|  درخواست عضويت  |  رمز خود را فراموش کرده ايد؟  |  ورود اعضا [Sign in]
جستجوي پيشرفته مطالب   |  
 جستجو:  
روزنامه دنياي اقتصاد97/1/16: واكاوي
magiran.com  > روزنامه دنياي اقتصاد >  فهرست مطالب شماره
مشخصات نشريه
آخرين شماره
آرشيو شماره هاي گذشته
جستجوي مطالب
سايت اختصاصي
تماس با نشريه
شماره جديد اين نشريه
شماره 4658
پنج شنبه 27 تير 1398


 راهنمای موضوعی نشريات
اين نشريه در گروه(های) زير قرار گرفته است:

?????


 
MGID3360
magiran.com > روزنامه دنياي اقتصاد > شماره 4297 16/1/97 > صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد) > متن
 
 


واكاوي



سيزده به در در عهد قاجار
    از صبح روز سيزدهم فروردين، خانواده هاي شهري با سماور و بقچه بسته هايي که در آن خوراکي هاي روزانه را بسته بودند، خيابان هايي را که به بيرون شهر مي رفت پر مي کردند، دسته ديگر که سيزده به در را فقط براي عصر گذاشته بودند، از دو سه ساعت بعد از ظهر به اين خيابان ها روي مي آوردند. هر دسته اي کنار نهر و سبزه زاري مي نشستند، ناهار را در زير طاق آسمان و اگر چند درختي گير آورده بودند، در زير سايه کم آن صرف مي کردند، آجيل و شيريني هم داشتند، به علاوه عصري کاهو با سرکه يا سکنجبين يا سرکه شيره حتما بايد مي خوردند، بعضي خانواده ها آش رشته را هم ضميمه مي کردند. خانواده هاي اعيان اکثر به باغ هاي داخل يا خارج شهر مي رفتند و در آنجا سيزده به در را باتمام لوازم و جزئيات برگزار مي کردند.
    منظره بيرون شهر بسيار جالب بود، بچه ها، جوان ها و کامل مردها دسته دسته به بازي هاي ورزشي از قبيل الک دولک، توپ بازي، بل بگير بالا و گرگم به هوا، قايمباشک و... مشغول بودند. ميمون بازها و خرس بازها و بزبازها و غول بياباني و دوره گردها با تنبک و تصنيف خواندن مي آمدند و با ده شاهي، پنج شاهي اسباب سرگرمي مي شدند. دسته هاي مطربي که تارزن و آوازه خوان هم داشتند زياد بودند. طبق هاي آجيل و شيريني و بالاختصاص کاهو، فراوان، بر روي چهار پايه هاي چوبي گذاشته شده و فروشندگان آنها مشتري مي طلبيدند. داش مشدي ها با خواندن يکي از تصنيف هاي متداول جلب توجه مي کردند، اين داش ها بازي خاصي داشتند که به آن خر پشته مي گفتند... بساط حقه بازي و پهلوان کچل و خيمه شب بازي هم اين سر و آن سر پهن بود که وقتي مردم از ورزش خسته مي شدند، دور بساط اين آقايان جمع شده خستگي در مي کردند. در اين روز دخترهاي دم بخت، سبزه گره مي زدند و معتقد بودند که سيزده آينده، حاجت آنها روا خواهد شد، ولي گره زدن سبزه اختصاص به اين حاجت نداشت و زن ها براي نيت هاي ديگر از قبيل رفتن به زيارت کربلا و مشهد هم اين کار را مي کردند. وقت عصر مراجعت مردم از زن و مرد و بچه و سواره و پياده به خصوص در خيابان هاي نزديک به دروازه ها که پر از جمعيت بود، واقعا تماشا داشت.
    منبع: عبدالله مستوفي، شرح زندگاني من، تهران، زوار، ۱۳۷۱ به نقل از ممالک محروسه
    
    
    
