.
    آموزه هاي ايراني با درمان گري و طبابت پيوند دارند و هم اينکه منابع مختلف تاريخي شناخت باورمندان زرتشتي را از گياهان دارويي تاييد کرده اند، به گونه اي که مورخان رومي مباحث متعددي را به دانش مغان درباره خواص درماني گياهان دارويي اختصاص داده اند. در بين اين آموزه هاي ايراني، اعتقاد به عناصر مقدس در طب چيني نقش مهمي ايفا مي کند. پنج عنصري که در باور ايراني ها به نام اورت (ارت، ارديبهشت)، هروتات (خرداد)، ارمئتي (سپندارمذ، اسپند)، خشثر (شهريور) و امورتتات (امرداد) خوانده شده اند، نزد چيني ها آتش، آب، زمين، طلا و چوب هستند. اين توضيح ضرورت دارد که در باور ايراني ها ارديبهشت موکل بر آتش، شهريور موکل بر فلزات، سپندارمذ موکل بر زمين، خرداد موکل بر آب و مرداد موکل بر گياهان هستند. نزد مانويان نيز که بسياري از باورهاي ايرانيان کهن را حفظ کرده بودند، پنج عنصر وجود داشت، آنان در واقع کيهان و حتي وجود آدمي را در اثر آميختگي و در کنار يکديگر قرار گرفتن اين پنج عنصر فرض مي کردند، امشاسپنداني مانند ارديبهشت، خرداد و غيره را نماينده و موکل اين عناصر مقدس مي دانستند. به عبارت ديگر مانويان منظم بودن هستي و تندرستي وجود آدمي را در نتيجه تعادل اين نيروها و هماهنگي آنها مي پنداشتند، زيرا شدت و کاستي هر يک از اين نيروها در بدن سبب پيدايش نوعي بيماري مي شد. چيني ها نيز اين باورها را بيشتر از طريق مانويان دريافت کرده بودند و به پيروي از آنان پنج عنصر مقدس را سر منشا هستي و آدمي مي پنداشتند. بدين گونه که پنج عنصر آب، آتش، هوا، چوب و فلز به پنج احشاء آدمي بستگي دارند، يعني بر اين باور بودند که کليه از آب، قلب از آتش، ريه از فلز، طحال از خاک و کبد از چوب است. بر اساس اين باور پيوند تنگاتنگي بين تن آدمي و گيتي برقرار است و اين انديشه به طور دقيق همان انديشه ايراني هست که در دين گويد تن مردمان بسان گيتي و هر عنصري در وجود آدمي از عنصري همانند آن در طبيعت آمده است. بدين ترتيب در راستاي باور چيني ها، مي توان به ويژگي نظام پزشکي ايراني ها اشاره داشت که باور به شباهت دنيا (عالم کبير) و تن آدمي (عالم صغير) داشتند. بر اساس اين تصور تن انسان متناسب با بخش هايي از جنبه هاي عالم هستي است، به گونه اي که هفت ترکيب جهان مادي (عالم کبير) که عبارت از آتش، آب، خاک، فلزات، گياهان، حيوانات و انسان با ترکيبات بدن آدمي چون مغز استخوان، خون، رگ و پي، استخوان، گوشت، مو و مغز مطابق هستند. در واقع باور ايرانيان به عناصر مقدس و تاثير آنها در زندگي و تاثيرپذيري آدمي از اين عناصر که از اعتقادات بنيادي دين مزديسنان و مانويان بود، با ورود مانويان به چين در زمره اعتقادات ديني و طبي چيني ها درآمد. در زمان سلسله تانگ 907- 618 ميلادي مانويان تاثيرات زيادي بر فرهنگ و آموزه هاي چيني گذاشتند. در همين روزگار و بي شک تحت همين تاثيرات بود که همانند مراکز طبي ايراني، دانشکده پزشکي که نخستين مرکز علمي پزشکي بود، در امپراطوري چين تاسيس شد.با توجه به اينکه مانويان از خوردن گوشت و شراب بشدت پرهيز داشتند و اين در ميان طبقات برگزيده آنان بشدت رعايت مي شد، لذا مي توان تصور نمود که با گياهان انس و الفتي خاص داشتند و در کنار تغذيه گياهان در شناسايي خواص آنان در درمان بيماري ها بسيار کوشا بودند. به طور کلي، دين مجموعه اي از باورها، فرهنگ، آداب و سنن هر قوم و کشوري را در بر دارد و آيين ماني نيز از اين قاعده مستثني نبود. از آنجايي که آيين ماني بر گرفته از انديشه هاي زرتشت، بودا و مسيحيت بود، جنبه فرا مليتي قوي تري داشت، به گونه اي که ماني و باورمندان به مانويت همواره دانش و دستاوردهايشان را با اعتقاداتشان تطبيق داده و آن را به اقوام و ملل ديگر منتقل کردند. به سبب فعاليت و سير و سياحت ماني و نخبگان مانويت در محدوده جغرافيايي ايران، بين النهرين، هند و شرق دور دانش پزشکي در جهان باستان توسعه و اشاعه يافت.
    
    منابع در دفتر روزنامه موجود است.
    
    
    * تاريخ پژوه و مدرس دانشگاهمهارت هاي پزشکي ماني / اسناد تاريخي از مهارت هاي پزشکي ماني ، رهبر آيين مانوي حکايت دارند
    


 روزنامه ايران، شماره 6730 به تاريخ 10/12/96، صفحه 10 (تاريخ)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 62 بار
    



آثار ديگري از "دكتر سولماز قلي زاده مهدي خان محله"

  بنيان هاي باستاني ايرانيان در ديوان شاعر آزاديخواه / به بهانه مرگ ميرزاده عشقي در 12 تير 1303 هجري شمسي
دكتر سولماز قلي زاده مهدي خان محله*، ايران 12/4/97
مشاهده متن    
  آيين سقايي و جريده برداري در ماه سوگواري / جلوه هايي از مراسم عزاداري در تاريخ ايران
دكتر سولماز قلي زاده مهدي خان محله*، ايران 4/7/96
مشاهده متن    
  حمام ها، موزه هنر، سياست و اخلاق شهروندي / جايگاه گرمابه ها در تاريخ اجتماعي ايران
دكتر سولماز قلي زاده مهدي خان محله*، ايران 2/6/96
مشاهده متن    
  شاعر تاجدار صفوي / شاه اسماعيل در ادبيات علويان تركيه
دكتر سولماز قلي زاده مهدي خان محله*، ايران 13/4/96
مشاهده متن    
  روشنايي تهران با سوغات فرنگ / تاريخچه برق رساني به تهران تا زمان اشغال متفقين در جنگ جهاني دوم
دكتر سولماز قلي زاده مهدي خان محله*، ايران 26/2/96
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
فصلنامه آيين حكمت
متن مطالب شماره 37، پاييز 1397را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است