|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/1/16: نقش سدها و بندهاي تاريخي شمال خاوري ايران در توسعه فرهنگي وگردشگري
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4660
يك شنبه 30 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4297 16/1/97 > صفحه 17 (گردشگري) > متن
 
 


درنگ 
نقش سدها و بندهاي تاريخي شمال خاوري ايران در توسعه فرهنگي وگردشگري


نويسنده: مهندس بهمن هوشمند*

عضو کميته مشورتي گردشگري خراسان شمالي و کارشناس رسمي دادگستري در رشته مهندسي آب کشور ايران از جمله سرزمين هاي خشک جهان محسوب مي شود بنابراين در فرهنگ ايراني و حافظه تاريخي مردمان اين سرزمين، آب داراي ارزش بسيار زيادي بوده و از ديرباز مديريت منابع آب و استفاده بهينه از آب ها مورد توجه بوده است. بر همين اساس، ايرانيان در طول تاريخ کهن اين سرزمين براي دستيابي به منابع آب دائمي و پايدار، به احداث انواع سازه هاي آبي مانند سدها، قنوات و آب انبارها اقدام کرده اند.
    سدسازي يا بندسازي از فعاليت هاي مهندسي به شمار مي رود که شرايط تاريخي و جغرافيايي خاص مناطق در پيدايش، شکل گيري و گسترش آن سهم بسزايي دارند. تاريخ سد سازي در ايران ، مصر و ميان رودان قدمتي بسيار طولاني دارد و هنوز هم مي توان نشانه هايي از آنها را در اين سرزمين ها يافت. به طور کلي سدسازي در ايران و ديگر سرزمين ها، مانند سايرکارهاي عام المنفعه و پروژه هاي بزرگ معمولا به دست حکومت هاو پادشاهاني که به آباداني علاقه بيشتري داشتند، انجام مي گرفته است. شاهان هخامنشي به واسطه نياز جغرافيايي کشور و علاقه اي که به گسترش و آباداني سرزمين تحت فرمانروايي از خود نشان مي دادند، سدها و بندهاي زيادي را در بخش هاي جنوب غربي و جنوبي ايران ساختند. بسياري از مورخان معتقدند ايرانيان مبتکر استفاده از قوس در بناها و احداث اولين سدهاي قوسي هستند. البته سدسازي در دوره هاي اسلامي مانند دوران خلفاي عباسي، ديلميان، غزنويان، ايلخانيان، صفويه و افشاريه نيز تاکنون ادامه داشته است.
    در شمال خاوري ايران نيز به جهت شرايط اقليمي خاص و کمبود آب، همواره آب ماده اي بسيار ارزشمند محسوب مي شده و به اين جهت در طول تاريخ، سدها و بندهاي زيادي در اين منطقه ساخته شده اند. يکي از اين سدهاي مهم در شمال خاوري ايران، بند گلستان (دوره گورکاني) در ۸ کيلومتري سمت باختري مشهد است که پس از پاره اي تعميرات هم اکنون نيز مورد استفاده قرار مي گيرد. يکي ديگر از بندهاي تاريخي اين منطقه بند طرق از سازه هاي عهد تيموري است که در ۲۵ کيلومتري جنوب خاوري مشهد واقع است. بند اخلمد از ديگر سدهاي اين منطقه است که روي رودخانه اخلمد درحوالي چناران ساخته شده است. اين بند که مربوط به دوره تيموريان است، با گذشت حدود ۷۰۰ سال و فرسودگي بخش هايي از آن هنوز سالم و پابرجاست. سد نادري يا سد شرق واقع در ۴ کيلومتري شمال کلات نادري از ديگر بندهاي تاريخي اين منطقه به شمار مي رود که روي رودخانه عميق ژرف رود بنا شده است. اهالي ساخت آن را به نادرشاه نسبت مي دهند، ولي بعضي از محققان اين سد را از آثار دوره گورکاني يا سلجوقيان مي دانند.