استصوابيات به مثابه نوعي مواجب
    در دوره قاجار استصوابيات هم به مثابه نوعي حواله ديواني بوده است. فروغ اصفهاني، استصوابي را «حواله اي» دانسته که «هرساله حاکم به محاسب مي دهد که در تصويب و تصحيح عمل آن بکوشد و نگذارد به او زيادتي نمايند.» مفهوم دوم اين کلمه که بيشتر در اسناد و منابع رواج داشته، نوعي مواجب و مستمري بوده است. معمولا هم با اين دو واژه به کار مي رفت. «هنوز از استصوابي ولايات و خرج سفره ديناري عايد او نشده بود که پس از عزل صدراعظم، عزل او فراهم آمد.» «يک نفر حاکم در اين خيال است که به اسم مواجب و مستمري و استصوابي و خرج مطبخ و خرج اصطبل او بگيرد و سير شود.»
    ظاهرا در منطقه ترکستان هم اين واژه به مفهوم مواجب به کار رفته است؛ پاشينو در ضمن سفر به ترکستان به سربازان روسي اشاره دارد که در عوض خدمات دولتي به ايشان «وجهي استصوابي» مي دادند. دقيقا معلوم نيست استصوابي به چه کساني تعلق مي گرفته است. در کتابچه جمع و خرج سال ۱۳۰۴ ق. به برخي زنان، شاهزاده ها، وزير اعظم، وزراي دفتر و برخي امراي لشکر استصوابي تعلق گرفته است، نيز وليعهد و امين لشکر برخوردار از استصوابي بودند. ميزان پرداختي استصوابي گاهي از مواجب کمتر و گاهي از انعام بيشتر است. شکل پرداخت آن به صورت نقدي و جنسي بوده که مواجب جنسي شامل غله، شلتوک و کاه مي شد.
    گاهي محل پرداخت استصوابي مشخص شده، مثلا در مورد شوکت السلطنه آورده که از تيول و محل کردستان، مازندران و تهران است، در مورد وزير نظام نوشته شده مبلغي که سواي استصوابي حکومتي که در وزارت داده مي شود به وي مي دادند. گاهي محل پرداخت استصوابي از محل خرج کرد برخي مناطق بود. «از بابت استصوابي که چون از بابت تفاوت عمل قزوين به خرج آمده بود کسر نموده، موضوع مي شود تا در محل ديگر تعيين شود.» براي برخي مخارج، از استصوابي (مواجب) فرد کاسته مي شد «صرف تعمير چاپارخانه ها که از استصوابي حاکم کسر شده» است.
    همچنين طبق خاطرات نظام السلطنه مافي، ظاهرا براي تامين کسري بودجه دولت از ميزان مواجب و مقرري و انعام و استصوابي کسر مي کردند. اين نشان مي دهد که شايد استصوابي به صورت دائمي هم پرداخت مي شده است. نيز ممکن بود استصوابي به عنوان اضافه حقوق فرد تعلق بگيرد «مستشار الملک خراساني به پانصد تومان اضافه مواجب و استصوابي به علاوه استيفاي خراسان و سررشته داري کل ماليات خراسان سرافراز شد.» پرداخت استصوابي به صورت سالانه و مطابق دستورالعمل صورت مي گرفت. محل دستورالعمل هم مشخص مي شد و براي آن برات صادر مي شد. فرد بعد از دريافت مواجب، قبض رسيد مي داد. اين پرداخت به شکل موروثي بوده و مانند مواجب بعد از فوت فرد، به ورثه هم تعلق مي گرفت.
    منبع: الهه محبوب فريماني، مهري ادريسي، «تغيير و تحول اصطلاح «استصوابيات» درنظام اداري و مالي ايران» پژوهش نامه تاريخ اجتماعي و اقتصادي، ۱۳۹۶.
    
    واكاوي
    


 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 4297 به تاريخ 16/1/97، صفحه 30 (تاريخ و اقتصاد)

لينک کوتاه به اين مطلب:   
 


    دفعات مطالعه اين مطلب: 14 بار

 

 
 
چاپ مطلب
ارسال مطلب به دوستان

معرفی سايت به ديگران
گزارش اشکال در اطلاعات
اشتراک نشريات ديگر



 

اعتماد
ايران
جام جم
دنياي اقتصاد
رسالت
شرق
كيهان
 پيشخوان
نشريه آفاق نور
متن مطالب شماره 25-26، بهار تا زمستان 1396را در magiran بخوانيد.

 

 

سايت را به دوستان خود معرفی کنيد    
 1397-1380 کليه حقوق متعلق به سايت بانک اطلاعات نشريات کشور است.
اطلاعات مندرج در اين پايگاه فقط جهت مطالعه کاربران با رعايت شرايط اعلام شده است.  کپی برداري و بازنشر اطلاعات به هر روش و با هر هدفی ممنوع و پيگيرد قانوني دارد.
 

پشتيبانی سايت magiran.com (در ساعات اداری): 77512642  021
تهران، صندوق پستی 111-15655
فقط در مورد خدمات سايت با ما تماس بگيريد. در مورد محتوای اخبار و مطالب منتشر شده در مجلات و روزنامه ها اطلاعی نداريم!
 


توجه:
magiran.com پايگاهی مرجع است که با هدف اطلاع رسانی و دسترسی به همه مجلات کشور توسط بخش خصوصی و به صورت مستقل اداره می شود. همکاری نشريات عضو تنها مشارکت در تکميل و توسعه سايت است و مسئوليت چگونگی ارايه خدمات سايت بر عهده ايشان نمی باشد.



تمامي خدمات پایگاه magiran.com ، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است