|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/1/16: نقش اقطاع در دوره سلجوقيان
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4662
سه شنبه 1 مرداد 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4297 16/1/97 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


نقش اقطاع در دوره سلجوقيان




    شکل گيري اين نوع روش در نظام اداري قلمرو سلجوقيان ناشي از گسترش سياست واگذاري اقطاعات حکومتي به اميراني نظامي در ايالات بود. ايالات اقطاعي در دوره گسترش امپراتوري سلجوقي و تثبيت جايگاه آن، از زمان سلطان ملکشاه و اولين بار از نواحي مرزي غرب شکل گرفته و در ادوار بعدي به مناطق مرکزي گسترش پيدا کرد. هر چند روش اقطاع و واگذاري آن سابقه اي طولاني داشت و از دوره آل بويه و قبل از آن مورد استفاده قرار مي گرفت.
    اما برخي معتقدند که رسم اقطاع دهي را نظام الملک متداول نکرده، بلکه وي تنها اين رسم را در جهت وحدت اقطاع لشکري تنظيم کرده است. اقطاع در دوره سلجوقي گونه اي سياست اقتصادي براي جبران کسري بودجه و اصلاح بخش هايي از ساختار اقتصادي حکومت بود. سياست واگذاري اقطاع در دوره سلجوقي، اولين بار از دوره سلطان ملکشاه، به شکل رسمي و مطابق با سياست هاي ديواني، اعمال شد. اين اقدام تحت تاثير نيازهاي اقتصادي حکومت بعد از تشکيل نيروي نظامي ثابت غلامان صورت گرفت. تامين هزينه هاي لشکريان و مطالبات اميران نظامي، نظام الملک را در دوره سلطنت ملکشاه مجبور به اتخاذ سياست اداره اقطاعي و واگذاري اقطاعات کرد.
    در نظام اقطاع داري حکومت سلجوقي دوگونه اقطاع در اشکال اقطاعات ملکي و اقطاعات حکومتي قابل مشاهده است. تصور رايج از مفهوم اقطاع در دوره سلجوقي همان اقطاعات ملکي است که براساس آن امتياز بهره مندي از عايدات ديواني زمين هاي کشاورزي در قبال خدمات نظامي به اميراني نظامي واگذار مي شد. در اقطاع نوع دوم، اداره يک ناحيه يا شهر يا امتياز بهره مندي از ماليات هاي ديواني يک شهر و ناحيه ديواني به يک امير نظامي تراز اول واگذار مي شد. گرچه امتياز اقطاعات حکومتي هم مانند اقطاعات ملکي در قبال خدمات نظامي واگذار مي شد و جنبه موقت داشت، اما کم کم با ضعف قدرت نظارتي حکومت مرکزي، مقطعان صاحب حکومت با تمرکز اختيارات اجرايي و نظامي و اقتصادي، به سمت خود مختاري در اداره اقطاعات حکومتي گرايش يافتند و حتي امتياز اداره و حکومت در اقطاعاتشان را موروثي کردند.
    قلمرو سلجوقي را از لحاظ اداري در دو بخش تقسيم کرده اند. ناحيه اي که زير نظر سلطان اداره مي شد و ناحيه اي که غيرمستقيم در نظارت و کنترل سلطان بود که ناحيه اخير به شکل اقطاع در دست امرا بود. شايد بتوان اين شکل حکومت را سرآغاز انحطاط حکومت سلجوقي دانست، چراکه امرايي که از اراضي پهناور و مرغوب، سپاهي آماده و ثروتي در خور بهره مند بودند، امکان اعمال سياست مستقل و خودمختارانه را داشتند اما با افزايش نظام اقطاع، رفته رفته از وسعت مناطق تحت نظارت حکومت کم شد و اين مساله به گفته لمبتون منجر به کاهش عايدات خزانه شد. در واقع حکومت سلجوقي با اين سياست در پي آن بود که به جاي صرف هزينه هاي مالي براي راه اندازي تشکيلات ديوانسالاري در مناطق مذکور، با واگذاري امتياز اداره آنها به شکل اقطاع حکومتي براي اميراني نظامي، از يک سو به ميزان قابل توجهي از هزينه هاي اداره آن نواحي بکاهد و از ديگر سو با واگذاري مناطق مفتوحه مذکور به عنوان اقطاع به اميراني نوظهور نظامي که داراي خاستگاه غلامي بودند، کسري بودجه را در تامين مواجب سپاهيان جبران کند.
    منبع: محسن سعادتي، حسن ناصري صومعه، «بحثي پيرامون وضعيت مالي دوران سلجوقيان با اتکا به مسکوکات آن دوران»، تاريخ نو، ۱۳۹۵.
    
    نقش اقطاع در دوره سلجوقيان
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4297 به تاريخ 16/1/97، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 42 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه مهندسي تونل و فضاهاي زيرزميني
متن مطالب شماره 1 (پياپي 801)، بهار 1398را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است