    بند تاريخي فريمان، از ديگر جاذبه هاي طبيعي و تاريخي شمال خاوري ايران واقع در ۱۰ کيلومتري شهر فريمان است. برخي مي گويند اين بند ابتدا در عصر مغول تا ارتفاع ۴ متري ساخته شده، سپس در زمان صفويان ارتفاع آن را به ۲۰ متر افزايش داده اند. از ديگر بندهاي قديمي شمال خاوري ايران، بند سلامي در ۳۱ کيلومتري شهر خواف است که براي اولين بار در زمان حکومت ملک محمود سيستاني بازسازي شده است. بند اللهيارخان از ديگر سدهاي تاريخي شمال خاوري کشور است که روي رودخانه زرقان (کمايستان) در شهرستان جغتاي قرارداشته که متاسفانه بعد از ساخت سد جديد کمايستان، اين بند به زير آب رفته است. سد شاهي يا شش تراز در ۲۵ کيلومتري کاشمر نيز از بندهاي کهن اين منطقه است که آن را به دوره غزنويان نسبت مي دهند. اما کهن ترين سد تاريخي باقي مانده در منطقه شمال خاوري ايران و يکي از قديمي ترين بندهاي کشور (بنا به اطلاعات مندرج در سايت گنجينه ملي آب ايران) سد يا بند مهار است که در۳۵ کيلومتري جنوب شهر اسفراين و روي رودخانه کال شور قرار دارد.
    در حال حاضرتنها بقاياي بخش مياني اين سد بر جاي مانده است. بند مهار سه دوره تاريخي ساساني، سلجوقي و تيموري را در بردارد. بررسي هاي ميداني نگارنده نشان مي دهد اين سد جزو سدهاي وزني از نوع سنگ و ملات و با ملاتي از جنس ساروج و آهک بوده است. جنس سنگ هاي به کار رفته در اين سد، از ماسه سنگ کواتزارنايت و ميکروکنگلومراي ژوراسيک با سيمان سيليسي و سنگ آهک، ماسه سنگ و کنگلومراي ميوسن است. اين قطعه سنگ هاي سخت و مقاوم از سازندهاي زمين شناسي در فاصله حدود ۳ تا ۷ کيلومتري شمال و شمال خاوري سد تامين شده اند. گفتني است که هر چند تمام سدهايي که نام برديم، جزو آثار ملي ايران به ثبت رسيده اند و اين اقدام مسوولان در خور سپاسگزاري است، اما ضرورت دارد از اين ابنيه باستاني به نحو مطلوب تري حفاظت شود تا هيچ گاه شاهد از بين رفتن سازه هاي تاريخي مانند بندتاريخي اللهيار خان در اثر سدسازي و اجراي ساير پروژه هاي عمراني نباشيم.
    حفظ آثار باستاني يک اولويت انکارناپذير است و اين ميراث کهن نبايد به هيچ قيمتي و حتي با اجراي ضروري ترين طرح هاي توسعه اي در معرض خطر قرار گيرند. به عبارت بهتر توسعه پايدار نه تنها متضمن حفظ و حراست از ابنيه باستاني است، بلکه استفاده بهينه از ميراث ارزشمند پيشينيان در راستاي جذب گردشگر و ايجاد اشتغال و درآمد نيز از جمله ملزومات آن به شمار مي رود. خاطر نشان مي سازد با اينکه برنامه ريزي در جهت حفظ وحراست و بهره برداري درست از آثار ملي و باستاني به عهده دولت ها است، اما اين مهم بدون جلب مشارکت هاي مردمي و استفاده از نخبگان، صاحبان انديشه و علاقه مندان به اين ميراث ارزشمند ميسر نخواهد بود، بنابراين ضرورت دارد تا با فرهنگ سازي و به کارگيري روش هاي نوين علمي و استفاده حداکثري از ظرفيت هاي موجود از اين ميراث گرانسنگ پيشينيان به خوبي حفاظت کنيم.
    درنگ : نقش سدها و بندهاي تاريخي شمال خاوري ايران در توسعه فرهنگي وگردشگري
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4297 به تاريخ 16/1/97، صفحه 17 (گردشگري)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 20 بار



آثار ديگري از "مهندس بهمن هوشمند"

  ارزش گذاري اقتصادي و خدمات زيست بومي جنگل ها و مراتع
مهندس بهمن هوشمند*، دنياي اقتصاد 3/6/95
مشاهده متن    
  ظرفيت هاي طبيعت گردي خراسان شمالي و نقش آن در توسعه پايدار
مهندس بهمن هوشمند*، دنياي اقتصاد 25/1/95
مشاهده متن    
بيشتر ...

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
Chronic Diseases Journal
شماره 2 (پياپي 702)
 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است